اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَخَذَ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا الصَّيحَةُ فَأَصبَحُوا فِي دِيارِهِم جاثِمِين‌َ (67)
و گرفت کساني را که ظلم کردند صداي مهلک مهيب پس صبح کردند در منازل خود برو در افتادگان يا بزانو در آمدگان.
وَ أَخَذَ فاعل اخذ الصيحة است و مفعول آن الَّذِين‌َ ظَلَمُوا و اينها داراي هر سه قسم ظلم هستند: 1- شرک که ميفرمايد إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ لقمان آيه 12، 2- ظلم بغير که بحضرت صالح و مؤمنين ظلم کردند وَ مَن يَظلِم مِنکُم نُذِقه‌ُ عَذاباً کَبِيراً فرقان آيه 21. 3- ظلم بنفس که ايمان نياوردند و طغيان و سرکشي و پي کردن ناقه و مخالفت نمودن.
الصيحة صداي مهيب است که دفعة ارواح از قوالب خود تهي ميشود و هلاک ميشوند و اينکه صيحه يا بايجاد حق است در هوا چنانچه تکلم با موسي عليه السّلام در طور و با رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ايجاد کلام بوده يا بنفخ ملک است اسرافيل يا جبرئيل چنانچه ميفرمايد وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ ثُم‌َّ نُفِخ‌َ فِيه‌ِ أُخري فَإِذا هُم قِيام‌ٌ يَنظُرُون‌َ زمر آيه 68.
جلد 11 - صفحه 84
اشکال- در اينجا اخذ مذکر ذکر شده و در سوره عنکبوت مؤنث ذکر شده وَ مِنهُم مَن أَخَذَته‌ُ الصَّيحَةُ آيه 39.
جواب- جائز الوجهين است و در قرآن موارد زيادي از اينکه قبيل داريم.
فَأَصبَحُوا فِي دِيارِهِم جاثِمِين‌َ تعبير به فاصبحوا مراد اينکه نيست که صبح چنين شدند با اينکه صيحه در شب واقع شده بلکه مراد اينست که در صبح چنين بودند و بمجرد صيحه چنين شدند، و جاثم بعضي گفتند برو در افتاده و بعضي گفتند بزانو افتاده و هر چه بوده روح از بدن خارج شده و خشک شدند و روي زمين افتادند و البته کسي که بيفتد برو ميافتد.