اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد جاءَت رُسُلُنا إِبراهِيم‌َ بِالبُشري قالُوا سَلاماً قال‌َ سَلام‌ٌ فَما لَبِث‌َ أَن جاءَ بِعِجل‌ٍ حَنِيذٍ (69)
و هر آينه بتحقيق آمدند فرستادگان ما ابراهيم را ببشارت گفتند سلام ابراهيم هم در جواب آنها گفت سلام پس تأمل نکرد يعني فورا رفت تا اينکه آمد با گوساله بريان کرده.
وَ لَقَد جاءَت رُسُلُنا رسل الهي ملائکه بودند که مأمور شدند بهلاکت قوم لوط بعضي گفتند سه ملک بودند جبرئيل که موکل وحي است و ميکائيل که موکل ارزاق است و اسرافيل که صاحب صور است، و بعضي گفتند چهار ملک بودند و بعضي گفتند نه ملک و اينها بصورت بشريت آمدند نزد ابراهيم نظر به اينکه ابراهيم بسن کهولت رسيده بود و زوجه او ساره هم عقيم بود يعني نزد او آمدند آنها ابتداء خدمت ابراهيم بالبشري که ابراهيم را بشارت دهند بعضي گفتند بشارت باهلاک قوم لوط بعضي گفتند بشارت بفرزندش اسحق از ساره و پس از اسحق بيعقوب فرزند اسحق، و بعضي گفتند باسماعيل از هاجر و اينکه احتمال اقرب است از جهاتي: 1- اينکه بشارت باسحاق و يعقوب بساره دادند نه بابراهيم چنانچه در دو آيه بعد ميآيد. 2- اينکه اسماعيل قبل از اسحاق متولد شد و لذا رشک برد ساره بهاجر و ابراهيم مأمور شد که هاجر و اسماعيل را ببرد مکه.
3 آنکه بر طبق اينکه احتمال خبر از ائمه عليهم السلام داريم.
قالُوا سَلاماً قال‌َ سَلام‌ٌ معني اينکه نيست که کلمه سلام گفته باشند بلکه اينست که سلام کردند البته بيکي از صيغ سلام: السلام عليک، سلام عليک، السلام عليکم، سلام عليکم و حضرت ابراهيم نفرمود سلام بلکه جواب سلام آنها را داد يا بيکي از اينکه صيغ اربعة يا بتقديم عليک يا عليکم السلام چنانچه ميفرمايد
جلد 11 - صفحه 86
وَ إِذا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحسَن‌َ مِنها أَو رُدُّوها نساء آيه 88.
و از براي سلام چهار معني کردند: 1- از اسامي الهيه است هُوَ اللّه‌ُ الَّذِي لا إِله‌َ إِلّا هُوَ المَلِک‌ُ القُدُّوس‌ُ السَّلام‌ُ المُؤمِن‌ُ المُهَيمِن‌ُ العَزِيزُ الجَبّارُ المُتَکَبِّرُ الاية حشر آيه 23 بمعني سلامتي از عيوب و نواقص و در اينجا بمعني اينکه خداوند شما را مورد تفضلات خود قرار دهد.
2- بمعني دعاء خدا شما را سالم نگه دارد.
3- بمعني وعد يعني من خيال سويي ندارم از دست من سالم هستيد.
4- بمعني شکر که بحمد اللّه شما سلامت هستيد که در واقع اخبار است.
فَما لَبِث‌َ يعني حضرت ابراهيم درنگ نکرد و بفوري رفت أَن جاءَ بِعِجل‌ٍ حَنِيذٍ چون بسيار مهمان دوست بود حتي گفتند بدون مهمان چيز تناول نميکرد.
و حنيذ بمعني مشوي يعني بريان شده چون اينها بصورت بشريت با جمال بسيار زيبا بودند حضرت ابراهيم عليه السّلام بعنوان ضيف تلقي کرد.