اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا رَأي أَيدِيَهُم لا تَصِل‌ُ إِلَيه‌ِ نَکِرَهُم وَ أَوجَس‌َ مِنهُم خِيفَةً قالُوا لا تَخَف إِنّا أُرسِلنا إِلي قَوم‌ِ لُوطٍ (70)
پس چون که ديد حضرت ابراهيم که اينها دست نبردند رو بعجل و تناول نکردند بدش آمد از آنها و خوف پيدا کرد که اينها خيال سويي نسبت باو دارند اينها گفتند مترس ما ملائکه هستيم که خداوند ما را فرستاده براي هلاک قوم لوط فَلَمّا رَأي أَيدِيَهُم لا تَصِل‌ُ إِلَيه‌ِ نظر به اينکه ملائکه و لو صورت جسمانيه دارند لکن بدون ماده جسماني است مثل صورت برزخيه و غالب مثالي و مثل افلاطوني لذا در تعريف ملک گفتند (الملک جسم نوري يتشکل باشکال مختلفة)
جلد 11 - صفحه 87
حتي الانبياء و الاولياء سوي الکلب و الخنزير، و الجن‌ّ جسم ناري يتشکل باشکال مختلفه حتي الکلب و الخنزير سوي الانبياء و الاولياء) و چون ماده ندارند مأکولات ماديه هم ندارند مثل عجل حنيذ و نحوه.
نَکِرَهُم يعني بد بين شد بآنها و خوش نداشت چون نميدانست آنها ملک هستند و توهّم اينکه بشرند وَ أَوجَس‌َ مِنهُم خِيفَةً اوجس خيال قلبي است که اضمار کند و اظهار نکند و منشأ خوف ابراهيم چه بوده يا اينکه آمده‌اند اذيتي باو يا بقوم او و بستگان باو برسانند يا قصد ذهاب مال او را دارند يا خيال سوء ديگري.
قالُوا لا تَخَف آنها هم حس‌ّ کردند که حالت خوفي در ابراهيم ايجاد شد و او را بد آمد گفتند واهمه نداشته باش إِنّا أُرسِلنا ما را خداوند فرستاده ملائکه هستيم لذا از طعام شما ميل نکرديم، اينکه کلمه براي اعتذار اکل طعام بود إِلي قَوم‌ِ لُوطٍ اينکه جمله براي رفع خوف که منظور ما هلاکت قوم لوط است که اينها علاوه از کفر و عدم ايمان مرتکب اعمال قبيحه و فحشاء و منکرات بسياري بودند که اعظم آنها لواط بود که بسياري از آيات بيان فرموده که سابقه نداشته و منشأ اينکه بود که گفتند مرکز آنها در معبر قافله بود و اينها خوش نداشتند شيطان بصورت پير مردي آمد گفت اگر مايل هستيد که طريق قافله را تغيير دهيد هر که وارد شهر شما شد با او اينکه عمل را انجام دهيد عاجز شوند و طريق ديگري اتخاذ کنند سپس شيطان بصورت جوان خوش سيما وارد شد با او اينکه عمل را انجام دادند و بسيار لذت بردند لذا کم کم رواج پيدا کرد حتي در مجالس و طرق و از اعمال قبيحه آنها اخراج ضرطه بود در مجالس و محافل که در خبر از حضرت رضا عليه السّلام و در تفسير قمي اينکه آيه که ميفرمايد وَ تَأتُون‌َ فِي نادِيکُم‌ُ المُنکَرَ عنکبوت آيه 28، تفسير باين فرموده و ما از اينکه خبر و از آيه شريفه
جلد 11 - صفحه 88
إِن‌َّ اللّه‌َ يَأمُرُ بِالعَدل‌ِ وَ الإِحسان‌ِ وَ إِيتاءِ ذِي القُربي وَ يَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ نحل آيه 92، ترتيب يک صغري و کبري ميدهيم:
(الضرطة في المجالس منکر بدليل الخبر و کل‌ّ منکر منهي‌ّ عنه بدليل الاية فالضرطة منهي عنه) و با بعض اساتيد خود عرض کردم بسيار تحسين کردند.
و ديگر از اعمال آنها در خبر از حضرت باقر عليه السّلام در برهان روايت کرده فرمود
(ان حل‌ّ الازار في الصلاة و الحذف بالحصي و مضغ الکبد في المجالس و علي ظهر الطريق من عمل قوم لوط)
و ديگر از اعمال آنها بمقتضي بعض الاخبار قمار و ضرب آلات ساز بوده و امروز تمام اينها در جامعه مسلمين رواج بسزا دارد