اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً «23»
و توجه نموديم بر آنچه اينکه کفار عمل کردند از کردار خود پس قرار داديم عمل آنها را ذره‌هاي پراکنده در هوا.
(وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ) کارهايي که بخيال خود عبادت مي‌پنداشتند مثل (وَ ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً) انفال آيه 35.
جلد 13 - صفحه 601
اينکه آيه و لو در مورد کفار وارد شده لکن مورد مخصص نيست منافي با عموم آيه ندارد شامل مي‌شود، جميع اعمال باطله را، عمل بايد صحيح باشد تام الاجزاء و الشرائط و فاقد باشد جميع موانع را بناء علي هذا مي‌گوئيم، اولين شرائط صحت، ايمان است پس غير مؤمن هر که هست و هر چه هست کليه اعمال آنها باطل است چه در حزب کفار باشد يا اهل ضلالت به جميع طبقات و ديگر بايد طبق دستور الهي باشد چيزي در او زياد شود يا از او کم شود باطل است مثل تکتف در نماز و تامين بعد از حمد و صلوة تراويح به جماعت و هزار بدعت‌هاي ديگر و هم چنين بسياري از اعمال شيعه که مراعات اجزاء نمي‌کنند و بدون شرائط صحت بجا مي‌آورند يا موانعي در او ايجاد مي‌کنند و مثل بعض عبادات مخترعه در ميان زنها در اعراس و وفيات يا مرسومات بين رجال.
و بالجمله عملي که پذيرفته مي‌شود فرداي قيامت عمل صحيح طبق دستورات بلکه علاوه بر صحت اگر شرائط قبول را داشته باشد درجات کامل دارد واي به حال کسي که وارد صحراي محشر شود و يک عمل خدا پسند نداشته باشد.
(فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً) کنايه از اينکه رد مي‌شود و بدون اثر است و مثل ذره‌هاي دم آفتاب پراکنده مي‌شود و باصطلاح امروزي يک قلم سرخ در سرتاسر نامه عمل کشيده مي‌شود.
اينکه حال عبادات و اعمال نيک ما است صد واي به نامه معاصي که (لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً الايه) کهف آيه 47.
و از همه بالاتر ظلم به عباد و بندگان خداوند خاصّه مقربان درگاه الهي از انبياء و اولياء و صلحاء و اتقياء.
602