اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
المُلک‌ُ يَومَئِذٍ الحَق‌ُّ لِلرَّحمن‌ِ وَ کان‌َ يَوماً عَلَي الکافِرِين‌َ عَسِيراً «26»
ملک در يوم قيامت حق است از براي خداوند رحمن و اختصاص باو دارد و هست آن روز براي کفار بسيار صعب و مشکل و سخت، سه نحو ملکيت داريم.
ملکيت حقه حقيقه مختص به خداوند است چون خالق و موجد و محدث آنها است (لَه‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ) آية الکرسي، و ملکيت جعليه اعتباريه که
جلد 13 - صفحه 605
خداوند جعل فرمود براي بندگانش که به جعل الهي مالک مي‌شوند و احکام ملکية بر آنها بار مي‌شود، و ملکيت جابرانه و ظالمانه که به ظلم و جور تصرف ميکنند و ملک خود مي‌پندارند و اينکه ملکيت جابرانه موقتي است تا زمان ظهور حضرت بقية اللّه و دوره رجعت ائمه که ريشه ظلم و جور کنده مي‌شود، و اما ملکيت اعتباريه جعليه آنهم ما دام الحيات است پس از مردن منتقل به وارث مي‌شود، و اما ملکيت حقه ابد الآباد باقي است لذا ميفرمايد:
(المُلک‌ُ يَومَئِذٍ الحَق‌ُّ لِلرَّحمن‌ِ) هميشه بوده و هميشه هست.
و فرداي قيامت نه ملکيت جابرانه هست و نه جعليه و ممکن است مراد سلطنت و تسلط و اختيار يعني احدي فرداي قيامت سلطه و اختيار ندارد. چنانچه ميفرمايد:
(يَوم‌َ لا تَملِک‌ُ نَفس‌ٌ لِنَفس‌ٍ شَيئاً وَ الأَمرُ يَومَئِذٍ لِلّه‌ِ) انفطار آيه 19.
(وَ کان‌َ يَوماً عَلَي الکافِرِين‌َ عَسِيراً).
بالجمله کساني که در محشر وارد مي‌شوند چندين قسم هستند.
قسمت اول: کفار و ارباب ضلال که از روي تقصير و عناد ايمان نياوردند اينکه آيه اينکه قسمت را بيان ميفرمايد که براي آنها بسيار سخت و دشوار است چه از انس باشند يا از شياطين و کفار جن.
قسمت دوم: کفار هستند که از روي قصور بوده مثل اطفال و مجانين و بلها دور دستان از حق و حقيقت اين‌ها نه معذب هستند چون تقصير نکردند، و نه متنعم به بهشت چون قابليت ندارند از براي آنها جايي مهيا فرموده يک زندگاني مختصري دارند.
قسمت سوم: مؤمنين جن هستند آنها هم مناسب حال خود بهشتي دارند غير از بهشت انس و متنعم هستند.
قسمت چهارم: حيوانات و وحوش، صحرايي دارند مناسب خود
جلد 13 - صفحه 606
مي‌چرند.
قسمت پنجم: مؤمنيني که بدون گناه از دنيا رفتند اين‌ها هيچ گونه عسرتي ندارند از حين موت الي الابد.
قسمت ششم: مؤمنيني که آلوده به معاصي هستند اين‌ها در عالم برزخ و عقبات قيامت بسا به تفاوت درجات معذب مي‌شوند تا مغفرت و عفو الهي و شفاعت شفعاء شامل آنها شود و به سعادت و بهشت نائل شوند از جهت ايمان.