اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَوم‌َ يَعَض‌ُّ الظّالِم‌ُ عَلي يَدَيه‌ِ يَقُول‌ُ يا لَيتَنِي اتَّخَذت‌ُ مَع‌َ الرَّسُول‌ِ سَبِيلاً «27» يا وَيلَتي لَيتَنِي لَم أَتَّخِذ فُلاناً خَلِيلاً «28»
و روز قيامت روزي است که ظالم دو دست خود را مي‌گزد و مي‌جود و مي‌گويد:
اي کاش من گرفته بودم با رسول راهي را اي واي بر من اي کاش نگرفته بودم فلان شخص را دوست خود، اخبار بسيار مفصل و مبسوط در تفسير اينکه آيه رسيده و در تفسير برهان چندين صفحه نقل کرده مراجعه کنيد و از عهده اينکه حقير خارج است نقل آنها فقط اکتفاء مي‌کنيم به تفسير مفاد آيه و اشاره مي کنيم به مفاد اخبار في الجمله.
(وَ يَوم‌َ) مراد روز رستخيز است در صحراي محشر.
(يَعَض‌ُّ الظّالِم‌ُ) عض‌ّ به معني جويدن است از روي ندامت و پشيماني و ظالم غير از کفار که سابقا شرح حال آنها بيان شد حتي ظالمين کفار شرحش گذشت.
مراد ظالم اينکه امت است به قرينه لفظ الرسول که مراد همين رسول
جلد 13 - صفحه 607
محترم باشد، و به قرينه لفظ الذکر در آيه بعد که مراد قرآن مجيد است.
(عَلي يَدَيه‌ِ) در بعض اخبار دارد مي‌جود تا مرفق باز جاي او مي‌آيد و همين نحو هر چه مي‌جود جاي او مي‌آيد از روي ندامت.
(يَقُول‌ُ) در بعضي اخبار دارد قائل اولي است و فلان ثاني است، و در بسياري از اخبار ظالمين به آل و ائمه طاهرين است و تابعين ظالمين.
(يا لَيتَنِي اتَّخَذت‌ُ مَع‌َ الرَّسُول‌ِ سَبِيلًا) اخبار بسيار داريم که سبيل امير- المؤمنين عليه السلام است، و در آيات شريفه اسامي بسياري را در اينکه اخبار براي امير المؤمنين عليه السلام تفسير فرموده‌اند.
حبل اللّه در آيه (وَ اعتَصِمُوا بِحَبل‌ِ اللّه‌ِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا) جنب اللّه در آيه (يا حَسرَتي عَلي ما فَرَّطت‌ُ فِي جَنب‌ِ اللّه‌ِ) سبيل استشهاد به همين آيه و آيه للمتوسّمين.
(يا وَيلَتي) ويل ناله و ثبور است که گذشت بيانش.
(لَيتَنِي لَم أَتَّخِذ فُلاناً خَلِيلًا) در بعضي اخبار فلان را ثاني گفتند:
و در بعض اخبار جاحدان آل عصمت را، در خبر جابر از حضرت باقر عليه السلام که فرمود:
(ان الجاحد لصاحب الزمان کالجاحد للرسول في ايامه)
و از اينکه احاديث ظاهر مي‌شود که مراد از ظالم جميع طبقات مسلمين و شيعه غير اثني عشري است و مراد از فلان رؤساء و مشايخ ثلاث و بني اميه و بني عباس و زيديه و کيسانيّه و واقفيه و ساير فرق هستند هذا ما عندنا و اللّه العالم.