تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلاً «27»
جلد 9 - صفحه 326
وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ: و ياد کن روزى را که از بسيارى حسرت و ندامت مى‌گزد ستمکار تبه روزگار دست خود را به دندان، چنانکه متحسران از زيادى حسرت دست خود را به دندان گيرند و اين کنايه از غيظ و حسرت باشد، مراد به ظالم جنس است، پس هر که از حد شرع تجاوز کرده باشد به کفر يا به فسق، روز قيامت حسرت يابد و دست به دندان گزد. يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا: مى‌گويد از روى حسرت، کاشکى فرا مى‌گرفتم با پيغمبر خدا راهى که او فراگرفته که راه نجات است و طريق حق و صواب است.
شأن نزول: ابن عباس نقل نموده که اين آيه در باره عقبة بن ابى معيط و ابى بن خلف نازل شد که با هم دوستى نمودند. و عقبه را عادت بودى که هر وقت از سفر باز آمدى، طعام مهيا و اشراف قوم را ضيافت کردى، و با حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله بسيار مجالست داشتى. روزى از سفر مراجعت و مجلس را مهيا نمود، و حضرت را دعوت کرد، حضرت فرمود: تا کلمه شهادتين را نگوئى من طعام نخورم عقبه گفت: اشهد ان لا اله الا اللّه و ان محمدا رسول اللّه. حضرت طعام را تناول نمود، ابى بن خلف آمد، او را ملامت کرد که مگر از دين برگشته‌اى که سخن پيغمبر را مى‌شنوى گفت: مرا عار مى‌آمد که مهمان طعام نخورده برود، لذا من اين کلمه را گفتم تا طعام مرا بخورد. ابى ملعون گفت: از تو راضى نمى‌شوم تا آنکه او را تکذيب کنى و آب دهن بر وى اندازى. عقبه قبول کرده به نزد پيغمبر آمد، حضرت در «دار الندوه» در سجده بود، آب دهن نحس نجس خود را به طرف روى مبارک انداخت. ضحاک نقل نموده که آب دهن به آن حضرت نرسيد و برگشت دو شعله آتش شد و دو طرف صورت آن ملعون را سوزانيد و تا زنده بود آن داغها باقى بود تا در جنگ «بدر» اسير و به حکم حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله بر دست حضرت على عليه السّلام کشته شد. «1» تبصره: گرچه آيه در باره عقبه نازل شده، لکن شامل است هر ظالمى را که در روز قيامت از شدت حسرت و ندامت دست خود را به دندان گزد. صاحب
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 369 و 370، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 327
احقاق نقل نموده که: چهار هزار بار اطراف انگشتان خود را تا مرفق بجود و در هر بار حق تعالى دست او را بروياند، ديگر باره بجود و از جويدن آن بى‌خبر باشد؛ «1» نعوذ باللّه.