تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ کانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولاً «29»
لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّکْرِ: هر آينه بتحقيق گمراه نمود مرا و بازداشت از ياد خدا، يا کلمه شهادت، يا موعظه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله، يا قرآن، بَعْدَ إِذْ جاءَنِي: بعد از آنکه آمده بود مرا و متمکن بودم از آنکه قبول کنم آن را و
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 370، به نقل از کتاب احقاق الحق.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 370، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 328
مهتدى شوم به آن. وَ کانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا: و هست شيطان انسى که دوست گمراه کننده باشد مر آدمى را، فرو گذارنده در وادى هلاکت، يعنى دوستى مى‌کند با آدمى تا او را به حد هلاکت رساند و بعد او را واگذارد و هيچ نفع و فايده‌اى به او نرساند. يا مراد شيطان جنّى باشد، يعنى ابليس که هميشه وسوسه کند که آدمى را به مخالفت خدا و رسول وادارد، و چون در دام هلاک افتاد او را فرو مى‌گذارد و نفع به او نرساند، بلکه تبرى نمايد لقوله تعالى کَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اکْفُرْ فَلَمَّا کَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْکَ». «1» تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه معاشرت بدان و فاسقان و کافران، شخص را از راه حق بازدارد، و عاقبت پشيمانى و تحسر دارد به حدى که روز قيامت از شدت حسرت، دست خود را تا مرفق بخورد و لکن سودى نخواهد داشت؛ پس بايد در دنيا دوست صالح متدين امين را اختيار نمود، زيرا شبهه‌اى نيست که مصاحبت اخيار و اشرار، تأثير تمام دارد در هدايت و ضلالت، چنانچه در منهج از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله روايت نموده که فرمود:
مثل همنشين نيکو همچو مثل عطار است که چون با او نشينى اگرچه عطر خود را به تو ندهد، اما از بوى عطر او بهره‌مند شوى، و زمانى آن بو با تو بماند؛ و مثل همنشين بد مانند صاحب کوره آتش است اگرچه تو را به شراره‌اش نسوزاند، اما بوى بد او در جامه تو بماند. «2» ايضا در صفات الشيعه على عليه السّلام فرمايد: مجالسة الاشرار تورث سوء الظّنّ بالاخيار و مجالسة الاخيار تلحق الاشرار بالاخيار و مجالسة الابرار للفجّار تلحق الابرار بالفجّار فمن اشتبه امره و لم يعرفوا دينه فانظروا الى خلطائه فان کانوا اهل دين اللّه فهو على دين اللّه و ان کانوا على غير دين اللّه فلا حظّ له من دين اللّه انّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله قال من کان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فلا يواخين کافرا و لا يخالطن فاجرا و من اخى کافرا او خالط فاجرا کان کافرا فاجرا.
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 370 و 371، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 371، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 329
مجالست بدان موجب بد گمانى شود به خوبان، و مجالست خوبان ملحق کند بدان را به خوبان، و مجالست نيکان با بدان ملحق کند نيکان را به بدان؛ پس هرکه مشتبه شود بر شما امرش و نشناختيد دينش را، پس نظرکنيد به همنشينان او، پس اگر اهل دين خدا باشند او هم بر دين خدا باشد، و اگر بر غير دين خدا هستند پس بهره‌اى نيست براى او از دين خدا؛ زيرا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: هر که ايمان دارد به خدا و روز قيامت، پس البته البته دوستى نکند کافرى را و مخالطه نکند فاجرى را، و هر که دوستى نمايد کافر را يا، خلطه نمايد فاجر را، باشد کافر فاجر. «1» تتمه: على بن ابراهيم قمى از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده در اين آيات شريفه که اين جاييدن دست را به دندان از براى اوّلى است و تمناى او به اقرار به ولايت حضرت على عليه السّلام باشد، و مراد به دوست نگرفتن با دويمى است، و مراد از «فلانا خليلا» دومى، و مراد از ذکر، ولايت على عليه السّلام است. و مراد از شيطان دومى است. «2» اين فرمايش حضرت باطن آيه شريفه مى‌باشد، پس منافات با تفسير سابق نخواهد داشت.
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به روايت کافى در خطبه وسيله فرموده:
در حق من مناقبها است، اگر ذکر نمايم آنها را عظيم دانند به سبب آنها قدر و منزلت مرا، و طول کشد استماع آنها، هر آينه منازعه نمودند با من دو نفر در امرى که نبوده حقّى براى آنها و مرتکب آن شدند از روى ضلالت و اعتقاد به آن نمودند از روى جهالت، پس بد است محل ورود آنها و بد است آرامگاه آنها، و لعن مى‌نمايند يکديگر را و تبرى مى‌نمايند هر يک از صاحب خود و مى‌گويد به رفيق خود وقت ملاقات: اى کاشکى دورى من با تو به قدر دورى بين مشرق و مغرب بوده، بدقرينى هستى. پس جواب او را دهد به اين آيه «يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا ...» پس حضرت فرمود: منم ذکر آنچنانى که از او گمراه شدند، و
«1». صفات الشيعه شيخ صدوق، ص 6 و 7- الحديث التاسع، چاپ مؤسسه امام صادق عليه السّلام.
«2». تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 113، چاپ کتابفروشى علّامه قم.
جلد 9 - صفحه 330
سبيلى که از آن منحرف شدند، و ايمانى که به آن کافر گرديدند، و قرآنى که او را مهجور نمودند، و دينى که آن را تکذيب نمودند، و صراطى که از آن سرنگون شدند. «1»