تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ (165)
ترجمه
و بعضى از مردم کسانى هستند که ميگيرند از غير خدا همتايان دوست ميدارند آنها را مانند دوست داشتن خدا و آنانکه ايمان آوردند افزون‌ترند از جهت دوستى مر خدا را و اگر به‌بينند آنانکه ستم نمودند هنگاميکه مى‌بينند عذاب را آنکه قوت مر خدا را است تمامى و آنکه خداوند سخت عقوبت است..
تفسير
انداد از قبيل بتها و رؤسائى هستند که مردم اطاعت آنها را مى‌نمايند و در کافى از حضرت باقر (ع) و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده‌اند که آن مردم قسم بخدا دوستان فلان و فلانند که گرفتند آنها را براى خودشان امام غير از امامى که خداوند او را براى مردم امام قرار داده و براى اين خداوند فرموده و لو يرى الذين ظلموا تا آخر آيه پس از آن فرمود و اللّه آنها ائمه ظلم و اتباع آنها هستند و
جلد 1 صفحه 208
گفته شده است مراد از محبت کفار به معبودهاى خودشان آنستکه به ميل آنها را تعظيم مينمايند و اطاعت مى‌کنند مانند تعظيم و اطاعت مردم از خدا ولى محبت اهل ايمان بخدا زيادتر است چون ايشان سلطنت و قدرت را منحصر بخدا ميدانند و شريک براى او قرار نميدهند پس دوستى آنها خالص است و دوستى اهل شرک و نفاق مشترک و مشوب و دوستى اهل ايمان ثابت و دائم است و دوستى آنها ناقص و زائل و عياشى از حضرت باقر (ع) و امام صادق (ع) نقل نموده که مراد از اهل ايمان که محبتشان بخدا زياد است آل محمدند (ص) و اگر به بينند آنانکه ظلم نمودند بر خودشان براى بت پرستى بجاى خداپرستى و محبت و اطاعت از امام فاجر کافر بجاى محبت و اطاعت از محمد (ص) و على (ع) زمانى که مى‌بينند عذاب نازل بر خودشان را بسبب کفر و عنادشان آنکه تمام قوت و قدرت از آن خدا است عذاب ميکند هر کس را بخواهد و گرامى ميدارد هر کس را بخواهد و آنها توانائى ندارند که خود را از عذاب ايمن دارند و مييابند که خدا شديد العذاب است و گفته شده است جواب لو محذوف است يعنى هر آينه پشيمان ميشوند نهايت پشيمانى و بنظر حقير حذف جواب براى عظمت امر است و اشاره است بآنکه قابل بيان نيست مانند آنکه ميگويند اگر بدانى چه روزى در پيش دارى يا چه قدر خوش ميگذرد يعنى نميشود گفت و اللّه اعلم و ترى به صيغه خطاب و يرون بضم يا نيز قرائت شده است.