اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم تَحسَب‌ُ أَن‌َّ أَکثَرَهُم يَسمَعُون‌َ أَو يَعقِلُون‌َ إِن هُم إِلاّ کَالأَنعام‌ِ بَل هُم أَضَل‌ُّ سَبِيلاً (44)
آيا گمان مي‌کني اينکه اکثر اينکه کفار و مشرکين مي‌شنوند فرمايشات تو را يا تعقل و درک مي‌کنند نيستند اينها مگر مثل انعام حيوانات خر و گوسفند بلکه اينها گمراه‌ترند از انعام در راه هدايت.
همين نحوي که خدا از براي بدن قواي ظاهريه قرار داده از چشم و گوش و زبان و دماغ و حس لمس و سردي و گرمي و نرمي و زبري همين نحو هم براي روح همين قوي را مقرر فرموده به چشم قلب که روح انساني باشد به بينند حق و باطل زشت و زيبا، نفع و ضرر، خوب و بد، خير و شر را و بگوش قلب بشنود مواعظ و نصايح را و احکام و دستورات را و بر او اثر بگذارد و به زبان قلب اعتراف نمايد و به دماغ عقل عطر و طيب واجبات الهيه را و گند و تعفن معاصي را استشمام کند و به احساس قلب حس کند نعم الهيه و بلاها و عذاب‌هاي دنيوي و اخروي را.
(أَم تَحسَب‌ُ أَن‌َّ أَکثَرَهُم يَسمَعُون‌َ أَو يَعقِلُون‌َ) تعبير به اکثر براي اينست که قليلي از آنها که عناد و عصبيت ندارند درک مي‌کنند و حق را به دست مي‌آورند
جلد 13 - صفحه 627
ولي اکثر (صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَرجِعُون‌َ) بقره آيه 17 (صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ) بقره آيه 266.
(إِن هُم إِلّا کَالأَنعام‌ِ) که اگر کسي با انعام تکلم کند فقط يک صدايي مي شنوند اما چه گفت درک نمي‌کنند چنانچه ميفرمايد:
(وَ مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا کَمَثَل‌ِ الَّذِي يَنعِق‌ُ بِما لا يَسمَع‌ُ إِلّا دُعاءً وَ نِداءً) بقره آيه 266.
(بَل هُم أَضَل‌ُّ سَبِيلًا) زيرا بسا حيوانات بعض کلمات را درک مي‌کنند به مرغ بگويي کيش و به گربه بگويي پيش و به خر بگويي هش به سگ بگويي چخ و امثال اينها درک مي‌کنند.
توضيح کلام اينکه کفر و شرک و معاصي و عناد و کبر و عصبيت و حب دنيا و معايب ديگر در چشم و گوش و دهان و دماغ و قلب را محکم بسته ديگر نمي‌شنود و نمي‌بيند و استشمام نمي‌کند و نمي‌گويد بلکه بسا از شدت بستن روح خفقان پيدا مي‌کند و مي‌ميرد که اصلا عقلش زايل مي‌شود لذا ميفرمايد:
(فَهُم لا يَعقِلُون‌َ) و در همين آيه ميفرمايد (أَو يَعقِلُون‌َ).