اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَرَ إِلي رَبِّک‌َ کَيف‌َ مَدَّ الظِّل‌َّ وَ لَو شاءَ لَجَعَلَه‌ُ ساکِناً ثُم‌َّ جَعَلنَا الشَّمس‌َ عَلَيه‌ِ دَلِيلاً (45)
آيا نمي‌بيني که پروردگار تو چگونه ميکشد سايه را و اگر اراده ميکرد هر آينه او را ساکن قرار ميداد پس از آن قرار داديم شمس را بر آن سايه دليل خداوند تبارک و تعالي بقدرت کامله خود زمين را متحرک قرار داده بحرکت دوري دور خود ميچرخد.
جلد 13 - صفحه 628
مثل مکينه که چرخ‌هاي آن دور خود ميچرخد و تمام اوقات شب و روز نصف کره زمين مقابل خورشيد است و نصف آن بر خلاف هر چه حرکت ميکند آن جزء اول آن نقطه زمين که مقابل شمس است اول روز است و نقطه مقابل اينکه نقطه اول شب و به حرکت زمين روز بلند ميشود تا نصف النهار و نقطه مقابلش شب زياد ميشود تا نصف شب و بالعکس پس از نصف النهار اينکه نقطه روز کوتاه ميشود و در مقابلش شب هر چه روز ارتفاع پيدا ميکند ظل کوتاه ميشود و هر چه انحطاط پيدا ميکند ظل ارتفاع پيدا ميکند و اينست مفاد.
(أَ لَم تَرَ إِلي رَبِّک‌َ کَيف‌َ مَدَّ الظِّل‌َّ) که زياده و نقصان پيدا ميشود.
(وَ لَو شاءَ لَجَعَلَه‌ُ ساکِناً) سکونت ظل سکونت ارض است که اگر از حرکت باز داشته شود آن قسمت که تقابل با شمس ندارد هميشه روز است و قسمت خلاف هميشه شب است و ظل کم و زياد نميشود.
(ثُم‌َّ جَعَلنَا الشَّمس‌َ عَلَيه‌ِ دَلِيلًا) که اينکه احداث شب و روز و زياده و نقصان ظل دليلش شمس است که در تقابل زمين با شمس اينکه نقصان و زياده احداث ميشود.