به فرموده روايات، در قيامت مواقف متعدّدى است، در برخى از آنها مُهر سکوت بر لبها زده مىشود وتنها با نگاههاى پرحسرت به يکديگر نگريسته و گريه مىکنند. در بعضى موارد، از همديگر استمداد کرده و در صحنهاى نسبت به هم ناله و نفرين مىکنند. در اين آيه مىخوانيم که پيروان کفر نيز از حمايتها و عشق ورزىهاى خود نسبت به رهبرانشان به شدّت پشيمان مىشوند، ولى ديگر کار از کار گذشته و تنها حسرتى است که در دل دارند و با زبان مىگويند: اگر ما بارديگر برگرديم، هرگز دنبالهرو آنها نخواهيم بود. کسانى که اينقدر بىوفا هستند که از ما در اين روز تبرّى مىجويند، ما هم اگر به دنيا برگرديم، از آنان تبرّى خواهيم جست. آنها حسرت مىخورند، ولى مگر از حسرت کارى ساخته است.
در آيات متعدّد، کلمه «خلود» در مورد عذاب بکار رفته است. بعضى «خلود» را مدّت طولانى معنا مىکنند، ولى از جملهى «وَ ما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ» در اين آيه استفاده مىشود که «خلود» به معناى ابديّت است، نه مدّت طولانى.
در روايات، نمونههايى از حسرت گنهکاران در قيامت به چشم مىخورد، از جمله:
کسانى هستند که اموال زيادى را براى وارثان خود مىگذارند و خود در زمان حيات، کار خيرى نمىکنند. آنان در آن روز مشاهده مىکنند که اگر وارث از ارث او کار خوبى انجام داده،
جلد 1 - صفحه 255
در نامه وارث ثبت شده و اگر کار بدى کرده، شريکِ جرم وارث قرار گرفته است. «1»
نمونهى ديگر اهل حسرت، آنان که عبادات بسيار دارند، ولى رهبرى و ولايت علىّبنابىطالب عليهما السلام را نپذيرفتهاند. «2»
انسان، داراى اختيار است. اگر چنين نبود، پشيمانى و حسرت و تصميم مجدّد در او راه نداشت. پشيمانى و حسرت، نشانهى آن است که مىتوانستيم کار ديگرى انجام دهيم. و تصميم مجدّد، رمز آن است که انسان مىتواند با اراده و اختيار، هر راهى را که صلاح بداند، انتخاب کند.