اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا جاءَت قِيل‌َ أَ هکَذا عَرشُک‌ِ قالَت کَأَنَّه‌ُ هُوَ وَ أُوتِينَا العِلم‌َ مِن قَبلِها وَ کُنّا مُسلِمِين‌َ (42)
چون که آمد بلقيس نزد سليمان گفته شد باو آيا عرش تو هم مثل اينکه عرش است گفت گويا اينکه همان عرش من است و داده شديم ما علم را از پيش از اينکه ملاقات و بوديم تسليم شدگان.
در هر جمله از اينکه آيه شريفه مفسرين نظرياتي دارند که اشاره ميشود:
(فَلَمّا جاءَت) آمد بلقيس البته مسلمين قشون سليمان او را آوردند و مسلما تنها نبوده با جماعتي از اجزاء او آوردند لکن نه بنحو ذلت و خفت بلکه محترما او را آوردند و در خبر است از پيغمبر (ص) که فرمود گرامي بداريد بزرگ هر قومي را و لو کفار و مشرکين باشند ولي اينکه دستور را يزيد مراعات نکرد و دستور داد دختران پيغمبر را سر کوچه‌ها و بازارها نگاه دارند براي تماشاي هر بيسروپايي که حضرت عليا عليه زينب فرمود «امن العدل يا إبن الطلقاء تخديرک حرائرک و امائک و سوقک بنات رسول اللّه- تا آخر فرمايشاتش» و تعبير به اينکه إبن الطلقاء اشاره به اينکه است که در فتح مکه پيغمبر بسران قريش که رئيس آنها ابا سفيان بود فرمود
«لا تثريب
جلد 14 - صفحه 146
عليکم اليوم انتم الطلقاء».
(قِيل‌َ أَ هکَذا عَرشُک‌ِ) قائل مسلما حضرت سليمان نبوده و الا بلفظ مجهول اداء نمي‌شد يکي از اجزاء مملکتي بوده از بزرگان و نگفت أ هذا عرشک زيرا حضرت سليمان دستور داد که «نَکِّرُوا لَها عَرشَها» آيا عرش شما هم مثل اينکه عرش است بلقيس ديد تمام خصوصيات او از حيث طول و عرض و طلا و نقره و جواهرات مطابق او است اگر بگويد شبيه آنست اينکه امر عادة» محال است مملکت سليمان با مملکت بلقيس مخالف، رفت و آمد نداشتند دو معمار اگر بخواهند يک عمارتي شبيه عمارت ديگر ساختمان کنند چه اندازه نقشه برداري ميکنند و بالاخره تام- الشباهة نميشود و اينکه تام الشباهة است و اگر بگويد همان است اينهم عادة محال است مگر باعجاز لذا گفت گويا همان عرش من باشد ولي مفسرين گفتند چون بعض خصوصياتش تغيير کرده بود از تبديل رنگ يا زياده و نقيصه جواهراتش گفت کانه هو لکن اينکه حرف غلط است.
زيرا اولا هيچگونه تغييري داده نشده بود و بر فرض اگر شده بود ميگفت شبيه او است نه گويا خود او باشد.
(وَ أُوتِينَا العِلم‌َ مِن قَبلِها وَ کُنّا مُسلِمِين‌َ) بعضي گفتند اينکه کلام سليمان است و مراد علم نبوت و تسليم اوامر الهي است بعضي گفتند کلام حاضرين بوده که ما قبلا معتقد بنبوت سليمان و تسليم اوامر او بوديم و اينکه هر دو باطل است بلکه کلام خود بلقيس است بقرينه عطف بواو که گفت: «کَأَنَّه‌ُ هُوَ وَ أُوتِينَا العِلم‌َ» و ظاهرا مرادش اينکه بود که ما قبلا معرفت بمقام سليمان و سلطنت او پيدا کرديم همان موقعي که نامه او را هدهد آورد بملإ خود گفتم نبايد مخالفت و ستيزگي کرد و در دوستي را باز کرديم که تحف و هدايا تقديم نموديم باميد اينکه با هم رفت و آمد داشته باشيم و بمسالمت با يکديگر معاشرت کنيم.