=== قاموس قرآن ===
دلالت به معنی نشان دادن و ارشاد است. راغب گوید: دلالت آن است که با آن به معرفت و شناختم چیزی برسند مثل دلالت لفظ بر معنی... [سباء:14] یعنی مردم را بر مرگ سلیمان دلالت نکرد مگر حشره زمین. [قصص:12]. * [فرقان:45-46]. شمس دلیل و نشان دهنده سایه است زیرا اگر شمس نبود وجود سایه معلوم نمیشد به نظر میآید مراد از «مَدَّ الظَّلَّ» وجود شب است که عبارت از امتداد سایه و شدّت آن است که عبارت از امتداد سایه و شدّت آن است و مراد از قبض سایه طلوع فجر و آمدن خورشید و روز است که سایه و تاریکی به اسانی قبض شده و زایل میگردد و اگر خدا میخواست سایه ممتّد را همانطور نگاه میداشت و بشر در ظلمت میماند چنانکه فرموده [قصص:71] این آیه با آیات بعدی چنانکه المیزان گفته تمثیل است برای هدایت مردم و احاطه ضلالت و امتداد سایه و اینکه اگر خدا میخواست آن را ساکن و بی حرکت میکرد مثال شمول و احاطه ضلالت، وجود آفتاب که سایه را از بین میبرد، آمدن پیامبران است. معنی دو آیه چنین میشود: آیا توجّه نکردی به کار پروردگارت که چطور سایه را امتداد داد و اگر میخواست در همان حال باقی میگذاشت. سپس آفتاب را دلیل و نشان دهنده سایه کرد سپس آن را به آسانی به سوی خود گرفتیم و معدومش کردیم.
(با این همه جلال و شکوه سلیمان) هنگامی که مرگ را بر او مقرّر داشتیم، کسی آنها را از مرگ وی آگاه نساخت مگر جنبنده زمین [= موریانه] که عصای او را میخورد (تا شکست و پیکر سلیمان فرو افتاد)؛ هنگامی که بر زمین افتاد جنّیان فهمیدند که اگر از غیب آگاه بودند در عذاب خوارکننده باقی نمیماندند!