آیه ۱۴ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۱۴ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۹

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُ أَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ

(با این همه جلال و شکوه سلیمان) هنگامی که مرگ را بر او مقرّر داشتیم، کسی آنها را از مرگ وی آگاه نساخت مگر جنبنده زمین [= موریانه‌] که عصای او را می‌خورد (تا شکست و پیکر سلیمان فرو افتاد)؛ هنگامی که بر زمین افتاد جنّیان فهمیدند که اگر از غیب آگاه بودند در عذاب خوارکننده باقی نمی‌ماندند!

معنی کلمات و عبارات
«قَضَیْنَا»: مقرّر داشتیم. واجب گرداندیم. فرمان صادر کردیم. «دَآبَّةُ الأرْضِ»: موریانه. چوبخواره. چوبخوارک. واژه (أَرْض) به معنی (أَکْل) یعنی خوردن است. یا این که جمع (أَرَضَة) به معنی موریانه بوده و در نتیجه (دَآبَّةُ الأرْضِ) معنی موریانه‌ها و چوبخواره‌ها و چوبخوارکها دارد. «مِنسَأَة»: عصا. «تَبَیَّنَتْ»: فهمیدند و دانستند. این فعل از افعال ذو وجهین است و در اینجا به صورت متعدّی به کار رفته است. فاعل آن (الْجِنُّ) و مفعول آن جمله (أَن لَّوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ الْغَیْبَ ...) می‌باشد. «لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ الْغَیْبَ»: اشاره به این است که جنّیان که مردمان این همه خوارق و اوهام بدیشان نسبت می‌دهند، و گویا فالگیران و کاهنان و دیگر شیادان، سحر و جادو را با استمداد از ایشان می‌کنند، و بالاخره از غیب آگاهشان می‌دانند، قرآن آنان را در کار غیب همچون انسانها ناتوان و درمانده معرّفی می‌فرماید. «الْعَذَابِ الْمُهِینِ»: چه بسا اشاره به کارهای سنگین و سختی باشد که سلیمان گاهی به عنوان جریمه و مجازات بر عهده گروهی از جنّیان می‌گذاشت. یا این که عدم آزادی، خودش عذاب خوار کننده و کمرشکنی است.
نزول
نکات آیه
۱ - مرگ سلیمان(ع)، آن گاه بر جنیان خدمت گزار وى آشکار شد که موریانه ها عصاى او را خوردند و آن حضرت بر زمین افتاد. «فلمّا قضینا علیه الموت ما دلّهم على موته إلاّ دابّة الأرض تأکل منسأته فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون» «منسأة» به معناى عصا است (مفردات راغب) و «دابّة الأرض» از باب اضافه شىء به فعلش مى باشد. «أرض» نیز در این آیه - از باب «علم یعلم» - به معناى خوردن است و یا «ارضة» به معناى کرمى است که از زمین وارد چوب و تخته مى شود (مفردات راغب). ۲ - مرگ سلیمان(ع) به قضاى الهى بود. «فلمّا قضینا علیه الموت» ۳ - سلیمان(ع) مدتى پس از مرگش، هم چنان بر عصاى خود تکیه داشت و کسى از آن با خبر نبود. «فلمّا قضینا علیه الموت ما دلّهم على موته إلاّ دابّة الأرض ... لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۴ - گروهى از جنیان، همواره در خدمت و پیشگاه سلیمان(ع) بودند. «فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۵ - خدمت جنیان در دستگاه سلیمان(ع)، همراه با سختى، رنج و خفت بود. «فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۶ - جنیان خدمت گزار در دستگاه سلیمان(ع)، از علم غیب برخوردار نبودند. «فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۷ - خدمت در دستگاه سلیمان(ع)، براى جنیان خوشایند نبود. «فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۸ - داشتن علم غیب، موجب آگاهى به حقایق پشت پرده و پنهان مى شود. «تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۹ - جنیان، از شعور و درایت و احساس عزت و ذلت برخورداراند. «فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین» ۱۰ - جنیان خدمت گزار در دستگاه سلیمان(ع)، از معرفتى به نام علم غیب آگاهى داشتند. «تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب» ۱۱ - جنیان نیز از رنج، سختى و خفت گریزان اند. «تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب» ۱۲ - سلیمان(ع)، عصایى داشت که بر آن تکیه مى کرد و پس از مرگش نیز مدتى بر آن تکیه داشت. «فلمّا قضینا علیه الموت ما دلّهم على موته إلاّ دابّة الأرض تأکل منسأته فلمّا خرّ»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۳ - «عن أبى عبداللّه(ع) قال: ...ولّى سلیمان مدبراً إلى محرابه فقام فیه متّکئاً على عصاه فقبض روحه من ساعته، قال فجعلت الجن و الإنس یخدمونه و یسعون فى أمره بما کانوا و هم یظنّون أنّه حىّ... حتّى دبّت الأرضة من عصاه فأکلت منسأته فانکسرت و خرّ سلیمان إلى الأرض أفلاتسمع لقوله عزّوجلّ: فلمّا خرّ تبیّنت الجنّ أن لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فى العذاب المهین; [منبع: کافى، ج ۸، ص ۱۴۴، ح ۱۱۴; نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۲۶، ح ۴۰.] از امام صادق(ع) روایت شده: ...سلیمان(ع) به محل عبادت خود روى آورد و در آن جا تکیه زنان بر عصاى خود ایستاد. در همان لحظه قبض روح شد و جن و انس همان گونه که موظف بودند، او را خدمت مى کردند و در امور او مى کوشیدند و گمان مى کردند زنده است ... تا این که موریانه عصاى او را خورد. آن عصا شکست و سلیمان(ع) بر زمین افتاد آیا نمى شنوى قول خداى عزّوجلّ را (فلمّا خرّ تبیّت الجنّ...)». ۱۴ - «فى حدیث عن أبى عبداللّه(ع) (فى قوله تعالى) «...ما لبثوا فى العذاب المهین» معناه فى الأعمال الشاقة; [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۶۰۱; بحارالأنوار، ج ۶۰، ص ۵۴.] در حدیثى از امام صادق(ع) [درباره قول خداى تعالى ]«...ما لبثوا فى العذاب المهین» روایت شده که معناى عذاب مهین، کارهاى سخت و دشوار است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • سرپا بودن بدن سلیمان(علیه السلام) تا مدتی پس از مرگش+۱ آیه
  • افتادن بدن سلیمان(علیه السلام)، پس از خورده شدن عصای او به وسیله موریانه+۱ آیه
  • جنّیان، مسخّر و تحت اختیار سلیمان(علیه السلام)+۵ آیه
  • اجرای کارهای سخت و طاقتفرسای جنّیان، در دستگاه سلیمان(علیه السلام)
  • عدم اگاهی جنّیان به مرگ سلیمان(علیه السلام)، موجب رنج و خفّت انان
  • اگاه نبودن جنّیان، به علم غیب+۲ آیه
  • جنّیان، موجوداتی با شعور و شناخت+۱ آیه
  • جهل جنّیان درباره سلیمان(علیه السلام) از امور غیبی
  • استفاده موریانه از چوب، در تغذیه
  • استفاده سلیمان(علیه السلام)، از عصای ساخته شده از چوب
  • خورده شدن چوب (عصای سلیمان(علیه السلام)) به وسیله موریانه، پس از مرگ وی
  • جهل جنّیان از خورده شدن عصای سلیمان(علیه السلام) به وسیله موریانه
  • خورده شدن چوب (عصای سلیمان(علیه السلام)) به وسیله موریانه، زمینه اگاهی جنّیان از مرگ سلیمان(علیه السلام)
  • ذلّت و خواری جنّیان، هنگام کار برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • تکیه سلیمان(علیه السلام) بر عصای خود، به مدّت یک سال، به رغم وفات خویش و نااگاهی جنّیان از این امر
  • خدمت جنّیان در حکومت سلیمان(صلی الله علیه واله)، همراه با رنج و سختی+۱ آیه
  • گریزان بودن جنّیان، از رنج و سختی
  • جهل، زمینه ساز روی اوری مشکلات به ادمی+۱ آیه
  • تکیه داشتن سلیمان(علیه السلام) بر عصای خود، مدّتی پس از مرگ+۱ آیه
  • خورده شدن عصای سلیمان(علیه السلام) به وسیله موریانه، پس از مرگ او+۱ آیه
  • نمایان شدن مرگ سلیمان(علیه السلام) با خورده شدن عصای او به وسیله موریانه
  • زندگی توام با شکنجه جنیّان، در درباره سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • ابتلای جنّیان به عذاب خوارکننده پس از وفات سلیمان(علیه السلام)، به دلیل اگاهی نیافتن از مرگ او
  • تکیه سلیمان(علیه السلام) بر عصای خود، قبل از مرگ+۱ آیه
  • افتادن بدن سلیمان(علیه السلام) پس از خورده شدن عصای او، به وسیله موریانه+۱ آیه
  • محرومیّت جنّیان، از داشتن علم غیب+۲ آیه
  • برخورداری از علم غیب، زمینه دور ماندن از ضررها و سختیها+۱ آیه
  • رهایی جنّیان از رنج خدمت و سختی خفّت بار در دستگاه سلیمان(علیه السلام)، در صورت داشتن علم غیب+۱ آیه
  • محرومیّت جنّیان، از داشتن علم غیب
  • جهل جنّیان دربار سلیمان(علیه السلام) به امور غیبی+۱ آیه
  • تعلّق قضای الهی به مرگ سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
  • استفاده سلیمان(علیه السلام) از عصای ساخته شده از چوب
  • اجرای کارهای سخت و طاقت فرسای جنّیان، در دستگاه سلیمان(علیه السلام)
  • جهل و بی خبر بودن جنّیان خدمت گزار سلیمان علیه السلام از مرگ وی، با گذشت مدتی از ان، موجب رنج و خفّت انان
  • مرگ سلیمان علیه السلام به قضای الهی+۱ آیه
  • وقوع مرگ سلیمان علیه السلام در حال تکیه داشتن بر عصای خود
  • اشکار شدن مرگ سلیمان علیه السلام بر جنیان خدمتگزار وی، پس از خورده شدن عصایش به وسیله موریانهها و افتادنش بر روی زمین
  • استفاده موریانه از چوب، در تغذیه
  • کشف مرگ سلیمان علیه السلام با خوردن عصای ان جناب، به وسیله موریانه، برای جنّیان، با افتادن ان حضرت+۱ آیه
واژه‌ها