=== قاموس قرآن ===
تربیت کردن «ربّ الصبی ربّاً: ربّاه حتی ادرک» یعنی بچه را تربیت کرد تا برشد رسید. (اقرب) و اطلاق آن بر فاعل یعنی مربّی بطور استعاره است. راغب میگوید: ربّ در اصل به معنی تربیت است... و بر فاعل بطور استعاره گفته میشود و ربّ بطور اطلاق فقط بر خداوند اطلاق میگردد که متکّفل به اصطلاح موجودات است. طبرسی رحمه اللّه در تفسیر سوره حمد چند معنی از جمله: رئیس، مطاع مالک، صاحب (رفیق)، مربّی و مصلح برای ربّ نقل تربیت مشتق است و این کلمه بطور اطلاق جز به خدا گفته نمیشود و در غیر خدا مقیّد میآید نحو: ربّ الدار، ربّ الصیغة. ربّ به معنی مربّی از اسماء حسنی است و مقام ربوبیّت خداوند را روشن میکند یعنی آنگاه که در صفت خدا گفته شود: ربّ العالمین. مراد پرورش دادن و تربیت کردن تمام موجودات است. همانطوری که یک نفر طفل را تربیت میکند و پیوسته مواظب اوست و از نان و آب و لباس و اخلاق و تحصیل او غفلت ندارد. هم چنین اطلاق کلمه ربّ بر خداوند سبحان مبیّن این معنی است. کلمات ربّ العالمین، ربّکم، ربّنا، ربّه، ربّی، ربّکما، ربّ، ربّک، ربّها، ربّهم، و ربّهما که در قرآن مجید بر خداوند سبحان اطلاق شده بنابر نقل المعجم المفهرس بیشتر از نهصد و شصت فقره است. در بسیاری از آیات آمده [فاتحه:2]. [بقره:131] [مائده:28] [اعراف:54]. بنابر آنکه در المعجم المفهرس شمرده جمله ربّ العالمین مجموعاً چهل و دوباره در قرآن آمده است. و در بعضی از آیات آمده «رَبُّ کُّلِ شَیی» نحو [انعام:164]. و در بعضیها «رَبُّ السَّمواتِ و الاَرْضِ» نظیر [رعد:16]. و در بعضی ربّ العرش نحو [نمل:26] همچنین رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَ رَبُّ المَغرِبَیْنِ، رَبُّ المَشارِقِ و المَغارِبِ، رَبُّ السَّمواتِ الَّبْعِ، رَبِّ النَّاسِ، رَبِّ الْفَلَقِ و غیره در قرآن مجید استعمال شده است. مضنون مجموع آنها روشن میکند که خداوند پرورش دهنده تمام موجودات است هم خلقت از جانب اوست و هم تربیت علی هذا خالق و مربّی و معبود فقط خدای سبحان است. در بعضی از آیات ربّ بر غیر خدا اطلاق گردیده است مثل [یوسف:42]. یعنی یوسف بیکی از آن دو که گمان میکرد نجات خواهد یافت گفت: مرا نزد رئیس خود یاد کن. همچنین است آیه 50 و 41. از همان سوره و نیز جمله [یوسف:42]. و ظاهراً مراد از رّب در این آیات ملک و رئیس است چنان که از مجمع البیان نقل شد. * [یوسف:39]. ارباب جمع ربّ و چهار بار در قرآن مجید آمده است و مراد از آن معبودهای دروغین و ملائکه و بزرگان قوماند که قرآن از اتخاذ ارباب در مقابل خداوند نهی فرموده است و چهار محل فوق به قرار ذیل است: یوسف:39. آل عمران:64 و 80 - توبه:31. راغب میگوید: بنابر آن که ربّ فقط به خدا اطلاق میشود لازم بود که جمع بسته نشود ولی بنابر اعتقاد کفّار جمع بسته شده است نه راجع به نفس امر و حقیقت، بهتر است گفته شود برای نقل قول آنها و برای تفهیم جریان جمع آمده است. در دعای 48. صحیفه آمده «اللهم لک الحمد... رب الارباب.
در آن هنگام که پروردگارش به او گفت: اسلام بیاور! (و در برابر حق، تسلیم باش! او فرمان پروردگار را، از جان و دل پذیرفت؛ و) گفت: «در برابر پروردگار جهانیان، تسلیم شدم.»
بگو: «آیا غیر از خدا، چیزی را بخوانیم (و عبادت کنیم) که نه سودی به حال ما دارد، نه زیانی؛ و (به این ترتیب،) به عقب برگردیم بعد از آنکه خداوند ما را هدایت کرده است؟! همانند کسی که بر اثر وسوسههای شیطان، در روی زمین راه را گم کرده، و سرگردان مانده است؛ در حالی که یارانی هم دارد که او را به هدایت دعوت میکنند (و میگویند:) به سوی ما بیا!» بگو: «تنها هدایت خداوند، هدایت است؛ و ما دستور داریم که تسلیم پروردگار عالمیان باشیم.
بگو: «من نهی شدهام از اینکه معبودهایی را که شما غیر از خدا میخوانید بپرستم، چون دلایل روشن از جانب پروردگارم برای من آمده است؛ و مأمورم که تنها در برابر پروردگار عالمیان تسلیم باشم!»