=== قاموس قرآن ===
(بضم ظاء) ستم. اصل آن بمعنی ناقص کردن حق و یا گذاشتن شیء در غیر موضع خویش است [کهف:33] هر دو باغ میوه خود را داد و از آن چیزی کم نکرد. طبرسی ذیل آیه 35 بقره فرموده: اصل ظلم کم کردن حق است خدا فرموده: «کِلْتَا الْجَنَّتَیْنِ آتَتْ اُکُلَها وَ لَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَیئاً» یعنی ناقص نکرد و به قولی اصل آن وضع شییء در غیر موضعش است «مَنْ اَشْبَهَ اَباهُ فَما ظَلَمَ» هر که به پدرش شبیه باشد شباهت را در غیر محلش نگذاشته آنگاه فرمود: هر دو معنی مطّرد و معمول است. در صحاح و قاموس آمده: «اَلْظُّلْمُ وَضْعُ الشَّیْءِ فِی غَیْرِ مَوْضِعِهِ». در نهایه گفته «اَصْل الظُّلْمِ الْجَوْرُ وَ مُجاوَزَةُ الْحَدِّ». راغب گوید: «اَلظُّلْمُ عِنْدَ اَهْلِ اللُّغَةِ وَ کَثیرٍ مِنَ الْعُلَماءِ وَضْعُ الشَّیْءِ فِی غَیْرِ مَوضِعِهِ... وَ الظُّلْمُ یُقالَ فِی مُجاوَزَةِ الْحَقِّ...». مأل این معانی یکی است در قرآن مجید به هر سه معنی آمده است در آیه گذشته به معنی کم کم کردن است ایضاً در آیاتی نظیر: [بقره:281]. بقرینه «تُوَّفی» به معنی نقصان است یعنی کسب هر نفس بی کم و کاست به خودش داده میشود و در آیاتی نظیر [نساء:148]. به معنی جور و ستم است. ظلوم: صیغه مبالغه است مثل کذوب، ودود [ابراهیم:34]. راستی انسان بسیار ستمگر و بسیار کفران کننده است این حکم نسبت به انسانی است که تربیت دینی ندارد. راجع به آیه [احزاب:72]. در «جهل» سخن گفتهایم. ظّلام: صیغه مبالغه است این کلمه پنج بار در قرآن به کار رفته: آل عمران:182، انفال:51، حج:10، فصلت:46، ق:29. و همه درباره نفی ظلم از پروردگار است «وَ اَنَّ اللَّهَ لَیْسَ بِظَّلامٍ لِلْعَبیدِ» «وَ ما اَنَا بِظَّلامٍ لَلْعَبیدِ». در سه سوره اول در ما قبل آیه جمله «ذُوقُوا عَذابَ الْحَریقِ» «وَ نُذیقُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ عَذابَ الْحَریق» واقع شده و در سوره ق چند آیه قبل آمده «اَلْقِیا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنیدٍ» و در سوره فصلت آیه چنین است «مَنْ عَمِلَ صلِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ اَساءَ فَعَلَیها وَ ما رَبُّکَ بظَّلامٍ لِلعَبیدِ» و در آیه اول پس از ذکر عذاب آمده «ذلکَ بِما قَدَّمِتْ یَداکَ اَیْدِیکُمْ» «وَ اَنَّ اللَّه لَیسَ بِظَّلامٍ لِلْعَبیدِ» در سوره ق نیز قریب به آن است. به نظر من آمدن صیغه مبالغه به مناسبت مقام است یعنی اگر خداوند کافر و ظالم را عذاب نمیکرد و آنها را در عمل را در ردیف پاکان قرار میداد و یا عمل هر کس را بخودش بر نمیگرداند بسیار ستمگر بود و چون ظّلام نیست لذا روی عدل عذاب میکند... پس از توّجه به این معنی دیدم المیزان و المنار نیز قریب به این مضمون گفتهاند. به قول بعضی از بزرگان صیغه ظّلام برای مبالغه در نفی از آن بهتر است ولی مطلب فوق از آن بهتر است و بقول بعضی خداوند اگر ظلمی میکرد حتماً ظّلام بود نه ظالم زیرا اگر به هر یک از بندگان جزئیترین ظلمی میکرد نسبت به ملاحظه همه آنها ظّلام میشد. این سخن فی نفسه درست است و در قرآن درباره خدا «لَیْسَ بِظالِم» نیامده و پیوسته «لَیْسَ بِظَّلام» آمده ولی آیات فوق در این صدد نیست. بلی در افعال این ماده آمده [یونس:44]. [کهف:49]. بعضی جاها نسبت ظلم به غیر اولی العقل داده شد مثل [هود:102]. این تعبیر در سوره انبیاء آیه 11 و حج آیه 45 و 48 نیز آمده است مراد از آن ظاهراً ظلم اهل شهر است چنان که در آیه [نساء:75]. صریحاً نسبت ظلم به اهل داده شده است.
و از روزی بپرهیزید (و بترسید) که در آن روز، شما را به سوی خدا بازمیگردانند؛ سپس به هر کس، آنچه انجام داده، به طور کامل باز پس داده میشود، و به آنها ستم نخواهد شد. (چون هر چه میبینند، نتایج اعمال خودشان است.)
پس چه گونه خواهند بود هنگامی که آنها را برای روزی که شکّی در آن نیست [= روز رستاخیز] جمع کنیم، و به هر کس، آنچه (از اعمال برای خود) فراهم کرده، بطور کامل داده شود؟ و به آنها ستم نخواهد شد (زیرا محصول اعمال خود را میچینند).
(گمان کردید ممکن است پیامبر به شما خیانت کند؟! در حالی که) ممکن نیست هیچ پیامبری خیانت کند! و هر کس خیانت کند، روز رستاخیز، آنچه را در آن خیانت کرده، با خود (به صحنه محشر) میآورد؛ سپس به هر کس، آنچه را فراهم کرده (و انجام داده است)، بطور کامل داده میشود؛ و (به همین دلیل) به آنها ستم نخواهد شد (چرا که محصول اعمال خود را خواهند دید).
و کسی که چیزی از اعمال صالح را انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، در حالی که ایمان داشته باشد، چنان کسانی داخل بهشت میشوند؛ و کمترین ستمی به آنها نخواهد شد.
و هر کس که ستم کرده، اگر تمامی آنچه روی زمین است در اختیار داشته باشد، (همه را از هول عذاب،) برای نجات خویش میدهد! و هنگامی که عذاب را ببینند، (پشیمان میشوند؛ امّا) پشیمانی خود را کتمان میکنند (، مبادا رسواتر شوند)! و در میان آنها، بعدالت داوری میشود؛ و ستمی بر آنها نخواهد شد!
(به یاد آورید) روزی را که هر کس (در فکر خویشتن است؛ و تنها) به دفاع از خود برمیخیزد؛ و نتیجه اعمال هر کسی، بیکم و کاست، به او داده میشود؛ و به آنها ظلم نخواهد شد!
(به یاد آورید) روزی را که هر گروهی را با پیشوایشان میخوانیم! کسانی که نامه عملشان به دست راستشان داده شود، آن را (با شادی و سرور) میخوانند؛ و بقدر رشته شکاف هسته خرمایی به آنان ستم نمیشود!
و ما هیچ کس را جز به اندازه تواناییش تکلیف نمیکنیم؛ و نزد ما کتابی است که (تمام اعمال بندگان را ثبت کرده و) بحق سخن میگوید؛ و به آنان هیچ ستمی نمیشود.
و زمین (در آن روز) به نور پروردگارش روشن میشود، و نامههای اعمال را پیش مینهند و پیامبران و گواهان را حاضر میسازند، و میان آنها بحق داوری میشود و به آنان ستم نخواهد شد!
و برای هر کدام از آنها درجاتی است بر طبق اعمالی که انجام دادهاند، تا خداوند کارهایشان را بیکم و کاست به آنان تحویل دهد؛ و به آنها هیچ ستمی نخواهد شد!