سوره اخلاص

اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۴ آيه است محتوى و فضيلت سوره اخلاص اين سوره چنانکه از نامش پيدا است (سوره اخلاص و سوره توحيد) از توحيد پروردگار، و يگانگى او سخن مى گويد، و در چهار آيه کوتاه چنان توصيفى از يگانگى خداوند کرده که نياز به اضافه ندارد. در شاءن نزول اين سوره از امام صادق (عليه السلام ) چنين نقل شده : يهود از رسول الله (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) تقاضا کردند خداوند را براى آنها توصيف کند، پيغمبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) سه روز سکوت کرد و پاسخى نگفت ، تا اين سوره نازل شد و پاسخ آنها را بيان کرد. در بعضى از روايات آمده که اين سؤ ال کننده عبد الله بن صوريا يکى از سران معروف يهود بود، و در روايت ديگرى آمده که عبد الله بن سلام چنين سؤ الى را از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) در مکه کرد، سپس ايمان آورد، و ايمان خود را همچنان مکتوم مى داشت . در روايات ديگرى آمده است که مشرکان مکه چنين سؤ الى را کرده اند. در بعضى از روايات نيز آمده که سؤ ال کنندگان گروهى از مسيحيان نجران بودند. در ميان اين روايات تضادى وجود ندارد زيرا ممکن است اين سؤ ال از ناحيه همه آنها مطرح شده باشد و اين خود دليلى است بر عظمت فوق العاده اين سوره که پاسخگوى سؤ الات افراد و اقوام مختلف است . در فضيلت تلاوت اين سوره روايات زيادى در منابع معروف اسلامى آمده است که حاکى از عظمت فوق العاده آن مى باشد از جمله : در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم که فرمود: ايعجز احدکم ان يقراء ثلث القرآن فى ليلة ؟: «آيا کسى از شما عاجز است از اينکه يک سوم قرآن را در يک شب بخواند»؟! يکى از حاضران عرض کرد: اى رسول خدا! چه کسى توانائى بر اين کار دارد؟! پيغمبر فرمود: اقرؤ اقل هو الله احد: سوره قل هو الله را بخوانيد. در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم : هنگامى که رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) بر جنازه سعد بن معاذ نماز گزارد فرمود: هفتاد هزار ملک که در ميان آنها جبرئيل نيز بود بر جنازه او نماز گزاردند! من از جبرئيل پرسيدم او به خاطر کدام عمل مستحق نماز گزاردن شما شد؟ گفت : به خاطر تلاوت «قل هو الله احد» در حال نشستن ، و ايستادن ، و سوار شدن ، و پياده روى و رفت و آمد. و در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم : «کسى که يک روز و شب بر او بگذرد و نمازهاى پنجگانه را بخواند و در آن قل هو الله احد را نخواند به او گفته مى شود يا عبد الله ! لست من المصلين !: ۰اى بنده خدا! تو از نماز گزاران نيستى »!. در حديث ديگرى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است که فرمود: «کسى که ايمان به خدا و روز قيامت دارد خواندن سوره قل هو الله احد را بعد از هر نماز ترک نکند، چرا که هر کس آن را بخواند خداوند خير دنيا و آخرت را براى او جمع مى کند، و خودش و پدر و مادر و فرزندانش را مى آمرزد». از روايت ديگرى استفاده مى شود که خواندن اين سوره به هنگام ورود به خانه روزى را فراوان مى کند و فقر را دور مى سازد. روايات در فضيلت اين سوره بيش از آن است که در اين مختصر بگنجد، و آنچه نقل کرديم تنها قسمتى از آن است . در اينکه چگونه سوره «قل هو الله » معادل يک سوم قرآن است ؟ بعضى گفته اند به خاطر اينکه قرآن مشتمل بر احکام و عقائد و تاريخ است ، و اين سوره بخش «عقائد» را به طور فشرده بيان مى کند. بعضى ديگر گفته اند: قرآن سه بخش است «مبداء» و «معاد» و «آنچه در ميان اين دو» قرار دارد، و اين سوره بخش اول را شرح مى دهد. اين سخن قابل قبول است که تقريبا يک سوم قرآن پيرامون توحيد بحث مى کند و عصاره آن در سوره توحيد آمده . اين سخن را با حديث ديگرى در باره عظمت اين سوره پايان مى دهيم : از امام على بن الحسين (عليهماالسلام ) در باره سوره توحيد سؤ ال کردند، فرمود: ان الله عز و جل علم انه يکون فى آخر الزمان اقوام متعمقون ، فانزل الله تعالى قل هو الله احد، و الايات من سورة الحديد الى قوله : «و هو عليم بذات الصدور» فمن رام وراء ذلک فقد هلک : خداوند متعال مى دانست که در آخر الزمان اقوامى مى آيند که در مسائل تعمق و دقت مى کنند، لذا سوره قل هو الله احد، و آيات آغاز سوره حديد، تا عليم بذات الصدور را (پيرامون مباحث توحيد و خداشناسى ) نازل فرمود، هر کس بيش از آن را طلب کند هلاک مى شود.

تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۴۲۸