سوره مسد

اين سوره در مکه نازل شده و داراى پنج آيه است محتوى و فضيلت سوره تبت اين سوره که در مکه و تقريبا در اوائل دعوت آشکار پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نازل شده تنها سوره اى است که در آن حمله شديدى با ذکر نام نسبت به يکى از دشمنان اسلام و پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) در آن عصر و زمان (يعنى ابولهب ) شده است ، و محتواى آن نشان مى دهد که او عداوت خاصى نسبت به پيغمبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) داشت ، و از هيچگونه کارشکنى و بد زبانى او و همسرش مضايقه نداشتند. قرآن با صراحت مى گويد: هر دو اهل دوزخند، و راه نجاتى براى آنها نيست ، و اين معنى به واقعيت پيوست ، سرانجام هر دوايمان از دنيا رفتند و اين يک پيشگوئى صريح قرآن است . و در حديثى (از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است که فرمود: من قراءها رجوت ان لا يجمع الله بينه و بين ابى لهب فى دار واحدة : کسى که آن را تلاوت کند من اميدوارم خداوند او و ابولهب را در خانه واحدى جمع نکند (يعنى او اهل بهشت خواهد بود در حالى که ابولهب اهل دوزخ است ). ناگفته پيدا است اين فضيلت از آن کسى است که با خواندن اين سوره خط خود را از خط ابولهب جدا کند، نه کسانى که با زبان مى خوانند ولى ابولهب وار عمل مى کنند. شاءن نزول سوره : از ابن عباس نقل شده : هنگامى که آيه «وانذر عشيرتک الاقربين » نازل شد و پيغمبر ماموريت يافت فاميل نزديک خود را انذار کند و به اسلام دعوت نمايد (دعوت خود را علنى سازد) پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) بر فراز کوه صفا آمد و فرياد زد: يا «صباحاه »! (اين جمله را عرب زمانى مى گفت که مورد هجوم غافلگيرانه دشمن قرار مى گرفت ، براى اينکه همه را با خبر سازند و به مقابله برخيزند کسى صدا ميزد «ياصباحاه !» انتخاب کلمه صباح به خاطر اين بود که هجومهاى غافلگيرانه غالبا در اول صبح واقع مى شد). هنگامى که مردم مکه اين صدا را شنيدند گفتند: کيست که فرياد مى کشد؟ گفته شد «محمد» است ، جمعيت به سراغ حضرتش رفتند، او قبائل عرب را با نام صدا زد، و با صداى او جمع شدند، فرمود به من به گوئيد: اگر به شما خبر دهم که سواران دشمن از کنار اين کوه به شما حمله ور مى شوند، آيا مرا تصديق خواهيد کرد؟ در پاسخ گفتند: ما هرگز از تو دروغى نشنيده ايم . فرمود: انى نذير لکم بين يدى عذاب شديد: من شما را در برابر عذاب شديد الهى انذار مى کنم (شما را به توحيد و ترک بتها دعوت مى نمايم ) هنگامى که ابولهب اين سخن را شنيد گفت : تبا لک ! اءما جمعتنا الا لهذا؟!: زيان و مرگ بر تو باد! آيا تو فقط براى همين سخن ما را جمع کردى ؟! در اين هنگام بود که اين سوره نازل شده : «تبت يدا ابى لهب و تب » زيان و هلاکت بر دستان ابولهب باد که زيانکار و هلاک شده است . بعضى در اينجا افزوده اند هنگامى که همسر ابولهب (نامش ام جميل بود) با خبر شد که اين سوره در باره او و همسرش نازل شده ، به سراغ پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمد در حالى که آن حضرت را مى ديد، سنگى در دست داشت و گفت من شنيده ام محمد مرا هجو کرده ، به خدا سوگند اگر او را بيابم با همين سنگ بر دهانش مى زنم ! من خودم نيز شاعرم ! سپس به اصطلاح اشعارى در مذمت پيغمبر و اسلام بيان کرد. خطر ابولهب و همسرش براى اسلام و عداوت آنها منحصر به اين نبود، و اگر مى بينيم قرآن لبه تيز حمله را متوجه آنها کرده و با صراحت از آنها نکوهش مى کند دلائلى بيش از اين دارد که بعدا به خواست خدا به آن اشاره خواهد شد.

تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۴۱۲