سوره فلق

اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۵ آيه است محتوى و فضيلت سوره فلق جمعى معتقدند که اين سوره در مکه نازل شده است هر چند جمعى ديگر از مفسران آن را «مدنى » مى دانند. محتواى اين سوره تعليماتى است که خداوند به پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) خصوصا و به ساير مسلمانان عموما، در زمينه پناه بردن به ذات پاک او از شر همه اشرار مى دهد، تا خود را به او بسپارند، و در پناه او از شر هر موجود صاحب شر در امان بدارند. در باره شاءن نزول اين سوره رواياتى در غالب کتب تفسير نقل شده که مطابق آنها پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) به وسيله بعضى از يهود مورد سحر قرار گرفته ، و بيمار شده بود، جبرئيل نازل شد و محل ابزار سحر را که در چاهى پنهان کرده بودند نشان داد، آن را بيرون آوردند، سپس اين سوره را خواندند، و حال پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) بهبود يافت . ولى مرحوم طبرسى و بعضى ديگر از محققان اينگونه روايات را که سند آن فقط به دو نفر ابن عباس و عايشه منتهى مى شود زيرا سؤ ال قرار دادند، زيرا: اولا سوره طبق مشهور مکى است و لحن آن نيز لحن سوره هاى مکى را دارد، در حالى که درگيرى پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) با يهود در مدينه بوده است و اين خود دليلى است بر عدم اصالت اينگونه روايات . از سوى ديگر اگر پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) به اين آسانى مورد سحر ساحران قرار گيرد تا آنجا که بيمار شود و در بستر بيفتد، به آسانى ممکن است او را از مقاصد بزرگش بازدارند، مسلما خداوندى که او را براى چنان ماموريت و رسالت عظيمى فرستاده از نفوذ سحر ساحران حفظ خواهد کرد، تا مقام والاى نبوت بازيچه دست آنها نشود. از سوى سوم اگر بنا شود سحر در جسم پيغمبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) اثر بگذارد ممکن است اين توهم در مردم پيدا شود که سحر در روح او نيز مؤ ثر است ، و ممکن است افکارش دستخوش سحر ساحران گردد، و اين معنى اصل اعتماد به پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را در افکار عمومى متزلزل مى سازد . و لذا قرآن مجيد اين معنى را نفى مى کند که پيغمبر مسحور شده باشد مى فرمايد: و قال الظالمون ان تتبعون الا رجلا مسحورا انظر کيف ضربوا لک الامثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا: ظالمان گفتند شما از يک انسان سحره شدهاى پيروى مى کنيد، ببين چگونه براى تو مثلها زدند و گمراه شدند؟ آنچنانکه نمى توانند راه را پيدا کنند! (فرقان ۸ و ۹). «مسحور» در اينجا خواه به معنى کسى باشد که از نظر عقلى سحر شده يا در جسمش ، در هر صورت گواه بر مقصود ما است . به هر حال با چنين روايات مشکوکى نمى توان قداست مقام نبوت را زير سؤ ال برد، و در فهم آيات بر آنها تکيه کرد. درباره فضيلت اين سوره از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نقل شده است که فرمود: انزلت على آيات لم ينزل مثلهن : المعوذتان : «آياتى بر من نازل شده که همانند آنها نازل نشده است ، و آن دو سوره ((فلق (( و ((ناس » است )). و در حديث ديگرى از امام باقر (عليه السلام ) مى خوانيم : کسى که در نماز «وتر» سوره «فلق » و «ناس » و «قل هو الله احد» را بخواند به او گفته مى شود اى بنده خدا بشارت باد بر تو خدا نماز وتر تو را قبول کرد. و باز در روايتى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم که به يکى از يارانش فرمود مى خواهى دو سوره به تو تعليم کنم که برترين سوره هاى قرآن است ؟ عرض کرد: آرى اى رسول خدا! حضرت معوذتان (سوره فلق و سوره ناس ) را به او تعليم کرد، سپس آن دو را در نماز صبح قرائت نمود و به او فرمود: هر گاه برمى خيزى و مى خوابى آنها را بخوان . روشن است اينها براى کسانى است که روح و جان و عقيده و عمل خود را با محتواى آن هماهنگ سازند.

تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۴۵۴