لاَ أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ
سوگند به روز قیامت،
سورة القيامة
مکه · ۴۰ آیه· ترتیب نزول ۳۱· نام‌های دیگر: قیامه
معرفی سوره قیامت (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۴۰ آيه است
محتواى سوره قيامت
همانگونه که از نام سوره پيدا است مباحث آن بر محور مسائل مربوط به معاد و روز قيامت دور مى زند، جز چند آيه که درباره قرآن مجيد و مکذبين به آن سخن مى گويد، و اما بحثهائى که در مورد قيامت در اين سوره آمده رويهمرفته در چهار محور است .
۱ - مسائل مربوط به اشراط الساعة (حوادث عجيب و بسيار هول انگيزى که در پايان اين جهان و آغاز قيامت روى مى دهد).
۲ - مسائل مربوط به وضع حال نيکوکاران و بدکاران در آن روز.
۳ - مسائل مربوط به لحظات پر اضطراب مرگ و انتقال از اين جهان به جهان ديگر.
۴ - بحثهاى مربوط به هدف آفرينش انسان و رابطه آن با مساءله معاد.
فضيلت تلاوت سوره
در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم : من قرأ سورة القيامة شهدت انا و جبريل له يوم القيامة انه کان مؤ منا بيوم القيامة ، و جاء و وجهه مسفر على وجوه الخلايق يوم القيامة «کسى که سوره قيامت را بخواند من و جبرئيل براى او در روز قيامت گواهى مى دهيم که او ايمان به آن روز داشته ، و در آن روز صورتش از صورت ساير مردم درخشنده تر است ».
و در حديثى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم : من ادمن قرائة لا اقسم و کان يعمل بها، بعثها الله يوم القيامة معه فى قبره ، فى احسن صورة تبشره و تضحک فى وجهه ، حتى يجوز الصراط و الميزان : ((کسى که تداوم بر سوره لا اقسم (سوره قيامت ) کند و به آن عمل نمايد خداوند اين سوره را در قيامت همراه او از قبرش با بهترين چهره برمى انگيزد، و پيوسته به او بشارت مى دهد و در صورتش مى خندد تا از صراط و ميزان بگذرد)).
قابل توجه اينکه آنچه را از قرائن در فضيلت تلاوت سوره هاى قرآن در موارد ديگر استفاده مى کرديم در اينجا صريحا در متن روايت آمده است زيرا مى فرمايد: هر کسى بر آن مداومت کند و «به آن عمل نمايد» بنابراين همه اينها مقدمه عمل کردن و به کار بستن مضمون آن است .
تفسیر نمونه، جلد ۲۵، صفحه ۲۷۱
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ لاَ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ
و سوگند به (نفس لوّامه و) وجدان بیدار و ملامتگر (که رستاخیز حقّ است)!
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ
آیا انسان می‌پندارد که هرگز استخوانهای او را جمع نخواهیم کرد؟!
بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ
آری قادریم که (حتّی خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتّب کنیم!
بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ
(انسان شک در معاد ندارد) بلکه او می‌خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت) در تمام عمر گناه کند!
يَسْأَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ
(از این رو) می‌پرسد: «قیامت کی خواهد بود»!
فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ
(بگو:) در آن هنگام که چشمها از شدّت وحشت به گردش درآید،
وَ خَسَفَ الْقَمَرُ
و ماه بی‌نور گردد،
وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ
و خورشید و ماه یک جا جمع شوند،
يَقُولُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ
آن روز انسان می‌گوید: «راه فرار کجاست؟!»
كَلاَّ لاَ وَزَرَ
هرگز چنین نیست، راه فرار و پناهگاهی وجود ندارد!
إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ
آن روز قرارگاه نهایی تنها بسوی پروردگار تو است؛
يُنَبَّأُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَ أَخَّرَ
و در آن روز انسان را از تمام کارهایی که از پیش یا پس فرستاده آگاه می‌کنند!
بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است،
وَ لَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ
هر چند (در ظاهر) برای خود عذرهایی بتراشد!
لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ
زبانت را بخاطر عجله برای خواندن آن [= قرآن] حرکت مده،
إِنَ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ
چرا که جمع‌کردن و خواندن آن بر عهده ماست!
فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ
پس هر گاه آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن!
ثُمَ إِنَ عَلَيْنَا بَيَانَهُ
سپس بیان و (توضیح) آن (نیز) بر عهده ماست!
كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ
چنین نیست که شما می‌پندارید (و دلایل معاد را کافی نمی‌دانید)؛ بلکه شما دنیای زودگذر را دوست دارید (و هوسرانی بی‌قید و شرط را)!
وَ تَذَرُونَ الْآخِرَةَ
و آخرت را رها می‌کنید!
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ
(آری) در آن روز صورتهایی شاداب و مسرور است،
إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ
و به پروردگارش می‌نگرد!
وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ
و در آن روز صورتهایی عبوس و در هم کشیده است،
تَظُنُ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ
زیرا می‌داند عذابی در پیش دارد که پشت را در هم می‌شکند!
كَلاَّ إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ
چنین نیست (که انسان می‌پندارد! او ایمان نمی‌آورد) تا موقعی که جان به گلوگاهش رسد،
وَ قِيلَ مَنْ رَاقٍ
و گفته شود: «آیا کسی هست که (این بیمار را از مرگ) نجات دهد؟!»
وَ ظَنَ أَنَّهُ الْفِرَاقُ
و به جدائی از دنیا یقین پیدا کند،
وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ
و ساق پاها (از سختی جان‌دادن) به هم بپیچد!
إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ
(آری) در آن روز مسیر همه بسوی (دادگاه) پروردگارت خواهد بود!
فَلاَ صَدَّقَ وَ لاَ صَلَّى
(در آن روز گفته می‌شود:) او هرگز ایمان نیاورد و نماز نخواند،
وَ لٰكِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى
بلکه تکذیب کرد و روی‌گردان شد،
ثُمَ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى
سپس بسوی خانواده خود بازگشت در حالی که متکبّرانه قدم برمی‌داشت!
أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى
(با این اعمال) عذاب الهی برای تو شایسته‌تر است، شایسته‌تر!
ثُمَ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى
سپس عذاب الهی برای تو شایسته‌تر است، شایسته‌تر!
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى
آیا انسان گمان می‌کند بی‌هدف رها می‌شود؟!
أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍ يُمْنَى
آیا او نطفه‌ای از منی که در رحم ریخته می‌شود نبود؟!
ثُمَ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى
سپس بصورت خون بسته در آمد، و خداوند او را آفرید و موزون ساخت،
فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثَى
و از او دو زوج مرد و زن آفرید!
أَ لَيْسَ ذٰلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى
آیا چنین کسی قادر نیست که مردگان را زنده کند؟!