→

سوره مدثر

سورة المدثر

مکه · ۵۶ آیه· ترتیب نزول ۴

معرفی سوره مدثر (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۵۶ آيه مى باشد محتواى سوره مدثر شکى نيست که اين سوره از سورهائى است که در مکه نازل شده ، اما در اين مساءله گفتگو است که آيا اولين سوره اى است که بر پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نازل شد، و يا بعد از سوره «اقراء» نازل گرديده است ؟ ولى دقت در محتواى سوره «اقراء» و سوره «مدثر» نشان مى دهد که «اقراء» در آغاز دعوت بوده ، و سوره «مدثر» مربوط به زمانى است که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) ماءمور به دعوت آشکار شد، و دوران دعوت پنهانى پايان گرفت ، لذا بعضى گفته اند سوره «اقراء» اولين سوره اى است که در آغاز بعثت نازل شده ، و سوره «مدثر» نخستين سوره بعد از دعوت آشکار است ، و اين جمع خوبى به نظر مى رسد. به هر حال طبيعت سوره هاى مکى که دعوت به مبداء و معاد و مبارزه با شرک ، و انذار و تهديد مخالفان به عذاب الهى است در اين سوره کاملا منعکس است . بحثهاى اين سوره رويهمرفته بر هفت محور دور مى زند: ۱ - دعوت پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) به قيام و انذار و ابلاغ آشکار و صبر و استقامت در اين طريق ، و تحصيل آمادگيهاى لازم براى اين کار. ۲ - اشاره به رستاخيز، و صفات دوزخيان ، همانها که به مقابله با قرآن برخاسته ، و به استهزاى حق پرداختند. ۳ - قسمتى از ويژگيهاى دوزخ تواءم با انذار کافران . ۴ - تاءکيد بر امر رستاخيز از طريق سوگندهاى مکرر. ۵ - ارتباط سرنوشت هر انسانى با اعمال او، و نفى هر گونه افکار غير منطقى در اين زمينه . ۶ - قسمتى از ويژگيهاى بهشتيان و دوزخيان و سرنوشت هر کدام از آنها. ۷ - چگونگى فرار افراد جاهل و بيخبر و مغرور و خود خواه از حق . فضيلت تلاوت سوره در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) آمده است : من قرأ سورة المدثر اعطى من الاجر عشر حسنات بعدد من صدق بمحمد (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) و کذب به بمکة : ((هر کس ‍ سوره مدثر را بخواند به تعداد هر يک از کسانى که پيامبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را در مکه تصديق يا تکذيب کردند به او ده حسنه داده مى شود)). و در حديث ديگرى از امام باقر (عليه السلام ) آمده است : من قرأ فى الفريضة سورة المدثر کان حقا على الله ان يجعله مع محمد (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) فى درجته ، و لا يدرکه فى حياة الدنيا شقاء ابدا: ((کسى که سوره مدثر را در نماز فريضه بخواند بر خداوند حق است که او را همراه پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) و در جوار، و درجه او قرار دهد، و در زندگى دنيا بدبختى و رنج دامنش را هرگز نگيرد)). بديهى است چنين نتائج عظيمى تنها بر خواندن الفاظ سوره مترتب نخواهد شد، بلکه بايد محتواى سوره را نيز در نظر گرفت و مو به مو اجرا کرد.

تفسیر نمونه، جلد ۲۵، صفحه ۲۰۵

تفسیر سوره مدثر
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

۱

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ

ای جامه خواب به خود پیچیده (و در بستر آرمیده)!

۲

قُمْ فَأَنْذِرْ

برخیز و انذار کن (و عالمیان را بیم ده)،

۳

وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ

و پروردگارت را بزرگ بشمار،

۴

وَ ثِيَابَكَ فَطَهِّرْ

و لباست را پاک کن،

۵

وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ

و از پلیدی دوری کن،

۶

وَ لاَ تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ

و منّت مگذار و فزونی مطلب،

۷

وَ لِرَبِّكَ فَاصْبِرْ

و بخاطر پروردگارت شکیبایی کن!

۸

فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ

هنگامی که در «صور» دمیده شود،

۹

فَذٰلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ

آن روز، روز سختی است،

۱۰

عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ

و برای کافران آسان نیست!

۱۱

ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً

مرا با کسی که او را خود به تنهایی آفریده‌ام واگذار!

۱۲

وَ جَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُوداً

همان کسی که برای او مال گسترده‌ای قرار دادم،

۱۳

وَ بَنِينَ شُهُوداً

و فرزندانی که همواره نزد او (و در خدمت او) هستند،

۱۴

وَ مَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيداً

و وسایل زندگی را از هر نظر برای وی فراهم ساختم!

۱۵

ثُمَ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ

باز هم طمع دارد که بر او بیفزایم!

۱۶

كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيداً

هرگز چنین نخواهد شد؛ چرا که او نسبت به آیات ما دشمنی می‌ورزد!

۱۷

سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً

و بزودی او را مجبور می‌کنم که از قلّه زندگی بالا رود (سپس او را به زیر می‌افکنم)!

۱۸

إِنَّهُ فَكَّرَ وَ قَدَّرَ

او (برای مبارزه با قرآن) اندیشه کرد و مطلب را آماده ساخت!

۱۹

فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

مرگ بر او باد! چگونه (برای مبارزه با حق) مطلب را آماده کرد!

۲۰

ثُمَ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

باز هم مرگ بر او، چگونه مطلب (و نقشه شیطانی خود را) آماده نمود!

۲۱

ثُمَ نَظَرَ

سپس نگاهی افکند،

۲۲

ثُمَ عَبَسَ وَ بَسَرَ

بعد چهره درهم کشید و عجولانه دست به کار شد؛

۲۳

ثُمَ أَدْبَرَ وَ اسْتَكْبَرَ

سپس پشت (به حقّ) کرد و تکبّر ورزید،

۲۴

فَقَالَ إِنْ هٰذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ

و سرانجام گفت: «این (قرآن) چیزی جز افسون و سحری همچون سحرهای پیشینیان نیست!

۲۵

إِنْ هٰذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِ

این فقط سخن انسان است (نه گفتار خدا)!»

۲۶

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ

(امّا) بزودی او را وارد سَقَر [= دوزخ‌] می‌کنم!

۲۷

وَ مَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ

و تو نمی‌دانی «سقر» چیست!

۲۸

لاَ تُبْقِي وَ لاَ تَذَرُ

(آتشی است که) نه چیزی را باقی می‌گذارد و نه چیزی را رها می‌سازد!

۲۹

لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ

پوست تن را بکلّی دگرگون می‌کند!

۳۰

عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ

نوزده نفر (از فرشتگان عذاب) بر آن گمارده شده‌اند!

۳۱

وَ مَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلاَّ مَلاَئِكَةً وَ مَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلاَّ فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَ يَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً وَ لاَ يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْكَافِرُونَ مَا ذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهٰذَا مَثَلاً كَذٰلِكَ يُضِلُ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ وَ مَا هِيَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

مأموران دوزخ را فقط فرشتگان (عذاب) قرار دادیم، و تعداد آنها را جز برای آزمایش کافران معیّن نکردیم تا اهل کتاب [= یهود و نصاری‌] یقین پیدا کنند و بر ایمان مؤمنان بیفزاید، و اهل کتاب و مؤمنان (در حقّانیّت این کتاب آسمانی) تردید به خود راه ندهند، و بیماردلان و کافران بگویند: «خدا از این توصیف چه منظوری دارد؟!» (آری) این گونه خداوند هر کس را بخواهد گمراه می‌سازد و هر کس را بخواهد هدایت می‌کند! و لشکریان پروردگارت را جز او کسی نمی‌داند، و این جز هشدار و تذکّری برای انسانها نیست!

۳۲

كَلاَّ وَ الْقَمَرِ

اینچنین نیست که آنها تصوّر می‌کنند سوگند به ماه،

۳۳

وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ

و به شب، هنگامی که (دامن برچیند و) پشت کند،

۳۴

وَ الصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ

و به صبح هنگامی که چهره بگشاید،

۳۵

إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ

که آن (حوادث هولناک قیامت) از مسائل مهم است!

۳۶

نَذِيراً لِلْبَشَرِ

هشدار و انذاری است برای همه انسانها،

۳۷

لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ

برای کسانی از شما که می‌خواهند پیش افتند یا عقب بمانند [= بسوی هدایت و نیکی پیش روند یا نروند]!

۳۸

كُلُ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

(آری) هر کس در گرو اعمال خویش است،

۳۹

إِلاَّ أَصْحَابَ الْيَمِينِ

مگر «اصحاب یمین» (که نامه اعمالشان را به نشانه ایمان و تقوایشان به دست راستشان می‌دهند)!

۴۰

فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ

آنها در باغهای بهشتند، و سؤال می‌کنند...

۴۱

عَنِ الْمُجْرِمِينَ

از مجرمان:

۴۲

مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ

چه چیز شما را به دوزخ وارد ساخت؟!»

۴۳

قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ

می‌گویند: «ما از نمازگزاران نبودیم،

۴۴

وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ

و اطعام مستمند نمی‌کردیم،

۴۵

وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ

و پیوسته با اهل باطل همنشین و همصدا بودیم،

۴۶

وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ

و همواره روز جزا را انکار می‌کردیم،

۴۷

حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ

تا زمانی که مرگ ما فرا رسید!»

۴۸

فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

از این رو شفاعت شفاعت‌کنندگان به حال آنها سودی نمی‌بخشد.

۴۹

فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ

چرا آنها از تذکّر روی گردانند؟!

۵۰

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ

گویی گورخرانی رمیده‌اند،

۵۱

فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ

که از (مقابل) شیری فرار کرده‌اند!

۵۲

بَلْ يُرِيدُ كُلُ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفاً مُنَشَّرَةً

بلکه هر کدام از آنها انتظار دارد نامه جداگانه‌ای (از سوی خدا) برای او فرستاده شود!

۵۳

كَلاَّ بَلْ لاَ يَخَافُونَ الْآخِرَةَ

چنین نیست که آنان می‌گویند، بلکه آنها از آخرت نمی‌ترسند!

۵۴

كَلاَّ إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ

چنین نیست که آنها می‌گویند، آن (قرآن) یک تذکّر و یادآوری است!

۵۵

فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ

هر کس بخواهد از آن پند می‌گیرد؛

۵۶

وَ مَا يَذْكُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ

و هیچ کس پند نمی‌گیرد مگر اینکه خدا بخواهد؛ او اهل تقوا و اهل آمرزش است!