آیه ۱ سوره قریش

سوره قریش، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۲

لِإِيلاَفِ قُرَيْشٍ

(کیفر لشکر فیل‌سواران) بخاطر این بود که قریش (به این سرزمین مقدس) الفت گیرند (و زمینه ظهور پیامبر فراهم شود)!

معنی کلمات و عبارات
«لإِیلافِ»: به خاطر الفت دادن و خوگر شدن. واژه (إیلاف) مصدر باب افعال یا مفاعله است. می‌تواند یک مفعولی یا دو مفعولی بوده و اضافه مصدر به فاعل یا مفعول خود باشد (نگا: لسان العرب). جار و مجرور، متعلّق به (فَلْیَعْبُدُوا) است. یعنی اگر قریشیها به خاطر هیچ نعمتی خدا را پرستش نکنند، دست کم به خاطر همین یک نعمت بزرگ انس و الفت ایشان به کوچ تجارتی تابستانه و زمستانه پرامن و امان توأم با تعظیم و احترام مردمان در حق ایشان، می‌بایستی حق‌شناس باشند و خدا را پرستش کنند. یا جار و مجرور متعلّق به مفهوم سوره پیشین باشد. یعنی، یکی از علل نابودی سپاه حبشه، نشان دادن عنایت پروردگار در حق ساکنان کعبه، و بدین وسیله تولید امن برای کاروان قریشیان است. و یا این که جار و مجرور نه متعلّق به ماقبل و نه متعلّق به مابعد بوده و بلکه متعلّق به فعل محذوف (إِعْجَبُوا) باشد (نگا: کبیر، جزء عمّ شیخ محمّد عبده).
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ و ۲

این سوره درباره قریش نازل شده زیرا معاش آن‌ها از طریق دو سفر و کاروان تجارتى در اوقات زمستان به طرف یمن و در اوقات تابستان به سوى شام تأمین می‌شد و از مکه انواع ادویه و فلفل حمل می‌کردند و در ازاء آن لباس‌هاى زیبا و حبوبات از شام مى آوردند. وقتى که خداوند پیامبر را مبعوث به رسالت کرد، از این مسافرت ها بى نیاز شدند زیرا گروه گروه مردم براى اداى مناسک حج به مکه روى مى آوردند. ام هانى دختر ابوطالب گوید: رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: خداوند قریش را به هفت خصلت بر دیگران برترى داده است و درباره آنان سوره اى نازل فرمود که از دیگران در آن نامى نبرده است. در بعضى از اخبار از پیامبر روایت شده که فرمود: خداوند قریش را به خصالى مخصوص گردانید که دیگران را در آن شرکت نداد، آنان ده سال خدا را پرستیدند که در آن موقع کسى جز آن‌ها خداپرست نبود و در روز حادثه فیل به آن‌ها نصرت داد و آن‌ها را یارى فرمود. در صورتى که در آن وقت مشرک بودند و سوره اى بر آن‌ها نازل نمود و کسى را جز قریش در آن داخل نکرد و مرا از میان آن‌ها به پیامبر برگزید.

تفسیر على بن ابراهیم. حاکم صاحب المستدرک و دیگران از علماى عامه. تفسیر کشف الاسرار.

نکات آیه
۱ - خداوند، با نابود کردن اصحاب فیل، قریش را بر ادامه زندگانى طبق عادت دیرینه آنان، توانمند ساخت. «لإیلف قریش» این سوره با سوره قبل، ارتباطى تنگاتنگ دارد تا حدى که برخى آن دو را یک سوره شمرده و برخى دیگر جداساختن آن را از سوره فیل در نماز جایز نمى دانند. بنابراین «لایلاف» علت «جعلهم کعصف مأکول» را بیان مى کند; یعنى، خداوند سپاه ابرهه را نابود ساخت تا قریش بتوانند به ایلاف خود ادامه دهند. ۲ - قریش، به برنامه اى منظم در اداره زندگانى خود خو گرفته بودند. «لإیلف قریش» براى «ایلاف» معانى گوناگونى ذکر شده است; از جمله: الفت یافتن، الفت دادن (قاموس); مهیا و مجهز ساختن (تاج العروس); عهد بستن و امان گرفتن (نهایه ابن کثیر). برداشت یاد شده ناظر به معناى نخست (الفت یافتن) است. چیزى که قریش با آن الفت یافته بودند - به قرینه آیه بعد - کوچ تابستانى و زمستانى بوده است. این برداشت، با معناى «الفت دادن» نیز سازگار است. در آن صورت «اللّه» (فاعل «ایلاف») در کلام ذکر نشده است و «قریش» و «رحلة» مفعول اول و دوم مى باشد. ۳ - نظام زندگانى قریش و شیوه امرار معاش آنان - در صورت پیروزى ابرهه - از هم مى پاشید. «لإیلف قریش» ۴ - تسلّط قریش بر مکه پیش از اسلام* «لإیلف قریش» دفع مهاجمان به مکه، در صورتى امتنان بر قریش شمرده مى شود که مکه در تصرف آنان باشد. ۵ - خداوند، با خنثى کردن توطئه اصحاب فیل، قریش را از خطر از هم گسیختگى رهانید. «لإیلف قریش» ۶ - عنایت ویژه خداوند به قبیله قریش «لإیلف قریش» ۷ - نابودى اصحاب فیل، مایه استحکام پیوند قریش با شهر مکه و باقى ماندنشان در آن * «لإیلف قریش» آیه بعد یا تفسیر این آیه است که در نتیجه «ایلافهم» در آن بدل خواهد بود و یا ذکر خاص بعد از عام است که در نتیجه، این آیه به الفتى دیگر نیز علاوه بر الفت با کوچ هاى تابستانى و زمستانى، نظر خواهد داشت. ارتباط آیه شریفه با سوره قبل مى تواند بیانگر آن باشد که استمرار پیوند قریش با مکه، مصداق برجسته اى براى عموم «ایلاف قریش» است. ۸ - کعبه وسیله اتحاد، امنیت، اعتبار و تحصیل مال قریش «لإیلف قریش» اگر «ایلاف» در این آیه، عام و در آیه بعد خاص باشد; مى توان گفت که در این آیه، ائتلاف قریش با یکدیگر نیز مورد نظر بوده است. ۹ - استوار ماندن قریش بر نظام معیشتى دیرپاى خویش، نعمتى الهى و سزاوار سپاس «لإیلف قریش» چنانچه سوره «قریش» سوره اى مستقل باشد و با سوره «فیل» یک سوره تلقى نگردد; حرف «لام» در «لایلاف» متعلق به «فلیعبدوا» در آیه سوم خواهد بود. در آن صورت مفاد آیه این مى شود که چون خداوند، نعمت ایلاف را به قریش عطا کرده است، باید او را بندگى کنند. گفتنى است که بندگى به پاس نعمت، شکرگزارى آن است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۱)
  • نابودی اصحاب فیل، مقدمهای برای اُلفت و پیوستن قریش به یکدیگر+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از میان رفتن ترس و وحشت قریش در سفرهای بازرگانی+۳ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل، باعث از میان رفتن ترس قریش از انان+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خداوند، زمینهای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، رفع مانعی از سوی خدا برای فراهم اوردن روزی قریش و نجات انان از گرسنگی+۴ آیه
  • ایجاد محیط اُلفت و ارامش برای عبادت خدا، در پی نابودی اصحاب فیل+۳ آیه
  • اطعام خداوند به قریش و رهایی انان از گرسنگی+۲ آیه
  • اطعام خداوند به قریش و رهایی انان از گرسنگی+۲ آیه
  • امتنان خداوند بر قریش با نابودی اصحاب فیل و ایجاد امنیّت اقتصادی برای سفرهای بازرگانی انان+۵ آیه
  • امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی+۳ آیه
  • حرم الهی، محیطی امن برای ساکنان ان+۳ آیه
  • قریش برخوردار از نعمت امنیّت+۱ آیه
  • برخورداری قریش از امنیّت در سفرهای زمستانی و تابستانی برای تجارت+۳ آیه
  • امداد الهی، سبب درامان ماندن مکّه و ساکنان ان در حمله اصحاب فیل+۳ آیه
  • سفرهای تجاری تابستانی، بخشی از حرکت اقتصادی قریش+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل به جهت الفت یافتن قریش برای اقامت مکّه با احساس امنیّت در سفرهای تجاری تابستانی و زمستانی+۲ آیه
  • تجارت قریش با سفرهای تابستانی و زمستانی خود به اطراف مکّه+۳ آیه
  • امنیّت بخشیدن به سفرهای تجاری قریش، دلیل هلاکت اصحاب فیل+۴ آیه
  • فراهم امدن زمینه تجارت قریش با سفرهای تابستانی و زمستانی، دلیل لزوم روی اوردن قریش به عبادت خداوند+۳ آیه
  • تجارت قریش، عامل انس و الفت انها در اقامت به مکّه+۴ آیه
  • امنیّت در مکّه، قابل تامّل و اندیشه+۹ آیه
  • نابودی اصحاب فیل و تبدیل شدن انان به همانند خار و خاشاک، موجب الفت و همبستگی قریش+۲ آیه
  • تبدیل خوف قریش به امنیّت، امتنان الهی بر انان+۳ آیه
  • خوف قریش از ناامنی مسیر ییلاق و قشلاق خود، در پیش از اسلام+۲ آیه
  • برطرف شدن خوف قریش، با ایجاد امنیّت از سوی خداوند+۲ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل، عامل از میان رفتن خوف قریش+۳ آیه
  • امنیّت راهها، نعمتی الهی+۳ آیه
  • امنیّت راه سفرهای تجارتی قریش، نعمتی سزاوار سپاس+۳ آیه
  • امنیّت راه سفرهای تجارتی قریش، در زمستان و تابستان+۳ آیه
  • راههای امن بین مکّه تا شام، برای قریش، در زمستان و تابستان+۳ آیه
  • راههای امن بین مکّه تا یمن، برای قریش، در زمستان و تابستان+۳ آیه
  • قریش، برخوردار از اسایش و امنیّت در مکّه+۲ آیه
  • استمرار اسایش قریش با هلاکت اصحاب فیل+۴ آیه
  • مشرکان، بهره مند از اسایش و رفاه دنیوی+۱ آیه
  • سفر زمستانی قریش به نقاط گرمسیر، برای تجارت+۱ آیه
  • خداوند، تامین کننده امنیّت راه سفرهای زمستانی قریش، با نابود کردن اصحاب فیل+۲ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل و تامین امنیّت سفرهای زمستانی و تابستانی قریش، زمینه ساز تامین معاش انان+۳ آیه
  • سفرهای زمستانی قریش، زمینه ساز اُلفت، تفاهم و همبستگی انان+۱ آیه
  • نقش سفر در تجارت و تهیّه مایحتاج زندگی+۳ آیه
  • امنیّت قریش، هنگام سفر، از عنایات خداوند+۳ آیه
  • امنیّت قریش در سفر، نعمتی شایسته سپاس و عبادت به درگاه خدا+۳ آیه
  • عادت قریش به سفرهای تابستانی و زمستانی، برای تجارت+۱ آیه
  • سفر زمستانی، از سفرهای قریش، در عصر جاهلیّت+۱ آیه
  • سفر تابستانی از سفرهای طایفه قریش در زمان جاهلیّت+۱ آیه
  • قریش، دارای امنیّت در سفرهای تابستانی و زمستانی خود، برای تامین مواد غذایی+۳ آیه
  • امن شدن سفرهای تابستانی و زمستانی قریش، پس از هلاکت اصحاب فیل+۸ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل، مقدمه ای برای به هم پیوستن و اُلفت قریش+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتاری قریش به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و جانفرسا+۴ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل، باعث ایجاد محیطی مناسب برای عبادت خدا+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، زمینه ای مناسب برای رونق تجارت قریشیان+۳ آیه
  • مکلّف بودن قریش به عبادت خداوند+۱ آیه
  • قریش، از قبایل عرب
  • امنیّت کعبه و کوچ زمستانی و تابستانی قریش، زمینه اطعام انان از جانب خداوند و نجات انان از گرسنگی+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خدا، برای اطعام به قریش و نجات انان از گرسنگی+۲ آیه
  • اطعام به قریش از جانب خداوند، مقتضی عبادت و بندگی انان در برابر وی+۳ آیه
  • لزوم سپاسگزاری قریش در برابر خداوند، با عبادت به درگاه او، به سبب بهره مند شدن از اطعام الهی+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتار شدن قریش به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و طاقت فرسا+۴ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل به فرمان خداوند، موجب الفت و همبستگی قریش+۲ آیه
  • برخوردار کردن قریش از امنیّت کامل در سفر و حضر و از میان بردن هراس و خوف انان، از جانب خداوند+۳ آیه
  • امنیّت بخشیدن به قریش از جانب خداوند و از میان بردن خوف انان، مقتضی لزوم عبادت خداوند از ناحیه انان+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، موجب امنیّت قریش و از میان برنده زمینه تهاجم دیگران به مکّه+۳ آیه
  • برخورداری قریش از امنیّت در سفرهای زمستانی و تابستانی، برای تجارت+۲ آیه
  • امتنان خداوند بر قریش با نابودی اصحاب فیل و ایجاد امنیت اقتصادی برای سفرهای بازرگانی انان+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خداوند، زمینه ای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۳ آیه
  • خو گرفتن قریش، در اداره زندگی خود، با کوچهای تابستانه و زمستانه+۱ آیه
  • از هم پاشیده شدن نظام زندگی و شیوه امرار معاش قریش در صورت پیروزی ابرهه و سپاه فیل+۱ آیه
  • حکمفرمایی و زندگی قریش در شهر مکّه، پیش از ظهور اسلام+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، مایه استحکام پیوند قریش با شهر مکّه و ادامه زندگی انان در ان شهر+۱ آیه
  • استوار ماندن قریش بر نظام معیشتی و زندگی دیر پای خویش، نعمتی الهی و سزاوار سپاس+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از بین رفتن ترس و وحشت قریش، در سفرهای بازرگانی خود+۳ آیه
  • قریش، نیازمند امنیّت در مسافرتهای خویش+۲ آیه
  • مسافرت قریش بر طبق عادت دیرینه، در تابستان به مناطق خوش اب و هوا، و در زمستان به مناطق گرمسیر+۱ آیه
  • فراهم امدن زمینه تجارت قریش با سفرهای تابستانی و زمستانی، دلیل لزوم روی اوردن قریش به عبادت خداوند+۳ آیه
  • امنیّت راههای کوچ زمستانی و تابستانی در مسافرتهای قریش، نعمتی الهی و سزاوار سپاس+۳ آیه
  • فراهم امدن زمینه مناسب از جانب خداوند، برای کوچ زمستانی و تابستانی قریش، حجّتی کامل بر لزوم روی اوری انان به عبادت خداوند+۳ آیه
  • لزوم سپاسگزاری قریش از خداوند، در برابر نعمت برخورداری از امنیّت اقتصادی، با عبادت و بندگی در برابر او+۳ آیه
  • قریش، معتقد به تقدّس کعبه در زمان جاهلیّت+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، مقدّمه ای برای الفت و پیوستن قریش به یکدیگر+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از بین رفتن ترس و وحشت قریش، در سفرهای بازرگانی+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل به امر خداوند، زمینه ای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، زمینه ای برای فراهم شدن روزی قریش و نجات انان از گرسنگی+۴ آیه
  • کعبه (خانه خدا) وسیله اتحاد، امنیت، اعتبار و تحصیل مال برای قریش+۱ آیه
  • مواجه شدن کاروانهای تجارتی قریش با خطر جدّی، بر اثر هجوم اصحاب فیل به مکّه+۴ آیه
  • قریش، دارای دو کاروان تجارتی (تابستانه و زمستانه)+۳ آیه
  • امنیّت کاروان تجاری قریش، پس از شکست و نابودی سپاه ابرهه، نعمتی قابل یاداوری+۸ آیه
  • کاروان تجاری قریش، دارای دو سفر زمستانه و تابستانه+۱ آیه
  • امنیت برای کاروان قریش از سوی پروردگار موجب پرستش خالصانه انان نسبت به خداوند+۳ آیه
  • کعبه، وسیله اتّحاد و اعتبار قریش+۳ آیه
  • نقش کعبه، در امنیّت و سفرهای تجاری قریش+۳ آیه
  • ربوبیّت خداوند، منشا اطعام او به گرسنگان+۴ آیه
  • اطعام خداوند به قریش، سبب رهایی انان از گرسنگی+۱ آیه
  • مبتلا شدن قریش به گرسنگی و فراهم شدن زمینه های رفع ان، از سوی خداوند+۲ آیه
  • رفع گرسنگی قریش از جانب خدا، مقتضی بندگی و عبادت انان برای او+۲ آیه
  • امنیّت کعبه و کوچ زمستانی و تابستانی قریش، زمینه رفع گرسنگی انان+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتاری قریش به گرسنگی فراگیر و جان فرسا+۲ آیه
  • توجّه به دوران گرسنگی و ناامنی قریش مایه عبرت+۴ آیه
  • تسلّط قریش بر مکه، قبل از اسلام+۱ آیه
  • تجارت زمستانه و تابستانه قریش ساکنان مکه، موجب الفت و انس انان+۱ آیه
  • قدرت نمایی خداوند در سرکوب مهاجمین به مکه توسط پرندگان ابابیل+۳ آیه
  • قریش، از جمله ساکنان مکه+۲ آیه
  • امنیت بخشیدن خداوند به قریش و از بین بردن ترس انان، موجب وجوب عبادت خداوند بر انان+۲ آیه
واژه‌ها