سوره هود، آیه ۵۲ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۷
وَ يَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَاراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَ لاَ تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ
و ای قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس به سوی او بازگردید، تا (باران) آسمان را پی در پی بر شما بفرستد؛ و نیرویی بر نیرویتان بیفزاید! و گنهکارانه، روی (از حق) بر نتابید!»
معنی کلمات و عبارات
«السَّمَآءَ»: هرچه بالای سر انسان باشد. آسمان. در اینجا مراد باران است. «مِدْراراً»: ریزنده. بارنده. حال سَماء است و صیغه مبالغه از ماده (دَرّ). «مُجْرِمینَ»: گناهکاران. مراد از جرم، کفر و عناد است. این واژه حال ضمیر (و) در فعل (لا تَتَوَلَّوْا) است.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- ضرورت استغفار به درگاه خدا و طلب آمرزش گناهان از او «و یقوم استغفروا ربکم»
۲- طلب بخشایش گناهان از خداوند ، حرکت به سوى او و استغفار از شرک ، از توصیه هاو پیامهاى هود(ع)به مردم خویش «و یقوم استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه»
۳- بخشایش گناهان ، پرتوى از ربوبیت خداوند است. «استغفروا ربکم»
۴- حصر ربوبیت به خداوند و او را مدبر امور همگان دانستن، از تعالیم هود(ع) به قوم خویش «استغفروا ربکم»
۵- لزوم حرکت به سوى خدا و تقرب به درگاه او «ثم توبوا إلیه»
عطف «توبه» بر «استغفار» نشانه مغایرت آن دو است که با توجه به معناى توبه (رجوع) مى توان گفت: «توبوا إلیه»; یعنى ، [با اطاعت از خداوند] به سوى او تغییر جهت دهید.
۶- استغفار از گناهان ، گرایش به توحید و پرستش خدا ، مقدمه هایى لازم براى حرکت به سوى خداوند و تقرب به درگاه او «و یقوم استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه»
برداشت فوق ، با توجه به کلمه «ثم» - که جمله «توبوا إلیه» را بر «استغفروا ربکم» عطف کرده - به دست مى آید.
۷- خداوند ، گسیل دهنده ابرها و نازل کننده باران «یرسل السماء علیکم مدرارًا»
مراد از «سماء» به مناسبت مورد، ابر است و «مدراراً» صیغه مبالغه و به معناى بسیار بارنده مى باشد.
۸- نزول بارانهاى فراوان ، در صورت پرهیز از شرک و گرایش به توحید و پرستش خدا ، از نویدهاى هود(ع) به قوم خویش «و یقوم استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یرسل السماء علیکم مدرارًا»
فعل مضارع «یرسل» به اصطلاح در جواب فعل امر (استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه) قرار گرفته و با «إنْ» شرطیه مقدر مجزوم شده است; یعنى: «إنْ تستغفروا و تتوبوا یرسل ...; اگر استغفار کنید و به سوى خدا حرکت کنید، او ابرهاى پر باران را براى شما خواهد فرستاد».
۹- قوم عاد ، بر اثر شرک ورزى و ارتکاب گناه ، به کمبود باران مبتلا شده بودند. «ثم توبوا إلیه یرسل السماء علیکم مدرارًا»
نوید به نزول باران و فراوانى آن ، آن گاه مى توانست مؤثر باشد و مردمان را به پذیرش تعالیم و دستورهاى هود(ع) گرایش دهد که آنان از کمبود باران در زحمت باشند.
۱۰- شرک ورزى ، ارتکاب گناهان و مخالفت با پیامبران الهى ، از عوامل کمبود موهبتهاى دنیوى است. «استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یرسل السماء علیکم مدرارًا و یزدکم قوّة»
۱۱- توحید، پرستش خداى یکتا و استغفار از گناهان ، مؤثر در برخوردار شدن جامعه هاى بشرى از موهبتها و برکات دنیوى است. «استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یرسل السماء ... و یزدکم قوّة»
۱۲- قوم عاد ، مردمى قوى و نیرومند بودند. «و یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
۱۳- هود(ع) مردم خویش را در صورت استغفار از گناهان ، گرایش به توحید و پرستش خدا ، به افزایش نیرو و توانشان بشارت داد. «و یقوم استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه ... یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
«یزدکم» عطف بر «یرسل» و جواب براى شرط مقدر مى باشد; یعنى: «إن تستغفروا ... یزدکم; اگر استغفار کنید و ... خداوند نیروى شما را افزایش مى دهد».
۱۴- به وجود آوردن جامعه هاى نیرومند و توانا، از هدفهاى پیامبران وادیان الهى است. «و یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
۱۵- آبادانى و برخوردار شدن جامعه هاى بشرى از نعمتها و موهبتهاى دنیوى ، از اهداف پیامبران و ادیان الهى است. «یرسل السماء علیکم مدرارًا و یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
۱۶- آبادانى و رونق اقتصادى ، زمینه ساز قدرت و نیرومندى جوامع است. «یرسل السماء علیکم مدرارًا و یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
۱۷- عوامل طبیعى و فعل و انفعالات در هستى ، به دست خدا و در اختیار اوست. «یرسل السماء علیکم مدرارًا و یزدکم قوّة»
۱۸- سلطه و حاکمیت خداوند بر هستى ، از تعالیم هود(ع) به مردم خویش «یرسل السماء علیکم مدرارًا و یزدکم قوّة إلى قوّتکم»
۱۹- اعمال و عقاید جامعه هاى مؤثر در رویدادهاى طبیعى است. «و یقوم استغفروا ربکم ... یرسل السماء علیکم مدرارًا»
۲۰- هود(ع) از قوم عاد خواست تا از دعوتش (پذیرش توحید ، یکتاپرستى و ترک شرک و استغفار از گناهان) اعراض نکنند و بر گناه خویش اصرار نورزند. «و لاتتولوا مجرمین»
«تولّى» (مصدر لاتتولوا) به معناى اعراض کردن و نپذیرفتن است.
۲۱- اعراض کنندگان از تعالیم پیامبران و معارف دین ، مجرم و گنهکارند. «و لاتتولوا مجرمین»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابتلا به کمبود بارانابتلای قوم عادادیان و آبادانی دنیاادیان و جامعه قدرتمندانبیا و آبادانی دنیاانبیا و جامعه قدرتمندانبیا و نعمتاهمیت گرایش به توحیدبشارت بارانبشارت به قوم عادبشارتهای هودتوصیه به قوم عاددعوت ازقوم عادزمینه قدرت جامعهعوامل مؤثر در تحولات آفرینشعوامل کمبود امکانات مادیقوم عاد و کمبود بارانمنشأ حرکت ابرهاموجبات امکانات مادیگناه معرضان از انبیاگناه معرضان از دینصفات قوم عادآثار گرایش به توحیدبشارت ازدیاد قدرتمنشأ نزول بارانگناه قوم عادمنشأ تدبیر اموراهداف ادیاندعوت به استغفارآثار رشد اقتصادیاهمیت بازگشت به خداتوصیه به استغفاردعوت به اجتناب از شرکاستغفار از شرکقدرت قوم عاداهمیت تقربآثار مخالفت با انبیاهود و قوم عاددعوتهای هودمنشأ تحولات آفرینشتعالیم هودشرک قوم عادزمینه بازگشت به خداگناهکارانزمینه تقربآثار اجتناب از شرکاهمیت عبادت خدامنشأ آمرزشآثار توحید عبادیآثار عبادت خدااهمیت استغفارآثار استغفاردعوت به توحید عبادیاهداف انبیاقصه هودآثار عقیدهاختیارات خداآمرزش گناهتوحید ربوبیتاریخ قوم عادحاکم آفرینشآثار شرکنقش عوامل طبیعیحاکمیت خداآثار گناهنشانه های ربوبیت خداآثار عملاختصاصات خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۹)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۴ آیه
- استغفار، عامل فراوانی اب+۲ آیه
- توبه و بازگشت به سوی خدا، از جمله عوامل فراوانی اب
- اب فراوان، عامل فزونی قدرت+۱ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۲ آیه
- خدا، نازل کننده بارانهای پیدرپی از اسمان+۲ آیه
- ریزش اب فراوان و پی در پی از ابرهای بارانزا+۲ آیه
- خداوند، نازلکننده باران از ابرها+۳ آیه
- خداوند، منشا پیدایش ابرهای بارانزا+۴ آیه
- خداوند منشا پیدایش ابرهای بارانزا+۵ آیه
- امرزشخواهی از پروردگار، سبب افزایش توان
- توجه به ربوبیت خداوند از اداب استغفار
- لزوم استغفار مشرکان به درگاه خدا از شرک و بتپرستی+۳ آیه
- لزوم استغفار مشرکان از شرک خود، توام با توبه و بازگشت به خدا+۷ آیه
- پسندیده بودن طلب امرزش از خدا و انگاه توبه از گناهان+۳ آیه
- ترک استغفار از عوامل نابودی امّتهای پیشین+۲ آیه
- دعوت پیامبران از مشرکان برای استغفار+۷ آیه
- شرک و بتپرستی، مانع استغفار+۳ آیه
- ارتکاب گناهان عامل اسیب اقتصادی
- مطلوب بودن رشد اقتصادی+۵ آیه
- اب مناسب و فراوان از عوامل دستیابی به شکوفایی اقتصادی+۳ آیه
- استغفار به درگاه خداوند، از عوامل رسیدن به رشد اقتصادی+۳ آیه
- بارانهای مستمرّ و زیاد، نعمتی الهی برای مردم+۳ آیه
- گرفتاری قوم عاد، به کمبود باران مستمرّ و مفید+۱ آیه
- ابرها، وسیله لازم برای نزول باران+۱ آیه
- استغفار و طلب امرزش به درگاه خداوند، از عوامل نزول بارانهای مفید و مستمرّ+۲ آیه
- طلب امرزش از خداوند برای بخشش گناه شرک از عوامل نزول بارانهای مفید و مستمرّ+۲ آیه
- ایمان، زمینه بهرهمندی از برکات باران+۳ آیه
- توبه، از عوامل نزول بارانهای زیاد و مستمرّ
- توبه از شرک و عبادت غیر خدا از عوامل نزول بارانهای زیاد و مستمرّ
- نزول بارانهای با برکت و مستمر، عامل تمکن و افزایش قدرت
- تبلیغ در میان قوم خود، دارای اولویت برای پیامبران+۴ آیه
- دعوت به استغفار، از محورهای تبلیغات هود(علیه السلام)+۱ آیه
- گرایش مردم به توبه و بازگشت از گناهان، محوری مهم در تبلیغات هود(علیه السلام)+۱ آیه
- نهی از تبهکاری، از محورهای تبلیغات هود(علیه السلام)+۱ آیه
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۴ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۴ آیه
- دعوت به استغفار از پروردگار خویش، از روشهای تربیتی+۳ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
- توبه در پیشگاه خدا، از عوامل نزول بارانهای سودمند و مستمر
- توبه در پیشگاه خدا، سبب افزایش قدرت
- دعوت هود(علیه السلام) از قوم عاد، برای توبه در برابر خداوند و نهی انها از ترک ان+۱ آیه
- استغفار در برابر خداوند یگانه، زمینهساز توبه به درگاه او+۳ آیه
- وجوب استغفار از شرک و کفر+۴ آیه
- وجوب استغفار مشرکان، از پروردگار+۶ آیه
- لزوم توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۸ آیه
- مطلوب بودن قدرتمندی و تلاش برای افزایش ان
- ربوبیّت خدا، مقتضی استغفار به درگاه او+۴ آیه
- توبه و بازگشت انسان به خدا، مقتضای ربوبیّت او+۳ آیه
- گرفتاری قوم عاد، به خشکسالی و قحطی+۱ آیه
- استغفار به درگاه الهی، راه مبارزه با خشکسالی+۲ آیه
- توبه و بازگشت به سوی خدا، از عوامل رفع خشکسالی
- خداوند، منشا و برطرف کننده خشکسالی از میان مردم+۳ آیه
- شرکورزی قوم عاد، سبب ابتلای انها به خشکسالی+۱ آیه
- ارتکاب گناهان، از عوامل خشکسالی+۱ آیه
- شرک و بت پرستی، مانع استغفار و امرزش خواهی از خدا+۳ آیه
- لزوم استغفار از شرک، توام با توبه و بازگشت به خدا+۷ آیه
- شرک به خدا، از مصادیق گناه+۲ آیه
- شرکورزی به خدا، از گناهان قابل توبه و امرزش+۱ آیه
- لزوم استغفار مشرکان از شرک خود، توام با توبه و بازگشت به خدا+۵ آیه
- امرزش شرک، در صورت توبه و بازگشت به خدا+۲ آیه
- دعوت قوم عاد به استغفار از شرک، با عبادت خدا و یکتاپرستی+۱ آیه
- قوم عاد، مردمی قوی و نیرومند+۱ آیه
- استغفار و توبه قوم عاد، موجب ازدیاد قوّت و توانایی انان+۱ آیه
- گرفتاری قوم عاد به کمبود باران، بر اثر شرکورزی و ابتلا به گناهان+۱ آیه
- عبادت خداوند، باعث نزول باران از اسمان+۱ آیه
- عبادت خداوند، باعث ازدیاد قدرت+۱ آیه
- شایسته بودن قدرتمندی و تلاش برای افزایش ان
- سوء استفاده از قدرت، مورد نهی هود(علیه السلام)+۱ آیه
- تشویق قوم عاد به افزایش توان خویش از جانب هود(علیه السلام) با استغفار و توبه به درگاه الهی+۱ آیه
- اب فراوان، عامل فزونی قدرت+۱ آیه
- امرزش خواهی از پروردگار، سبب افزایش قدرت
- توبه و بازگشت به سوی خداوند، عامل فزونی قدرت جوامع
- خداوند، منشا اعطای توانمندی و قدرت+۲ آیه
- ارتکاب گناه، موجب اسیب اقتصادی+۳ آیه
- تاثیر گناه، در گرفتار شدن انسانها به قحطی و خشکسالی+۳ آیه
- گناه و انحراف، موجب ضعف انسان و از دست دادن تواناییهای خود+۳ آیه
- گناه و انحراف، مانع نزول باران مفید+۳ آیه
- گناه قوم عاد، با عصیان از فرمانهای پیامبران+۱ آیه
- افترا به خدا و بدعت از گناهان+۲ آیه
- شرکورزی به خدا، از گناهان قابل امرزش، در صورت توبه+۲ آیه
- نهی از گناه و تبهکاری، از محورهای دعوت هود(علیه السلام)+۱ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات+۳ آیه
- امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۴ آیه
- مهربانی و دلسوزی هود علیه السلام در دعوت از قوم خود+۴ آیه
- وجوب استغفار مشرکان از شرک و کفر خود، در پیشگاه پروردگار+۵ آیه
- وجوب توبه از گناهان، به درگاه خداوند+۸ آیه
- هود علیه السلام، مبلّغ پیامهای الهی برای قوم عاد+۶ آیه
- ماموریت هود علیه السلام، برای تبلیغ رسالت خود برای قومش+۶ آیه
- اجتناب قوم عاد از جرم و گناه، از اهداف تبلیغی هود علیه السلام+۱ آیه
- استغفار قوم عاد از گناهان، از اهداف تبلیغی هود علیه السلام+۱ آیه
- بشارت به سود و فواید مادی، در صورت ایمان به خدا و توبه از گناهان در بیان هود علیه السلام از روشهای تبلیغی ان حضرت+۱ آیه
- تحریک عواطف، از روشهای تبلیغی هود علیه السلام در بیان معارف الهی+۴ آیه
- یاد اوری نعمتهای الهی به مردم، از روشهای تبلیغی هود علیه السلام+۲ آیه
- دعوت به استغفار، از تعالیم و محورهای تبلیغی هود علیه السلام+۱ آیه
- دعوت به توبه و ترک گناهان، محوری مهمّ در تبلیغات هود علیه السلام+۱ آیه
- سلطه و حاکمیّت خداوند بر هستی، از پیامهای هود علیه السلام، برای قوم خویش
- نهی قوم عاد از عصیان و مخالفت در برابر توحید، از محورهای تبلیغات هود علیه السلام+۱ آیه
- دعوت هود علیه السلام از قوم عاد، برای توبه در برابر خداوند و نهی انها از ترک ان+۱ آیه