سوره یس، آیه ۴۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۳
وَ إِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ مَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
و هرگاه به آنها گفته شود: «از آنچه پیش رو و پشت سر شماست [= از عذابهای الهی] بترسید تا مشمول رحمت الهی شوید!» (اعتنا نمیکنند).
معنی کلمات و عبارات
«مَا بَیْنَ أَیْدِیکُمْ»: آنچه در پیش رو دارید. مراد کیفر و مجازات دنیوی است. «مَا خَلْفَکُمْ»: آنچه در پشت سر دارید. مراد عذاب و عقاب اخروی است. «إِذَا قِیلَ لَهُمْ ...»: جمله شرطیّه است و جزاء آن محذوف است که از آیه بعد استفاده میشود، و تقدیر چنین است: إِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّقُوا ... أَعْرَضُوا ...
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - کافران صدراسلام، نسبت به هشدارهاى الهى مبنى بر پرهیز از گناه و رفتارى که موجب مجازات الهى در دنیا (عذاب استیصال) و در آخرت مى شود، بى اعتنایى کرده و گوش فرانمى دادند. «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم»
بیشتر مفسران برآنند که مقصود از «ما بین أیدیکم» (آنچه در پیش روى شما است) گناهانى است که موجب مجازات هاى الهى در دنیا (همچون غرق شدن) مى شود و مقصود از «ما خلفکم» (آنچه پشت سر شما است) گناهانى است که بعداً موجب مجازات الهى در آخرت مى گردد. گفتنى است که تعبیر به «پشت سر» از آن رو است که هنوز نیامده و گویى پشت سر انسان در حرکت است. جواب «إذا»، به قرینه ذیل آیه بعد (کانوا عنها معرضین) «أعرضوا» است.
۲ - کافران صدراسلام، مردمى لجوج و پندناپذیر بودند. «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم»
۳ - کافران صدراسلام، به بهره مند شدن از رحمت و لطف خدا در سایه پرهیز از گناهان فراخوانده شدند. «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم لعلّکم ترحمون»
۴ - پرهیز از گناه و توبه از خطاهاى گذشته، موجب جلب رحمت و لطف خداوند است. «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم لعلّکم ترحمون»
۵ - تنها در سایه پرهیز از گناه و توبه از خطاهاى گذشته، مى توان به رحمت و لطف خدا امیدوار بود. «و إذا قیل لهم اتّقوا ... لعلّکم ترحمون»
به کار رفتن کلمه «لعلّ» که براى ترجّى و امیدوارى است، مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.
۶ - لزوم پرهیز از گناهان و توبه از خطاهاى گذشته، به منظور جلب رحمت و لطف خداوند «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم لعلّکم ترحمون»
لزوم پرهیز از گناهان و توبه ... از فعل امرِ «اتّقوا» به دست مى آید.
تفسیر (۷)
روایات و احادیث
۷ - «عن أبى عبداللّه(ع) قال: معناه إتّقوا ما بین أیدیکم من الذنوب و ما خلفکم من العقوبة; [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۶۶۷; نورالثقلین، ج ۴- ، ص ۳۸۷، ح ۵۷.] از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: معناى «و إذا قیل لهم اتّقوا ما بین أیدیکم و ما خلفکم» این است که بپرهیزید از گناهانى که در پیش رو دارید و از کیفرهایى که به دنبال شما است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی اعتنایی به هشدارهای خدابی اعتنایی کافران صدراسلامدعوت از کافران صدراسلامموجبات عذاب های اخرویموجبات عذاب های دنیویاهمیت اجتناب از گناهعبرت ناپذیری کافران صدراسلامامیدواری به لطف خداآثار اجتناب از گناهلجاجت کافران صدراسلامموجبات رحمت خداعوامل کیفرامیدواری به رحمت خداآثار توبهتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
- امید دادن تقواپیشگان به رحمت الهی+۳ آیه
- تقوا، مایه امیدواری به رحمت الهی+۳ آیه
- تقواپیشگی، مایه امیدواری به رحمت الهی+۳ آیه
- تقواپیشگی، سبب برخورداری از رحمت خداوند+۷ آیه
- لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۳ آیه
- خداوند، امیدبخش اهل تقوا به رحمت خویش+۳ آیه
- رعایت تقوای الهی، زمینه ساز برخورداری از رحمت الهی+۶ آیه
- غرق کشتی نشینان، پیامد اعراض انان از تقوای الهی+۴ آیه
- لجاجت کافران در برابر ایات، دعوت به تقوا و انفاق+۱ آیه
- اجتناب از گناه، موجب جلب رحمت و لطف خداوند
- سرزنش کافران صدر اسلام به سبب پند نگرفتن از موعظههای خداوند+۴ آیه