دُبُر

تکرارها: ۳

«دُبُر» به معنای پشت در مقابل «قُبُل» به معنای پیش رو است، و ذکر این کلمه در اینجا برای بیان پشت کردن به میدان جنگ، به طور کامل است. === قاموس قرآن === (بر وزن عنق) عقب. مقابل جلو. [یوسف:25] یعنی از پی هم به طرف در دویدند و او پیراهن یوسف را از عقب درید راغب می‏گوید: دبر شی‏ء خلاف قبل آن است و به طور کنایه به دو عضو مخصوص (آلت تناسلی و مقعد) گفته می‏شود. پس قبل و دبر در اصل به معنی جلو و عقب اند و آن دو جزء یک شی‏ءاند مثل جلو پیراهن و عقی آن و گاهی کنار از شی‏ء اند مثل اینکه بگوئیم زید در جلو من و یا در عقب من است مثال اوّلی از قرآن نحو [انفال:16] و آیه 25 یوسف که گذشت. و مثال دوّم نحو [ق:40]. و بیشتر استعمال آن در قرآن در قسم اوّل است در المیزان فرموده که استعمال آن در قسم دوّم به طور توسّع و مجاز است (ج 7 ص 92(. جمع دبر ادبار است مثل [انفال:15]، [انفال:50] . از دبر به مناسبت معنای اوّلی افعالی مشتق شده مثل ادبر، تدبّر، ادبّر. همچنین است مدبر و دابر و ادبار. * [معارج:17] میخواند کسی را که به حق پشت کرده و اعراض نموده است [یونس:3] سپس بر عرش تسلّط یافت امر را تدبیر امر، افتادن به دنبال آن است یعنی در پی کار خود است و آن رادنبال می‏کند. * [محمّد:24] در اقرب الموارد می‏گوید: «تَدَبَّرَ الْاَمْرَ» یعنی به عواقب آن نظر کرد و در آن فکر نمود و تأمل کرد یعنی آیا در قرآن تفکّر و تدبّر نمی‏کنند یا بر قلوب قفل‏ها است. همچنین است [مؤمنون:68] که در اصل «یتدبّروا» است. * [توبه:25] یعنی: برگشتند در حال پشت کردن. [طور:49]. ادبار مصدر است بعضی آن را ادبار به فتح اوّل خوانده‏اند یعنی مقداری از شب را تسبیح خدا کن و نیز در وقت پشت کردن نجوم که با سفیدی فجر به تدریج پشت کرده وناپدید می‏شوند. اوّلی به نماز شب و نیز بنماز مغرب و عشاء و دوّمی بنافله صبح تفسیر شده چنان که از صادقین علیهما السلام منقول است و همچنین به نماز صبح تفسیر کرده‏اند (مجمع). * [انعام:45] دابرالقوم به معنی آخر القوم و آن کسی است که در آخر آنها می‏آید. اصمعی گفته دابره یعنی خدا ریشه و اصل او را قطع کرد معنی آیه چنین می‏شود: آخر قوم ستمگر قطع گردید به معنی طوری مستأصل شدند که کسی از آنها باقی نماند. [نازعات:1-5] ترجمه آیات در ذیل خواهد آمد. بسیار بسیار بعید است که مراد از نازعات و... ملائکه باشند زیرا جمعی که با الف و تاء بسته می‏شود یا صفت مؤنث حقیقی است و ملائکه بطور حتم مؤنث حقیقی نیستند و قرآن با آن قول مبارزه کرده است. و یا صفت مذّکر لایعقل است مثل مرفوعات، منصوبات، مجرورات، و ایّام خالیات و یقینی است که ملائکه اولوالعقل‏اند. بنابراین آن چه گفته‏اند مراد از آنها ملائکه است قابل قبول نیست. و خبر قطعی و یقینی نیز در این باره نداریم. ترجمه الفاظ آیات از این قرار است نزع: کندن و قطع کردن. غرق: سختی. نشط: جذب و خروج. سبح: شنا کردن. مدبّرات: تدبیر کنندگان. ناگفته نماند در جریان امور عالم عواملی در کار است که بوسیله آنها امور عالم تدبیر می‏شود مثلاً دانه گندم که کاشته شد نیروی جذب موّاد را به سوی آن جذب می‏کند «والنازعات» موادّ نیز در اثر انفعال به سوی آن کشیده می‏شوند و از مخزن خود خارج می‏گردند «وَ النّاشِطاتِ» آنگاه موادیّکه از زمین و هوا جذب شده ریشه و ساقه درست کرده و در ان روان می‏شوند «وَ السَّابِحاتِ» و به سوی مقصد و باروری پیش می‏روند «وَ السَّابقاتِ» و آنگاه بوسیله همان نیروها دانه‏ها در دسترس قرار می‏گیرند «وَ الْمُدَبِّراتِ». یا مثلاً بادها از بالای اقیانوس‏ها هواهای مرطوب را که همان ابرها هستند قلع می‏کنند و ابرها نیز قلع می‏شوند و به راه می‏افتنند و سپس در بالای جوّ شناکنان به طرف خشکی‏ها پیش می‏روند و باران می‏بارد و تدبیر امر می‏شود. پس می‏شود گفت: که مراد از این اوصاف نیروها و موّاد عالم است که در تحت شرایط مخصوص به امر خدا جابجا می‏شوند و تدبیر امر می‏کنند. در کتاب آغاز و انجام جهان ص 87 به بعد این اوصاف را به اتمهای مادّه عالم تفسیر نموده و درباره آن به تفصیل سخن گفته است و نیز می‏گوید معنای آیات کریمه مذکوره خیلی مبهم است و در آنها روشن نشده است که مقصود از آنها چیست؟ و پیداست که گوینده آنها (تبارک و تعالی) هم نمی‏هواسته است معنای این گفتارها بر هر کسی در هر دوره‏ای معلوم باشد. گاهی می‏شود که گوینده عمداً و دانسته مقصودش را ابهام‏آمیز و مرموز بیان کند... مطلب ایشان با ما بعد آیات کگه راجع به حدوث قیامت است کاملا درست در می‏آید و این تغییر و تحوّل آمدن قیامت را نشان می‏دهد یعنی روزیکه این نظم و این تحوّلات به آخر رسید زمین می‏لرزد و نظام از بین می‏رود. و خلاصه آنکه: نیروهای عالم می‏کشند و مواد کشیده می‏شوند و به راه می‏افتند و در راه مقصود خداوندی پیش می‏روند و تدبیر امر می‏کنند. و نتیجه نزع و نشط و سبح عبارت است از پیش رفتن در مقصود و رسیدن به آن. معنی آیات چنین می‏شود: قسم به آنهائی که به سختی می‏کنند و آنهائیکه به طرز مخصوصی کنده و رها می‏شوند. و آنهائیکه به طور مرموز شنا می‏کنند پس آنهائیکه پیش می‏روند و بعد تدبیر امر می‏کنند.
۰۱۲۳۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۰سال ۳: ۰سال ۴: ۰سال ۵: ۰سال ۶: ۰سال ۷: ۰سال ۸: ۰سال ۹: ۰سال ۱۰: ۰سال ۱۱: ۳سال ۱۲: ۰سال ۱۳: ۰سال ۱۴: ۰سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۰سال ۱۷: ۰سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
یوسف · ۲۵

وَ اسْتَبَقَا الْبَابَ وَ قَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَ أَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءاً إِلاَّ أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

و هر دو به سوی در، دویدند (در حالی که همسر عزیز، یوسف را تعقیب می‌کرد)؛ و پیراهن او را از پشت (کشید و) پاره کرد. و در این هنگام، آقای آن زن را دم در یافتند! آن زن گفت: «کیفر کسی که بخواهد نسبت به اهل تو خیانت کند، جز زندان و یا عذاب دردناک، چه خواهد بود؟!»

یوسف · ۲۷

وَ إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَ هُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ

و اگر پیراهنش از پشت پاره شده، آن زن دروغ می‌گوید، و او از راستگویان است.»

یوسف · ۲۸

فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَ إِنَ كَيْدَكُنَ عَظِيمٌ

هنگامی که (عزیز مصر) دید پیراهن او [= یوسف‌] از پشت پاره شده، گفت: «این از مکر و حیله شما زنان است؛ که مکر و حیله شما زنان، عظیم است!