«عزّت» در اصل نقطه مقابل «ذلّت» است، و در اینجا به معنای غرور و «نخوت» می باشد; ولی «راغب» در «مفردات»، این واژه را به معنای قدرت شکست ناپذیر تفسیر کرده و می گوید: گاهی مجازاً به معنای غرور و نخوت نکوهیده آمده است.
و به گفته «راغب» در «مفردات» در اصل، آن حالتی است که انسان را مقاوم و شکست ناپذیر می سازد.
«عِزَّة» به گفته «راغب» در «مفردات»، حالتی است که مانع مغلوب شدن انسان می گردد (حالت شکست ناپذیری) و در اصل، از «عِزاز» به معنای سر زمین صلب و محکم و نفوذناپذیر، گرفته شده است... و آن بر دو گونه است: گاه، «عزّت ممدوح» و شایسته است، چنان که ذات پاک خدا را به «عزیز» توصیف می کنیم، و گاه، «عزت مذموم»، و آن نفوذ ناپذیری در مقابل حق، و تکبر از پذیرش واقعیات می باشد، و این عزت، در حقیقت ذلت است!
=== قاموس قرآن ===
عزّت به معنی توانائی است مقابل ذلّت. در اقرب الموارد گوید: «عَزَّهُ عَزّاً: قَوّاهُ - عَزَّالرَّجُلُ عَزّاً وَ عِزَّةً: صارَ عَزیزاً قَوی بَعْدَ ذِلَّةٍ». راغب گفته: عزّت حالتی است که از مغلوب بودن انسان مانع میشود. گویند: «اَرْضٌ عَزازٌ» زمین سخت. طبرسی نیز اصل آن را از عزاز الارض میداند. از کلمات اهل لغت بدست میآید: شیء کمیاب را از آن جهت عزیز و عزیز الوجود گویند که آن در حالت توانائی قرار گرفته و رسیدن به آن سخت است. [نساء:139]، آیا عزّت و توانائی را در پیش کفّار میجویند؟! عزّت همهاش مال خداست. [مریم:81]. ظاهراً فاعل «لِیَکُونُوا» «آلِهَةً» است یعنی: جز خدا معبودهائی گرفتند تا برای آنها عزّت و توانائی شوند! در آیه: [ص:23]. آن را غلبه معنی کردهاند یعنی:گفت مرا بر آن میش کفیل کن و در سخن بر من غلبه کرد، به نظرم آن استعمال در لازم معنی است که غلبه لازم عزّت است. راغب گوید: بعضی گفتهاند: از من در مخاطبه و مخاصمه قویتر شد. تعزیز: به معنی تقویت است مثل [یس:14]. یعنی با فرستاده سوم آنها را تقویت کردیم. ناگفته نماند: فعل عزّ لازم و متعدّی هر دو به کار رفته ولی عزّز ظاهراً فقط متعدی استعمال شده است. * [آل عمران:26]. آیه صریح است در اینکه دادن و پس گرفتن حکومت و نیز عزّت و ذلت در دست خداست، ولی چون کارهای خدا از روی حکمت و علت است و جزافی نیست باید علت ذلّت و عزّت را در خود شخص جستجو کرد لذا میبینیم قرآن پیوسته ذلت را از آن کفّار و بدکاران میداند در اثر کفر و بدکاری [بقره:61]. * [بقره:206]. ظاهراً مراد از عزّت توانائی ظاهری است چنانکه از ما قبل آیه «وَ اِذا تَوَلّی سَعی فِی الْاَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها...» استفاده میشود یعنی: چون گوئی از خدا بترس توانائی و حکومتش او را به نافرمانی وا میدارد و با اتّکاء به قدرت خویش از قبول حق امتناع میکند. راغب گوید: در اینجا به طور استعاره به حمیّت و اباء مذموم، عزّت گفته شده. همچنین است قول اقرب الموارد. * [ص:2]. در این آیه مثل آیه سابق عزت به کفّار و بدکاران نسبت داده شده. ظاهراً مراد از آن در آیه امتناع و تکبّر و عزّت ادعائی است و نکره آمدن آن قرینه این احتمال است یعنی: کفّار از قبول قرآن در امتناع و مخالفاند آیه [منافقون:8]. روشن میکند که عزّت واقعی مطلقاً مال خدا و رسول و مؤمنان است. * [فاطر:10]. ایضاً نساء:139 - یونس:65، عزّت همه دست خدا است و هر کس طالب عزّت باشد باید از خدا بخواهد. عزّتهای ظاهری و اعتباری دنیا نیز در دست خداست که میدهد و میستاند و اگر کسی به دیگری عزّت بدهد آن هم به اذن و مشیّت خداست.
و هنگامی که به آنها گفته شود: «از خدا بترسید!» (لجاجت آنان بیشتر میشود)، و لجاجت و تعصب، آنها را به گناه میکشاند. آتش دوزخ برای آنان کافی است؛ و چه بد جایگاهی است!
کسی که خواهان عزّت است (باید از خدا بخواهد چرا که) تمام عزّت برای خداست؛ سخنان پاکیزه به سوی او صعود میکند، و عمل صالح را بالا میبرد؛ و آنها که نقشههای بد میکشند، عذاب سختی برای آنهاست و مکر (و تلاش افسادگرانه) آنان نابود میشود (و به جایی نمیرسد)!