هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۱ ترجمه رسولی محلاتی, ۹۰
امام صادق (ع) فرمود: امیر مؤمنان (ع) در مدینه خطبهای ایراد فرمود و پس از اینکه خدای را ستایش و ثنا کرد و بر پیغمبر و آلش درود فرستاد سپس فرمود:
اما بعد براستی خدای تبارک و تعالی نشکسته پشت سرکشان و زورگویان روزگار را جز پس از مهلت دادن و آسایش آنها، و استخوان شکسته هیچ ملتی را بهم پیوند نکرده جز بعد از فشار و سختی و بلاء، ای مردم در کمتر از آنچه با آن روبرو شدهاید از سختی و از آنچه پشت سر گذاردهاید از مشکلات عبرتگیری و پندآموزی بود، نه هر که دل دارد خردمند است، و نه هر که گوش دارد شنوا است، و نه هر که چشم دارد بینا است.
ای بندگان خدا در آنچه برای شما حائز اهمیت است خوب نظر و تأمل کنید، سپس بنگرید بمیدانهای (تاخت و تاز) کسانی که خداوند روی علم و دانش خود از آنان انتقام گرفت، آنان که بروش فرعونیان زیستند، دارای باغها و چشمهها بودند و کشتزارها و مقام ارجمندی داشتند، سپس بنگرید بوضعی که خداوند کارشان را بدان پایان داد پس از آن خرمی و شادی و امر و نهی (که داشتند) و هر که از شما که شکیبا باشد سرانجامش بهشت است، و بخدا سوگند که در آن جاویدانند و سرانجام کارها بدست خدا است.
شگفتا! و چرا در شگفت نباشم از خطاکاری این دستجات با دلیلهای مختلف و نادرستی که هر کدام بر مذهب باطل خود میتراشند نه از اثر پیغمبری پیروی کنند و نه بکردار وصیّی اقتدا کنند و نه ایمان بغیبی دارند و نه از غیبی درگذرند، کار نیک در نزد ایشان همانست که خود نیک دانند، و کار زشت در نزدشان همانست که خود زشت پندارند، و هر کدام از اینها برای خود امام و رهبری است، آن را میگیرند که بنظر خودشان وسیله محکم و اسباب پابرجائی است، پیوسته براه کج و منحرف روند و چیزی جز خطاکاری بر خود نیفزایند. نه بقرب حق رسند و جز دوری از خدای عز و جل نیفزایند، انسی که با همدیگر دارند و تصدیقی که از همدیگر کنند همه بخاطر وحشتی است که از قوانین یادگاری پیامبر مکی (ص) دارند، و بخاطر تنفری است که از اخبار رسیده آفریننده آسمانها و زمین دارند.
اینان (در قیامت یا در این جهان) افسوسها دارند و پناهگاه امور شبههناکند، و اهل تیرگیها و گمراهی و تردیدند، هر که را خداوند بخودش و دلخواهش واگذاشت در نزد کسی که اطلاعی از وضع او ندارد مورد اعتماد قرار میگیرد، و در پیش کسی که او را نشناسد متهم نخواهد بود اینان چقدر شبیهند بچهار پایانی که شبانشان از سر آنها رفته.
دریغا از کارهائی که شیعیان من بزودی نسبت بهم انجام دهند پس از این دوستی موقتی که امروز با هم دارند، چگونه یک دیگر را خوار و زبون سازند و همدیگر را بکشند، فردا است که آنها از اصل و ریشه جدا و پراکنده گشته و بشاخه دست زنند، و از بیراهه انتظار پیروزی دارند، هر دسته آنها بشاخهای بچسبد، و بهر سو که آن شاخه متمایل شود آنان نیز بهمان سو متمایل گردند.
با اینکه خداوند- که ستایش خاص او است- بزودی اینان را برای بدترین روز ذلت بنی امیه بدور هم گرد آورد هم چنان که باد پائیز لکههای ابر را گرد آورد، خدا میان آنان الفت برقرار کند و سپس مانند تودههای ابر متراکم و انبوه آنها را بهم به پیوندد.
و پس از آن درهائی بروی ایشان بگشاید که چون سیل بنیان کنی از جای خویش بیرون آیند، (فیض (ره) گوید: اشاره بنهضت ابو مسلم خراسانی بر علیه بنی امیه است) چون سیل باغهای یمن- سیل عرم- که خدا موسی را برای (ویران کردن سدّ) آنها فرستاد (و آن را سوراخ کرده آبها بصورت سیلی بنیان کن سرازیر شد) و در برابرش هیچ تپهای بجای نماند و راه آن سیل را هیچ کوه محکمی برنگرداند، و خدا آنان را در شکم درهها پراکنده کرد، و سپس آنها را بمانند چشمهسارهائی بروی زمین روان کرد تا بوسیله آنها از مردمی حقوق پایمال شده مردم دیگری را بازستاند، و گروهی را بدست آنان در دیار و خانمان گروه دیگری جای داد برای آواره کردن بنی امیه، و تا مسلط نشوند بر آنچه بزور گرفته بودند.
و خداوند بوسیله ایشان رکن (و پایه محکمی) را (که مقصود همان حکومت بنی امیه است) لرزان کند و درهم شکند بوسیله آنها بنیانها و ساختمانهای سنگی آنها را از شام، و پر کند از ایشان (یعنی مخالفین بنی امیه) وسط مسجد دمشق (یا وسط کوههای شام) را.
سوگند بدان که دانه را بشکافد و جاندار را بیافریند اینکه گفتم حتما خواهد شد، و گویا من اکنون شیهه اسبان و سر و صدای درهم مردانشان را میشنوم.
و بحق خدا سوگند آب شود آن قدرتی که در دست ایشان است پس از بلندی و فرمانروائی در شهرها همچنان که دنبه بر روی آتش آب گردد، هر کس از ایشان بمیرد گمراه مرده، و کار هر که از ایشان بگذرد (یا در زمین بماند) با خدای عز و جل خواهد بود، و بپذیرد خدای عز و جل توبه هر که را که از ایشان توبه کند، و امید است که خداوند گرد آورد شیعیان مرا پس از پراکندگی برای بدترین روز گرفتاری اینان و برای کسی نیست که چیزی را برای خدا اختیار کند بلکه تمام اختیارات و هر کاری بدست خدا است.
ای مردم آنان که بناحق منصب امامت را بخود بستهاند و شایسته آن نیستند بسیارند، و اگر شماها در مورد حق خالص از یاری همدیگر دست نکشید و در توهین و پست کردن باطل سستی نورزید دلیر نشوند بر شما کسانی که (در ایمان و عقیده) مانند شما نیستند، و نیرو نگیرد بر شما آنکه نیرو گرفتن بر شما را خواهد، و در صدد پایمال کردن اطاعت امام بر حق و دور کردن آن از اهلش باشد، ولی شما سرگردان شدید چنانچه بنی اسرائیل در زمان موسی بن عمران علیه السّلام سرگردان شدند، و بجان خودم سرگردانی شما پس از من چند برابر سرگردانی بنی اسرائیل خواهد بود و بجان خودم سوگند اگر پس از من دوران سلطنت بنی امیه را نیز بپایان رسانید باز هم گرد سلطان دیگری را که بگمراهی دعوت کند بگیرید و باطل را زنده کنید، و حق را پشت سر اندازید و از نزدیکترین جنگجویان (با افتخار) بدر ببرید، و بدورترین فرزندان جنگکنندگان با رسول خدا (ص) (یعنی فرزندان عباس که در جنگ بدر در زمره لشکر مشرکین بجنگ رسول خدا (ص) آمده بود) پیوند کنید.
و بجان خودم سوگند اگر آب شود آنچه در دست آنها (یعنی بنی عباس) است (و قدرت آنها از بین برود) امتحان برای پاداش نزدیک شود، و وعده حق (وعده خروج آل محمد) نزدیک گردد و دوران (ظلم و ستم و حکومت اهل باطل) سپری گردد، و ستاره دنبالهدار از سمت مشرق ظاهر گردد، و ماه تابان برای شما آشکار شود (ممکن است مقصود حقیقت و خصوصیات ماه باشد چنانچه امروزه در اثر مسافرت اخیری که بماه کردند تمام خصوصیات آن را از نزدیک مشاهده کرده و خاک آن را بزمین آوردند و تحت آزمایش دقیق علمی قرار داده و بتمام خواص و آثار آن پی بردند) و چون چنین شد بتوبه باز گردید، و بدانید که اگر از طلوعکننده شرق (که شاید مقصود حضرت مهدی علیه السّلام باشد که از مشرق یعنی مکه یا کوفه ظهور کند) پیروی کنند آنها را براههای روشن رسول خدا (ص) خواهد برد، و از کوری و کری و گنگی بهبودی یابید، و از زحمت طلب روزی و رنج کشیدن آسوده شوید، و بار سنگین و کمرشکن (اطاعت زورمندان و زمامداران ستمپیشه) را از دوش خود بردارید، و خدا از رحمت خود دور نسازد جز کسی را که سر باز زند و ستم کند و زور گوید و آنچه را حق ندارد بگیرد، و بزودی بدانند آنان که ستم کردند که بچه جایگاهی باز گردند.
حمیدرضا آژیر, بهشت کافی - ترجمه روضه کافی, ۹۵
(هشدار به امّت آخر الزّمان و ظهور دولت حق) مسعدة بن صدقه از امام صادق علیه السّلام نقل میکند که فرمود: امیر المؤمنین علیه السّلام این خطبه را در مدینه ایراد کرده است:
خدا را سپاس گزارد و او را ستایش کرد و بر پیامبر و خاندانش درود فرستاد و فرمود:
امّا بعد، همانا خداوند تبارک و تعالی هیچ گاه پشت زورگویان روزگار را نشکسته مگر پس از آنکه به آنها مهلت و آسایش داده است، و استخوان شکسته هیچ مردمی را نبسته مگر پس از تنگنا و مشکلات. ای مردم! در کمتر از آن نابودی که بدان روی آوردیدو مشکلاتی که پشت سر نهادید عبرتگیری و پند آموزی بود، نه هر آن کس که دلی دارد خرد دارد، و نه هر آن کس که گوشی دارد شنواست، و نه هر آن کسی که چشمی دارد بیناست. ای بندگان خدا! در آنچه برای شما مهمّ است نیکو بنگرید و درنگ کنید و سپس به میدان زندگی کسانی که خداوند با علم خود آنها را کشانید و برد بنگرید؛ آنان که به شیوه خاندان فرعون میزیستند و باغها کاشتند و چشمهها و کشتزارها و مقامها انباشتند.
و آنگاه بنگرید که خداوند وضع آنها را پس از آن همه خرّمی و شادی و امر و نهی، چگونه به پایان برده. هر کس از شما شکیبایی در پیش گیرد، سرانجام در بهشت جای خود گرفت، و بخدا سوگند که در بهشت جاودان خواهید بود، سرانجام امور از آن خداست.
من در شگفتم، و چرا در شگفت نشوم از خطای این گروههای پراکنده، با اختلاف دلایلشان در دین؛ آنهایی که راه پیامبر را نمیپویند و به عمل وصی اقتدا نمیکنند و به غیب ایمان نمیآورند و از هیچ عیبی چشم نمیپوشند. همان را خوب میدانند که در میانشان به خوبی یاد میشود، و همان را زشت میشمارند که خودشان زشت و ناروا میدانند. هر که امام و پیشوای خود است، و در هر آنچه از ناحق رواج دارد، و به نظر خود درست میدانند عمل میکنند و بدان چنگ زدهاند و اسباب آن را محکم ساخته و استوار پنداشته، پیوسته بر خلاف حق میروند، و جز خطاکاری نمیافزایند. به نزدیکی خدا نمیرسند و جز دوری از خدا را برنمیگزینند. انسی که با یک دیگر مییابند و تصدیقشان نسبت به یک دیگر همه برخاسته از وحشتی است که از میراث پیامبر امّی دارند. و نیز سبب نفرت آنان. اخبار آفریننده آسمانها و زمین است که به ایشان رسیده. این مردم افسوسها در پی دارند و غارهایی هستند آکنده از تیرگیهای شبهه، در تاری و گمراهی و تردید آشیانه کردند. کسی را که خدا او را به خود و نظر کوتاهش وانهد، و از راه حق به یک سویش افکند نزد کسی که او را درک نکند مورد اعتماد است، و نزد کسی که او را نشناسد متّهم نیست. این پیروان کور و نادان تا چه حدّ به رمههای بیچوپان شباهت دارند.
افسوس و دریغ از کارهای ناشایستی که شیعیان من به زودی خواهند کرد و چگونه یک دیگر را ذلیل خواهند کرد، و چگونه به کشتار هم دست خواهند یازند، فرداست که ازریشه دور افتند و به شاخه بچسبند و پیروزی را از غیر راه آن بطلبند. هر گروهی از آنها به شاخهای بچسبد و در برابر هر بادی که بوزد با آن از این سو به آن سو میروند، با اینکه خداوند به زودی این مردم گمراه را، برای بدترین روز گرفتاری بنی امیّه گرد هم جمع میکند، چنان که خداوند در فصل پاییز میان پارههای ابر الفت میافکند و چونان ابر متراکمی به هم پیوندشان میدهد، سپس درها را به روی آنها میگشاید و از خیزگاه سیل وار سرازیر میشوند، چونان سیل ویران کن باغهای یمن، که سیل عرم بود و یک دسته موش برای ویران کردن آن سدّ برانگیخته شدند، و از آن تپّهای هم بر جای نماند و کوه در هم پکیده، راه را بر آن نبست. خداوند آنان را در دل دشتها پراکنده ساخت، و همچون چشمهسارهایی بر روی زمین جاری کرد و آشکارشان نمود، و با آنها حقوق مردمی را از دیگران باز میستاند، و مردمی را برای آواره کردن بنی امیّه در سرزمین دیگران اسکان میدهد، و برای اینکه بر آنچه غصب کردهاند مسلّط شوند خداوند به وسیله آنها رکنی را لرزان میسازد و آنها را زیر سنگهای ارم و بلاد شام، درهم میشکند و بلاد خرم زیتون را از آنها میستاند و سوگند به آنکه دانه را میشکافد و گیاه را میرویاند و حیوان را میآفریند و انسان و حیوان را برمیآورد، هر آینه اینکه گفتم خواهد بود، از آن روست که گویی من اینک شیهه اسبان و چکاچک شمشیران را به گوش میشنوم.
بخدا سوگند هر آنچه در دست آنهاست پس از آنکه در بلاد برتری و تسلّط یافتند آب شود چنان که دنبه، روی آتش، و هر کس از آنها بمیرد گمراه مرده است، و کار هر که از آنها برود، به آستان خداوند عزّ و جل میکشد و خداوند سبحان توبه هر که را خواهد پذیرد، و امید میرود خداوند شیعیان مرا پس از پراکندگی گرد آورد برای بدترین روزی که در پیش دارند. هیچ کس نسبت بخداوند سبحان اختیاری ندارد و اختیار هر امری از آن خداست.
ای مردم! کسانی که خود را به ناحق به امامت منتسب میکنند فراوانند، و اگر شما در باره حقّ تلخ یک دیگر را به خواری نکشانید و در تحقیر باطل، سستی نکنید کسی که همچون شما نیست بر شما جسارت نمییابد و نیرومندی بر شما سیطره نمییابد و اطاعتاز امام زیر پا نهاده نمیشود و کسی از آن شانه خالی نمیکند، ولی شما سرگردان شدید چنان که بنی اسرائیل در دوران موسی علیه السّلام، و بجان خودم سوگند، سردرگمی شما پس از من افزون شود و چند برابر سرگردانی بنی اسرائیل گردد. بجان خودم اگر شما دوران سلطنت بنی امیّه را پس از من به سر برید، باز هم پیرامون سلطانی را خواهید گرفت که به گمراهی میخواند و باز هم باطل را زنده میکنید، و حق را پشت سر مینهید و از نزدیکترین مردان بدر، پیوند خود میگسلید، و به کسانی میپیوندید که در جنگها دورترین افراد از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بودند. بجان خودم سوگند، اگر آنچه در دست آنهاست آب شود و از میان برود امتحان و مجازات نزدیک شود و وعده فرج نزدیک گردد، و مدّت عمر دولت باطل به سر آید و ستاره دنباله داری بر شما پدید آید از سوی مشرق، و ماه تابان برای شما هویدا گردد، و چون این امر پدید آید شما به توبه باز گردید.
بدانید که اگر پیرو طالع شرق شوید، شما را به راه روشن پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم ره نماید و بدین ترتیب از نادانی و کوری و کری و گنگی بهبود یابید، و از رنج طلب و زور گفتن و زور کشیدن رها شوید و بار سنگین و کمر شکن را از گردن خود به دور اندازید، و خدا دور نسازد از رحمت خود مگر کسی را که تمرّد کند و ستم ورزد و زور گوید و زور کشد و آنچه را حق ندارد بگیرد، و این چنان است که خداوند میفرماید: وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ «۱».
__________________________________________________
(۱) «و کسانی که ستم کردهاند به زودی خواهند دانست به کدام بازگشتگاه برخواهند گشت» (سوره شعراء/ آیه ۲۲۷).