هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۱ ترجمه رسولی محلاتی, ۹۵
علی بن رئاب و یعقوب سراج از امام صادق علیه السّلام روایت کردهاند که چون پس از کشته شدن عثمان مردم با امیر مؤمنان علیه السّلام بیعت کردند آن حضرت بمنبر رفته و فرمود:
ستایش خدائی را است که برتر است و برتری جوید (از تشبیه مخلوقین و صفاتشان) و نزدیک است و برتر (از مکان و جایگاه) و بالاتر از هر دیدگاه، و گواهی دهم که معبودی جز خدای یگانه نیست که شریکی ندارد، و گواهی دهم که همانا محمد بنده و رسول او خاتم پیغمبران و حجت خدا بر جهانیان است، و تصدیقکننده همه پیمبران پیشین و نسبت بمؤمنان مهر ورز و مهربان بود و خدا و فرشتگانش بر او درود فرستند.
اما بعد ای مردم براستی که ستم و ظلم پیروان خود را بدوزخ کشاند، و نخستین کسی که نسبت بخدای جل ذکره تجاوز روا داشت «عناق» دختر آدم بود و نخستین کسی را نیز که خدا بکیفرش کشت همان عناق بود، جای نشیمنش در روی زمین یک جریب در یک جریب بود، و دارای بیست انگشت بود که هر انگشتی دو ناخن داشت، و خدای عز و جل شیری را همانند فیل، و گرگی را بمانند شتر و لاشخوری را بمانند قاطر بر او مسلط کرد و آنها او را کشتند، و خداوند گردنکشان را در بهترین حال و آسودهترین وضعی که داشتند بکشت، و جان هامان را بگرفت، و فرعون را هلاک ساخت، و عثمان را نیز بکشت (فیض (ره) گوید: شاید مقصود از هامان و فرعون اولی و دومی باشند) آگاه باشید که بلا و آزمایش شما دوباره بازگشت مانند همان روزی که خدا پیغمبرش (ص) را برانگیخت، و سوگند بدان که آن حضرت را بحق و راستی فرستاد حتما (در غربال آزمایش) بهم آمیخته خواهید شد و حتما شما غربال خواهید شد (و خوب و
بدتان از هم جدا شود) و زیر و رو شوید مانند زیر و رو شدن آنچه در دیگ سر آتش است بوسیله کفگیر، تا اینکه زیرترین شما بالاترین شما گردد و بالاترین شما در زیرترین جایگاه رود، و پیشی گیرند آنان که در حقشان کوتاهی شد (و بستم عقب رفتند یا آنان که بعقب رفتند) و بدنبال افتند پیشتازانی که (بناحق) جلو افتادند، بخدا سوگند کلمهای را (از آنچه از رسول خدا (ص) در این باره شنیدهام) کتمان نکنم، و یک دروغ هم نگفتهام، و همانا مرا باین جایگاه و این روز خبر دادهاند، آگاه باشید که براستی خطاکاریها همانند اسب سرکش و چموشی است که خطاکاران را بر آنها سوار کردهاند و دهنهشان را رها کردهاند و (همچنان بروند تا) سواران خود را در آتش اندازند، و همانا تقوی و پرهیزکاری (برای هر کس) مرکب رامی است که پرهیزگاران را بر آن سوار کرده و مهارش را بدست آنها دادهاند تا آنها را ببهشت ببرند، و درهای بهشت را برای آنها گشودهاند و نسیم جانبخش و بوی خوش آن را بیابند، و بدانها گفته شود: «بآسودگی و تندرستی بدینجا درآئید».
آگاه باشید که پیشی جست بر من در این امر خلافت کسی که من او را شریک در این کار نساختم و این منصب را باو نبخشیدم و آن کسی که نوبت و سهمی از این مقام نداشت مگر آنکه بر فرض محال پیامبری برانگیخته شود (و باو گزارش دهد که او را از خلافت سهمی است) و آگاه باشید که پیغمبری بعد از محمد نباشد.
این (غصبکننده خلافت) بر لب پرتگاه سست بنیانی برآمد و همان پرتگاه او را در آتش دوزخ انداخت حق و باطلی در کار است، و برای هر کدام اهلی است، پس اگر باطل فراوان (یا فرمانروا) شد از قدیم چنین بوده و چیز تازهای نیست، و اگر حق اندک شد پس چه بسا که چنین بوده، و شاید! (شاید چیزی نگذرد که حق بسیار گردد، و طرفداران حق عزیز گردند، و خدا آنان را یاری دهد .. و ..) و بندرت اتفاق افتد که چیزی برود و دوباره رو کند، و اگر براستی (در این زمان نیز که کار بدست من افتاده و حق رو کرده) کار شما را بخودتان واگذارند شما سعادتمند و خوشبخت هستید (ولی مگر دنیاپرستان مغرض که نقشه غصب حکومت را در سر میپرورانند دست بردار هستند) و بر من جز این نیست که کوشش کنم (یعنی من تلاش خود را میکنم) و من براستی ترس آن را دارم که شما دوران فترت را بگذرانید (یعنی مانند ملتهائی که در ما بین دو پیغمبر قرار میگرفتند و کارها برایشان مشتبه میگشت و ببدبختی دچار میگشتند، و ممکن است مقصود از فترت در اینجا معنای لغوی آن باشد که از فتور و سستی گرفته شده یعنی میترسم که شما سستی ورزید).
شما (در زمان گذشته و هنگام بیعت با ابی بکر) از من روی گرداندید و انحرافی پیدا کردید که در آن کارتان نزد من پسندیده رأی نبودید، و اگر بخواهم (که وضع ناهنجار گذشته را تشریح کنم) میتوانم گفت، و خدا از گذشتهها بگذرد، آن دو نفر در خلافت پیشی جستند، و سومی چون کلاغی که همواره در فکر شکم خویش است باین کار قیام کرد، وای بر او که اگر دو بالش چیده شده بود و سرش جدا گشته بود (و بتصدی منصب خلافت نمیرسید) برایش بهتر بود، از بهشت بازماند و (اینک) دوزخ در جلوی او است.
سه و دو رویهم پنج میشود و ششمی ندارد (یعنی مخلوق خدا از این پنج دسته خارج نیستند):
(۱) فرشتهای که با دو بال خود (در درجات کمال ظاهری و معنوی) پرواز میکند.
(۲) پیامبری که خدا زیر بازویش را گرفته (و او را از خلق برگزیده و از گناه حفظ کرده).
(۳) کوشای پرتلاشی که نهایت کوشش خود را (در راه کسب کمالات یا در اقامه حق و از بین بردن باطل و واداشتن مردم بپرستش حق) میکند (فیض (ره) گوید: مقصود از این دسته امام معصوم علیه السّلام است، و این سه دسته اهل عصمت و مقرب درگاه حق هستند).
(۴) جوینده امیدوار (بلطف حق).
(۵) تقصیر کار (گمراه) که در آتش است.
راست و چپ (راه) گمراهکننده است، و راه میانه آن جادهای است که کتاب خدا و آثار نبوت بر آن قرار گیرد، بهلاکت رسید هر آنکه ادعای (بیجا) کرد، و نومید گشت هر که دروغ بست، خداوند این امت را بوسیله شمشیر و تازیانه ادب فرمود، و در پیشگاه امام بحق هیچ کس را در آن دو رخصت و مسامحه نیست (یعنی امام هر گاه برای اجرای حد خدا لازم داند کسی را با شمشیر و تازیانه ادب کند کسی نتواند در اجرای آن مسامحه نموده و شانه خالی کند و مسامحه و سازش با کسی نشود) پس در خانههای خود پنهان شوید (و از اعمال تعصب و ستیزهجوئی پرهیز کنید) و میان یک دیگر را اصلاح کنید، و توبه پشت سر شما است (و شما را از آلودگی بگناه بعقب میکشد مانند طنابی که بگردن حیوان بیندازند و کسی از عقب او را بکشد که بسوی مال مردم نرود) و هر که رو در روی حق ایستاد و بستیزه با آنان برخاست هلاک گردد.
حمیدرضا آژیر, بهشت کافی - ترجمه روضه کافی, ۹۸
از امام صادق علیه السّلام رسیده است که پس از کشته شدن عثمان و بیعت مردم با علی علیه السّلام آن حضرت علیه السّلام به منبر رفت و فرمود: سپاس از آن خداست که متعالی است و تعالی را میطلبد و نزدیک است و برتر و بالاتر از هر دیدگاه برآمده است، و گواهی میدهم که نیست شایسته پرستش جز خداوند یگانه که شریک ندارد، و گواهی میدهم که محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بنده و فرستاده او، پایان پیامبران است، و حجّت خدا بر همه جهانیان.
تصدیقکننده همه رسولان نخستین، و به مؤمنان مهرورز و مهربان بود، و خدا و فرشتهها بر او و بر خاندان او صلوات فرستادند.
امّا بعد، ای مردم همانا ستم و تجاوز، صاحبان خود را به دوزخ میکشند، و نخستین کسی که بر خدا ستم کرد عناق دختر آدم علیه السّلام، بود و نخستین کشته خشم خدا عناق بود که یک جریب بود در یک جریب زمین را نشیمن خود میداشت، و دارای بیست انگشت بود که در هر انگشتی دو ناخن همچون داس داشت. و خداوند عزّ و جل بر او شیری مسلّط کرد همچون فیلی و گرگی به مانند شتری و کرکسی به بزرگی استری که او را کشتند، و محققا خداوند پیشگان را، در بهترین و ایمنترین وضعی که داشتند بکشت، از هامان جان گرفت و فرعون را نابود کرد و عثمان هم کشته شد.
گرفتاری شما به وضعی برمیگردد که در آن روز خداوند، پیامبر خود را برانگیخت.
سوگند بخدایی که او را به راستی برانگیخت، درهم شوید و کاملا غربال گردید، و همچون دیگی که بر سه آتش باشد، با چوبه آزمایش شما را زیر و رو کنند و از این رو به آن رو بگردانند و به هم آمیزند تا آنکه زیرترین شما بر فراز آید و فرازترین شما زیرتر از همه گردد، و باید پیشتازانی به جلو روند که عقب نگاهداشته شدهاند، و عقب نگاهداشته شوند کسانی که پیش افتاده بودند.
بخدا سوگند به اندازه یک نقطه خال، چیزی بر من پوشیده نیست، و حتی یک بار هم دروغ نگفتهام، و من به این مقام و این روز خبر داده شدهام. همانا خطاها مانند اسبهای چموش و سرکشی هستند که اهل آنها را، بر آن سوار کرده و لگام از آن برگرفته شده تا آنجا که سوار خود را به دوزخ برد. همانا تقوی در هر چیزی، مانند مرکبی است رام، که اهل آن را بر آنها سوار کنند و مهارشان را به دست سواران میدهند و به اختیار خود آنها را میرانند تا آنکه سواران خود را به بهشت میرسانند. درهای بهشت به روی آنان باز است و بوی آن را میشنوند و نسیم خوش آن را در مییابند و به آنها گویند: درآیید با سلامتی و آسودگی.همانا در امر خلافت، کسی بر من پیشی گرفت که من او را در امر خلافت شریک خود نمیدانستم، و امر خلافت را بدو نبخشیده بودم و برای او در این کار قسمتی نبود مگر آنکه پیغمبری مبعوث میشد، و حال آنکه پس از محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم پیامبری نیست. از راه غصب خلافت، بر پرتگاه سست بنیانی برآمد، و او را در آتش دوزخ پرتاب کرد. حقّی هست و باطلی، و هر کدام اهلی دارند و طالبی، و اگر باطل زیاد باشد برای این است که از قدیم چنین بوده است، و اگر حق اندک باشد برای این است که چه کم میشود چیزی که پشت کند و برود و باز گردد و رو آورد. باز هم اگر در همین زمان کار شما را به شما باز دهند، و توطئهگران و مغرضان از شما دست بردارند، به راستی که شما خوشبخت و سعادتمند خواهید شد. بر من جز این نیست که نهایت کوشش و تلاش را بنمایم ولی باز هم از شما نگرانم و میترسم یکباره سست شوید و از من روی گردانید به گونهای که مورد پسند من نباشید، و اگر بخواهم میتوانم بگویم خدا از آنچه گذشته، عفو کرده است.
دو مرد در باره تصدّی امر خلافت پیشی گرفتند، ولی این سومی همچون کلاغی بود که همّ و غمّی نداشت جز شکمش، وای بر او اگر دو پرش چیده میشد و سرش بریده میگشت که این برای او از تصدّی امر خلافت بهتر بود. از بهشت باز ماند و دوزخ در پیش رو دارد، سه و دو پنج است که ششمی ندارد. فرشتهای که با دو پرش پرواز میکند، پیامبری که خداوند زیر دو بازویش را دارد، و مؤمنی که کوشاست در راه خدا، و جوینده امیدوار به حق، و مقصّری که در دوزخ است.
راست و چپ هر دو گمراهکنندهاند، و راه میانه همان راه مستقیم است که بر پایه آن کتاب خدا میآید، و آثار نبوّت آن را نشان میدهد. هر که ادعا کرد هلاک شد، و هر که افترا بست و از خود حکمی درآورد نومید شد. همانا خداوند این امّت را با شمشیر و تازیانه ادب کرده است، و برای هیچ کس در نظر امام به حق، هوی خواهی و مسامحه نیست، و در خانههای خود نهان شوید و خود را اصلاح کنید، و توبه به دنبال شماست. هر که رو در روی حق بایستد هلاک گردد.