هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۱ ترجمه رسولی محلاتی, ۱۶۲
ابو حمزه از امام باقر علیه السّلام روایت کند که فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی بآدم علیه السّلام سفارش کرد که بدان درخت نزدیک نگردد، ولی چون وقتی رسید که در علم خدا مقدر شده بود که از آن بخورد فراموش کرد و از آن خورد، و این است گفتار خدای عز و جل: «و ما از پیش بآدم سفارش کردیم و تصمیمی در او ندیدیم» (سوره طه آیه ۱۱۵).
و چون آدم علیه السّلام از آن درخت خورد بر زمین فرود آمد، هابیل و خواهرش که دوقلو بودند برای او بدنیا آمد، و قابیل و خواهرش نیز دوقلو بدنیا آمدند، سپس آدم علیه السّلام بهابیل و قابیل دستور داد قربانی کنند، و هابیل گوسفنددار بود و قابیل دارای زراعت (و خرمن)، هابیل برفت و یکی از بهترین قوچهای گله را برای قربانی آورد، و قابیل قدری از زراعت نامرغوب خود را (در قربانگاه) حاضر کرد، پس قربانی هابیل قبول شد و قربانی قابیل پذیرفته نگشت، و همین است گفتار خدای عز و جل: «و بخوان بدرستی و حق بر آنها خبر دو پسر آدم را که قربانی پیش بردند پس از یکی از آن دو پذیرفته شد و از دیگری پذیرفته نشد»- تا بآخر آیه- (سوره مائده آیه ۲۷) و نشانه پذیرفتن قربانی آن بود که آتش میآمد و آن را میخورد، پس قابیل متوجه آتش گردید و برای آن خانه بساخت- و او نخستین کسی است که آتشکده بساخت- و گفت من هم چنان این آتش را میپرستم تا قربانی مرا بپذیرد.
پس شیطان بنزدش آمد- و اثر شیطان در انسانی چنانست که خون در رگها جریان دارد- و بدو گفت: ای قابیل قربانی هابیل پذیرفته شد و قربانی تو پذیرفته نگشت و اگر او را بحال خود (زنده) بگذاری فرزندانی پیدا کند که آنها بفرزندان تو افتخار کنند و بگویند: مائیم فرزندان کسی که قربانیش پذیرفته گشت، پس او را بکش تا فرزندی پیدا نکند که بر فرزندان تو افتخار کنند، قابیل نیز هابیل را بکشت و چون بنزد (پدرش) آدم علیه السّلام بازگشت آدم از او پرسید و فرمود: ای قابیل! هابیل چه شد؟
در پاسخ گفت: او را در آنجا بجوی که ما هر دو قربانی بدان جا بردیم.
آدم علیه السّلام بدان جا رفت و هابیل را کشته دید، پس فرمود: لعنت بر تو ای زمین که خون هابیل را در خود فرو بردی و چهل شب آدم علیه السّلام بر هابیل گریه کرد، سپس از خدا خواست که فرزندی باو بدهد، پس فرزندی پیدا کرد و نامش را هبة اللَّه (خدابخش) گذارد، زیرا خداوند او و خواهرش را که دوقلو بودند بآدم بخشید.
و چون دوران نبوت آدم سپری شد و روزگارش بسر آمد خدای عز و جل باو وحی فرمود: که ای آدم دوران نبوتت سپری گشت و روزگارت بسر آمد پس آن علمی که نزد تو است و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار نبوت را در نزد هبة اللَّه فرزند پس از خود بگذار، زیرا که من دنباله علم و ایمان و اسم اکبر و آثار نبوت را از نژاد تو تا روز قیامت قطع نخواهم کرد، و زمینی را وانگذارم جز آنکه در آن دانشمندی باشد که دین و طاعت من بوسیله او شناخته شود، و وسیله نجات کسانی باشد که میان تو و نوح بدنیا آیند، و آدم علیه السّلام بآمدن نوح علیه السّلام نیز مژده داد و فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی برانگیزاند پیامبری را که نامش نوح است و او مردم را بخدای عز ذکره دعوت کند، و قومش او را تکذیب کنند (و دروغگویش شمارند) و خداوند آنان را بوسیله طوفان نابود سازد.
و میان آدم تا نوح علیهما السّلام ده پدر بود که همگی پیمبر و اوصیاء پیمبر بودند و آدم علیه السّلام بهبة اللَّه سفارش کرد که هر یک از شماها نوح را درک کردید باید بدو ایمان آورید و پیرویش کنید و تصدیقش دارید تا از غرق شدن نجات یابید.
پس از آن آدم علیه السّلام بهمان بیماری که بدان از این جهان رفت دچار گشت از این رو بنزد هبة اللَّه فرستاد و باو فرمود: اگر جبرئیل یا هر یک از فرشتگان را دیدار کردی سلام مرا باو برسان و بگو: ای جبرئیل همانا پدرم از تو میوه بهشتی خواسته، ولی (هنگامی که پیغام را رسانید) جبرئیل بهبة اللَّه گفت: پدرت از دنیا رفت و ما از آسمان آمدهایم تا بر او نماز بخوانیم، باز گرد، هبة اللَّه بازگشت و دید آدم علیه السّلام از دنیا رفته، پس جبرئیل یادش داد چگونه او را غسل دهد، و او نیز پدرش را غسل داد تا چون هنگام نماز خواندن بر آدم رسید، هبة اللَّه بجبرئیل گفت: پیش بایست و بر آدم نماز کن، جبرئیل گفت: خدای عز و جل بما دستور داد برای پدرت در آن وقتی که در بهشت بود سجده کنیم و ما نمیتوانیم برای هیچ یک از فرزندانش امامت و پیشنمازی کنیم، پس هبة اللَّه پیش ایستاد بر پدرش نماز خواند و جبرئیل در پشت سرش با قشونهائی از فرشتگان ایستادند، و سی تکبیر (اللَّه اکبر) باو گفت و جبرئیل بیست و پنج تکبیر آن را (بدستور خدا) برداشت و آنچه امروز در میان ما سنت است همان پنج تکبیر است- و البته بر شهدای بدر تا نه و هفت تکبیر هم گفته شد-.
پس از آنکه هبة اللَّه پدرش را بخاک سپرد قابیل بنزد او آمده گفت: ای هبة اللَّه من دیدم که پدرم آدم تو را بدانشی مخصوص داشت که مرا بدان مخصوص نفرمود و آن همان دانشی بود که هابیل برادرت با آن دعا کرد و قربانیش پذیرفته شد، و من او را کشتم تا نژادی از او بجای نماند که بر نژاد من افتخار کنند و بگویند: ما فرزندان کسی هستیم که قربانیش پذیرفته شد و شما فرزندان کسی هستید که قربانیش پذیرفته نشد اکنون هم اگر چیزی از آن علمی را که پدرت تو را بدان مخصوص داشته اظهار کنی تو را نیز خواهم کشت چنانچه برادرت هابیل را کشتم، پس از این رو هبة اللَّه و فرزندانش آن علم و ایمان و اسم اکبر و میراث نبوت و آثار علم نبوت را پنهان میکردند تا اینکه خداوند نوح علیه السّلام را مبعوث فرمود و جریان وصیت هبة اللَّه معلوم شد هنگامی که در وصیتنامه آدم علیه السّلام نگریستند و دیدند که نوح علیه السّلام پیغمبری است که آدم بآمدن او بشارت داده، پس باو ایمان آورده و پیروی و تصدیقش نمودند، و آدم بهبة اللَّه سفارش کرده بود که این وصیتنامه را در سر هر سالی یک بار بررسی کند و آن روز عید آنها باشد و آمدن نوح و زمان خروجش را بیاد آرند.
و بهمین ترتیب در وصیت هر پیامبری آمده است تا اینکه خداوند محمد (ص) را برانگیخت، و همانا نوح را بدان علمی شناختند که در نزدشان موجود بود، و همین است گفتار خدای عز و جل:
«و همانا نوح را بسوی قومش فرستادیم- تا آخر آیه» (سوره اعراف ۵۸ و هود ۲۵ و عنکبوت ۱۴) و هر پیغمبری که میان آدم و نوح آمد همگی خود را پنهان میداشتند و از این جهت در قرآن نیز نامشان مخفی شده و مانند سایر پیمبرانی که بطور آشکارا میزیستند و نامشان بصراحت در قرآن مذکور است از ایشان نامی برده نشد، و این است (معنای) گفتار خدای عز و جل (که فرماید): «پیمبرانی که حکایتشان را از پیش برایت گفتهایم و پیمبرانی که حکایتشان با تو نگفتهایم» (سوره نساء آیه ۱۶۳) یعنی آنان که بطور پنهانی میزیستند نامشان را نبردم چنانچه پیمبران آشکارا برایت نام بردم.
حضرت نوح در میان قوم خویش هزار سال پنجاه سال کم بماند و در این مدت کس دیگری با او در نبوت شریک نبود، ولی او با مردمی روبرو شد که پیمبرانی را که میان او و آدم علیه السّلام بودند تکذیب کرده بودند، و این است گفتار خدای عز و جل: «قوم نوح پیمبران را تکذیب کردند» (سوره شعراء آیه ۱۰۵) یعنی پیمبرانی که میان او و آدم علیه السّلام بودند، تا آنجا که خدای عز و جل فرماید: «همانا پروردگارت نیرومند و مهربانست» (آیه ۱۲۲) سپس همین که دوران نبوت نوح بسر آمد و عمرش بآخر رسید خدای عز و جل باو وحی فرمود: ای نوح دوران نبوتت سپری شد و عمرت بسر رسید پس علمی که در نزد تو است و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار نبوت را در نزد فرزندان پس از خود بگذار زیرا که من دنباله آن را قطع نکنم چنانچه از خاندانهای پیمبرانی که میان تو و آدم علیه السّلام بودند آن را قطع نکردم، و زمین را وانگذارم جز آنکه در آن مرد دانشمندی باشد که دین و اطاعت من بدو شناخته شود، و وسیله نجاتی باشد برای کسانی که میان پیامبری تا آمدن پیامبری دیگر بدنیا آیند.
حضرت نوح بسام (فرزندش) مژده آمدن هود علیه السّلام را داد، و میان نوح و هود نیز پیمبرانی بودند، و نوح علیه السّلام چنین فرمود: همانا خدا برانگیزد پیامبری که نامش هود است و او قوم خود را بسوی خدای عز و جل دعوت کند ولی تکذیبش خواهند کرد، و خدای عز و جل آنها را بوسیله باد نابود کند پس هر یک از شما که او را درک کردید بدو ایمان آورید و پیرویش کنید تا خدای عز و جل او را از عذاب باد نجات دهد.
نوح (ضمنا) بفرزندش سام دستور داد که این وصیت را در سر هر سال تازه کند و آن روز را برای خود عید قرار دهند، و آنچه از علم و ایمان و اسم اکبر و میراثهای علم و آثار علم نبوت است همه را یادآوری نمایند.
و دیدند که هود پیغمبر است و نوح نیز بآمدن او بشارت داده پس باو ایمان آورده و پیرویش کردند و او را تصدیق نمودند و بدین وسیله از عذاب باد رهائی یافتند، و این است گفتار خدای عز و جل «و بسوی قوم عاد (فرستادیم) برادرشان هود را» (سوره اعراف آیه ۶۴) و گفتار دیگرش عز و جل «قوم عاد پیمبران را تکذیب کردند، هنگامی که برادرشان هود بدیشان گفت مگر شما نمیترسید» (سوره شعراء آیه ۱۲۳) و فرمود تبارک و تعالی: «و ابراهیم آن را بپسران خویش و یعقوب سفارش کرد» (سوره بقره آیه ۱۳۲) و گفتارش که فرماید: «و اسحاق و یعقوب را بدو بخشیدیم، همه را هدایت کردیم (تا آن را در خاندانش قرار دهیم) و نوح را پیش از آن هدایت کردیم» (سوره انعام آیه ۸۴) تا آن را در خاندانش قرار دهیم.
و همچنین کسانی را که پیش از ابراهیم علیه السّلام بودند در باره ابراهیم دستور دادند، و میان ابراهیم و هود علیهما السّلام پیمبرانی بودند و این است گفتار خدای عز و جل: «و قوم لوط از شما چندان دور نیست» (سوره هود آیه ۸۹) و گفتار دیگرش عز ذکره: «پس لوط بدو ایمان آورد و گفت من بسوی پروردگارم مهاجرت میکنم» (سوره عنکبوت آیه ۲۶) و گفتار او عز و جل: «و ابراهیم هنگامی که بقومش گفت خدای را بپرستید و از او بترسید این برای شما بهتر است» (سوره عنکبوت آیه ۱۶) پس در ما بین هر دو پیغمبری ده پیغمبر، نه پیغمبر، هشت پیغمبر، آمدند که همگی مقام نبوت را داشتند و برای هر کدام نیز (در موضوع وصیت و یادآوری آن در سر هر سال) همان جریانی بود که برای نوح علیه السّلام بود، همچنان که برای آدم و هود و صالح و شعیب و ابراهیم صلوات اللَّه علیهم بود تا اینکه رسید بیوسف بن یعقوب علیهما السّلام، و پس از یوسف در اسباط برادران او همچنان مقرر بود تا رسید بموسی علیه السّلام، و میان یوسف و موسی پیمبرانی بودند، پس خدا موسی و هارون علیهما السّلام را بسوی فرعون و هامان و قارون فرستاد، سپس پیمبران را پی در پی فرستاد «هر زمانی که برای ملتی پیامبرشان آمد و تکذیبش کردند و ما برخی را بدنبال برخی دیگر قرار دادیم و موضوع قصهها و داستانهاشان کردیم» (سوره مؤمنون آیه ۴۴).
و بنی اسرائیل (در پیغمبر کشی) چنان بودند که پیغمبری را میکشتند و دو تن (دیگر بانتظار کشته شدن) ایستاده بودند، و دو تن را میکشتند و چهار تن دیگر ایستاده بودند، تا آنجا که بسا در یک روز هفتاد پیغمبر را میکشتند و بازار کشت و کشتارشان تا پایان روز برپا بود.
و چون تورات بر موسی علیه السّلام نازل گردید مژده آمدن محمد (ص) را داد، و میان یوسف و موسی پیمبرانی بودند.
و وصی موسی یوشع بن نون علیه السّلام بود و همان جوان او بود که خدای عز و جل داستانش را در قرآنش ذکر فرموده، پس همچنان پیمبران بآمدن محمد (ص) مژده میدادند تا اینکه خدای تبارک و تعالی حضرت مسیح عیسی بن مریم را فرستاد و او نیز بآمدن محمد (ص) مژده داد، و این است گفتارش که فرماید: «مییابند (یعنی یهود و نصاری) او را نوشته (یعنی وصف محمد صلّی اللَّه علیه و آله را) در نزد خود (یعنی) در تورات و انجیل که آنها را امر بمعروف و نهی از منکرشان میکرد» و همین است گفتار خدای عز و جل که عیسی خبر میدهد: «و مژده دهم به پیامبری که پس از من آید و نامش احمد است» (سوره صف آیه ۶) و موسی و عیسی هر دو بآمدن محمد (ص) مژده دادند چنانچه پیمبران علیهم السّلام یک دیگر را مژده دادند تا رسید بخود حضرت محمد (ص).
و چون دوران نبوت محمد (ص) سپری شد و روزگارش بسر آمد خدای تبارک و تعالی باو وحی فرمود ای محمد دوران نبوتت سپری شده و روزگارت بسر رسید پس آن علمی که در پیش تو است و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار نبوت را در خاندانت در نزد علی بن ابی طالب علیه السّلام بگذار، زیرا که من دنباله علم و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و آثار نبوت را از پشت در پشت فرزندان تو قطع نکنم چنانچه از خاندانهای پیمبرانی که میان تو و پدرت آدم بودند قطع نکردم و این است گفتار خدای تبارک و تعالی: «همانا خداوند برگزید آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان، نژادی که برخی از برخ دیگر بودند و خدا شنوا و دانا است» (سوره آل عمران آیه ۳۳- ۳۴).
و براستی که خدای تبارک و تعالی پایه علم و دانش را روی جهل و نادانی ننهاده (که مردم در موضوع امامت در جهل و نادانی بسر برند) و واگذار نکرده است کار خود را بهیچ یک از خلق خود نه بفرشته مقربی و نه به پیامبر مرسلی ولی او فرستادهای از فرشتگانش فرستاد و باو فرمود: چنین و چنان بگو، و بهر چه میخواست دستور داد و هر آنچه را خوش نداشت نهی فرمود و بدانها کار خلقش را از روی علم حکایت کرد او نیز آن علم را آموخت، و به پیمبران و برگزیدگان از پیمبران و برادران و نژادی که از همدیگر بودند آن را بیاموخت، و این است گفتار خدای عز و جل: «حقا که ما خاندان ابراهیم را کتاب و حکمت دادیم و بدانها ملکی عظیم دادیم» (سوره نساء آیه ۵۴).
اما کتاب همان منصب پیامبری است و اما حکمت پس آنان حکیمان از پیمبران برگزیدهاند و اما ملک عظیم پس آن عبارت است از امامان راهنمای از برگزیدگان، و همگی اینها جزء همان نژادی هستند که از همدیگرند، و همان دانشمندانی که خداوند بازمانده (از علم و حکمت یا باقیمانده علوم انبیاء) را در آنها قرار داد و عاقبت (سعادت و نیکبختی که خدا فرماید وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ) و نگهداری میثاق (شاید منظور از میثاق عبادت عباد باشد) در آنها است تا دنیا و دانشمندان سپری شوند، و استنباط احکام برای والیان کار و راهنمایان است، و این است مقام برتران از برگزیدگان و رسولان و پیمبران و حکیمان و امامان راهنما و خلفائی که سرپرستان کار خدای عز و جل هستند و مأمور استنباط علم خدا و اهل آثار علم خدا هستند از آن نژادی که از همدیگر و از برگزیدگان پس از پیمبران علیهم السّلام از پدران و برادران و نژاد پیمبران هستند.
پس هر که دست بدامن برتران زند بدانش آنها رسد و بیاری آنها نجات یابد و هر که والیان امر خدای عز و جل و اهل استنباط علم او را در غیر برگزیدگان از خاندانهای پیمبران علیهم السّلام داند بحقیقت که با دستور خدای عز و جل مخالفت کرده و نادانان را سرپرست امر خدا دانسته و هم آنان که بدون هدایت خدای عز و جل بزور خود را باو بسته و پنداشتهاند که اهل استنباط علم خدایند، و اینان براستی که بر خدا و رسولش دروغ بستند و از سفارش او و اطاعتش روی گرداندند و برتری خدا را در آنجا که او گذارده بود نگذاردند پس گمراه شدند و پیروان خود را نیز گمراه کردند و در روز رستاخیز هم حجتی (در پیشگاه خداوند) ندارند، و حجت تنها در خاندان ابراهیم علیه السّلام است بدلیل گفتار خدای عز و جل «و همانا بخاندان ابراهیم علیه السّلام کتاب و حکم و نبوت دادیم و آنها را ملکی عظیم دادیم». (سوره نساء آیه ۵۴).
و روی این حساب حجت خدا پیمبران (ع) و خانوادههای پیمبرانند تا روزی که رستاخیز برپا شود زیرا کتاب خدا بدان گویا است، و وصیت خدا است که حجتهای الهی از همدیگرند آنان که خداوند بر مردم فرمانروایشان کرده و فرموده است: «در خانههائی که اجازه داده است خداوند که بر فراز باشند» (سوره نور آیه ۳۶).
و آنها خانههای پیمبران و رسولان و حکیمان و امامان راهنما است، و این است بیان دستاویز محکم ایمانی که پیشینیان شما بدان نجات یافتند و هم بدان نجات یابند آنان که پیروی از ائمه نمایند، و خدای عز و جل در قرآنش فرموده: «و نوح را پیش از این هدایت کردیم، و از نژاد او (یعنی ابراهیم علیه السّلام) است داود و سلیمان و ایوب و یوسف و موسی و هارون، و چنین پاداش دهیم نیکوکاران را، و زکریا، و یحیی و عیسی و الیاس که همگی از شایستگانند، و اسماعیل و الیسع و یونس و لوط که همه را بر جهانیان برتری دادیم، و از پدران و پسران و برادرانشان (همه را هدایت کرده بودیم) و آنها را برگزیدیم و براه راست هدایتشان کردیم، آنها کسانی بودند که کتاب و حکم و پیامبری بآنها دادیم، و اگر این گروه آن را انکار کنند گروهی را بدان گماشتهایم که منکر آن نیستند». (سوره انعام آیه ۸۴- الی- ۹۰).
پس خدای تعالی (ایمان و علم را) بفاضلان و برتران از خاندان پیغمبر واگذار کرده، و این است گفتار خدای تبارک و تعالی: که اگر امت تو آن را انکار کنند من اهل بیت تو را بدان ایمانی که تو را بدان برانگیختهام برگماشتم و آنها هرگز بدان کافر نشوند، و ضایع نکنم ایمانی که تو را بدان فرستادم از میان خاندانت پس از تو: آن دانشمندان امتت، و سرپرستان امر من پس از تو و اهل استنباط علمی که در آن نه دروغی و نه گناهی و نه زوری و نه سرمستی و نه خودنمائی نیست، و این بود بیان پایان کار این امت.
همانا خدای عز و جل پاکیزه کرد خاندان پیامبرش (ع) را، و برای ایشان مزد (رسالت را) که همان دوستی و محبت (ایشان) بود خواست (و مقرر کرد که آنها را دوست بدارند) و ولایت را در باره ایشان مقرر فرمود، و آنها را اوصیاء و دوستان ثابت پس از او در میان امتش قرار داد، پس عبرت گیرید ای مردم در سخنانی که گفتم که خداوند ولایت و طاعت و مودّت و استنباط علم و حجتهای خویش را در چه جایی بنهاد، پس از آن کس بپذیرید و بدو تمسک جوئید تا بوسیلهاش نجات یابید و در روز قیامت برای شما حجت باشند و راه پروردگارتان جل و عز باشند، و نرسد ولایت خدای عز و جل جز بدانها، و هر که چنین کرد بر خدا لازم است که او را مورد اکرام خویش قرار دهد و عذابش نکند، و هر که بدرگاه خدای عز و جل رود بغیر آن ترتیبی که او دستور فرموده بر خدای عز و جل لازم است که خوارش دارد و عذابش کند.
حمیدرضا آژیر, بهشت کافی - ترجمه روضه کافی, ۱۵۰
فضیل برجمی میگوید که: من در مکّه بودم و خالد بن عبد اللَّه امیر مکّه بود و در میان مسجد الحرام کنار زمزم نشسته بود و گفت: قتاده را نزد من بخوانید [او یکی از محدّثان عامه و از تابعان بصره بود]. فضیل میگوید: مردی با سر و ریش سرخ آمد و من نزدیک رفتم تا سخن آنها را بشنوم. خالد گفت: ای قتاده! به من بگو آبرومندترین جنگی که در میان عرب رخ داده است کدام است و پستترین آن کدام؟ قتاده گفت: خداوند وضع امیر را به گرداند، تو را از آبرومندترین جنگ میان عرب و پستترین آن یکباره آگاه میگردانم. خالد گفت وای بر تو، یکباره؟! قتاده گفت: آری خداوند وضع امیر را به گرداند. خالد گفت: بگو. قتاده گفت: جنگ بدر. خالد گفت: چگونه چنین است؟ قتاده گفت: جنگ بدر ارجمندترین جنگ عرب بود که خداوند با آن بر اسلام و مسلمانان منّت نهاد و با عزّتترین جنگ عرب بود که خداوند اسلام و مسلمانان را با آن عزّت بخشید و نیز زبون آورترین جنگ عرب بود، زیرا از آنجا که مردان نامور قریش در آن به خاک و خون کشیده شدند عرب به زبونی کشیده شد. خالد گفت: بخدا قسم دروغ گفتی، حقیقت این است که در میان عرب آن روز کسانی بودند که از کشتههای بدر ارجمندی بیشتری داشتند. وای بر تو ای قتاده، پارهای از اشعار ایشان را برای من بخوان. قتاده گفت: در آن روز ابو جهل به میدان آمد و نشانهای بر خود آویخته بود تا او را بشناسند و عمامه سرخی بر سر داشت و سپری طلاکاری شده در دست و چنین رجز میسرود:
ز من جنگ سرکش چه خواهد که من چنو اشتر مستم و نیش زن
برای چنین روز مامم بزاد
خالد گفت: این دشمن خدا یاوه سراییده است و برادرزاده من یعنی خالد بن ولید که مادرش قشیریه بود از او شهسوارتر بود.
خالد گفت: وای بر تو ای قتاده چه کسی بود که گفت به میعادم وفا دارم حمایت از حسب سازم. قتاده گفت: خداوند امیر را به کند، این شعر در روز بدر نبود، این شعر در روز احد سروده شد که طلحة بن ابی طلحه به میدان آمد و مبارز طلبید، ولی هیچ کس به سوی او نیامد و گفت: شما مسلمانان میپندارید که با شمشیر خود، ما را به دوزخ میفرستید و ما مشرکان با تیغهای خود شما را روانه بهشت میکنیم، پس مردی از شما به میدان، سوی من آید و مرا با تیغش به دوزخ فرستد و یا من او را با شمشیر خود به بهشت فرستم، و علی بن ابی طالب در برابر او بیرون شد در حالی که چنین میسرود: منم پسر عبد المطلب که برای سیراب کردن حاجیان دو حوض داشت، و منم زاده هاشم که در سال قحطی اطعام میکرد، به وعده خود وفا میکنم و از حسب و خانواده خود به دفاع برمیخیزم. پس خالد که نفرین خدا بر او باد گفت: بجان خودم و به خدا سوگند که ابو تراب دروغ گفته است و او چنین نبوده است. قتاده گفت: ای امیر به من اجازه بده برگردم. پس شیخ برخاست و با دستش از میان مردم راه باز میکرد و میگفت: بپروردگار کعبه سوگند که او زندیق است.
حدیث آدم و درخت و فرزندان او
[۹۲] ابو حمزه از امام باقر علیه السّلام نقل میکند که فرمود: همانا خداوند تبارک و تعالی به آدم سفارش کرد که به این درخت نزدیک نشود. پس چون هنگامی رسید که خدا میدانست از آن خواهد خورد او فراموش کرد و از آن خورد، و این است که فرموده پروردگار که:
وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً «۱». چون آدم از آن درخت بخورد به زمین فرود آمد و هابیل با خواهرش برای او دو قلو زادند، و قابیل و خواهرش هم برای
__________________________________________________
(۱) «و به یقین پیش از این با آدم پیمان بستیم، و [لی آن را] فراموش کرد، و برای او عزمی [استوار] نیافتیم» (سوره طه/ آیه ۱۱۵).
او دو قلو زادند، سپس آدم به هابیل و قابیل دستور داد تا قربانی کنند. هابیل گلهدار بود و قابیل برزگر. هابیل بهترین قوچ گله خود را قربانی کرد و قابیل از زراعت نامرغوب خود به قربانگاه برد. قربانی هابیل پذیرفته افتاد و از قابیل نه، و این است مفهوم فرموده پروردگار که: وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قالَ إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ «۱». پذیرفته شدن قربانی به این بود که آتش آن را میبلعید.
پس قابیل آتشکدهای بساخت و او نخستین کسی بود که آتشکده برپا کرده و با خود گفت: من این آتش مقدّس را خواهم پرستید تا قربانی مرا نیز بپذیرد. سپس ابلیس ملعون نزد او آمد در حالی که همچون خون در رگ انسان میدوید. او گفت: ای قابیل! قربانی هابیل پذیرفته افتاد و از تو نه. پس اگر او را زنده بگذاری نژادی آرد که بر نژاد تو ببالد و خواهند گفت: ماییم فرزندان کسی که قربانیش پذیرفته افتاد، پس او را بکش تا نژادی نیاورد که بر نژاد تو ببالد، و او هم هابیل را بکشت، و چون نزد آدم علیه السّلام برگشت آدم علیه السّلام به او گفت: ای قابیل! کجاست هابیل؟ قابیل گفت: او را در جایی جستجو کن که قربانی دادیم.
آدم علیه السّلام بدان جا رفت و هابیل را کشته یافت و گفت: ای زمین! نفرین بر تو که خون هابیل را پذیرفتی. آدم علیه السّلام چهل شب بر مرگ هابیل گریست و سپس از پروردگار فرزندی طلب کرد و خداوند به او پسری بخشید که او را هبة اللَّه نامید، زیرا خداوند او را با خواهرش دو قلو به او بخشید. پس چون دوران پیامبری آدم سپری گشت و عمرش به پایان رسید خداوند عزّ و جلّ به او وحی کرد که: ای آدم! بتحقیق دوران پیامبری تو به سر رسیده است و روزگارت پایان گرفته است، پس علم و ایمان و نام اکبر و میراث علم و نشانههای دانش پیامبری، را نزد فرزندت هبة اللَّه قرار ده که من علم و ایمان و نام اکبر
__________________________________________________
(۱) «و داستان دو پسر آدم را به درستی بر ایشان بخوان، هنگامی که [هر یک از آن دو] قربانیی پیش داشتند. پس، از یکی از آن دو پذیرفته شد و از دیگری پذیرفته نشد. [قابیل] گفت: حتما تو را خواهم کشت. [هابیل] گفت: خدا فقط از تقوا پیشگان میپذیرد» (سوره مائده/ آیه ۲۷).
و نشانههای پیامبری را تا روز رستخیز از نژاد تو نگسلم و هرگز زمین را از عالمی تهی نسازم که وسیله درک دین و شناخت طاعتم باشد و وسیله نجات هر آنکه تا ظهور نوح زاده شود، و بدینسان مژده ظهور نوح را داد، و فرمود: خداوند تبارک و تعالی پیامبری به نام نوح مبعوث گردانید که به سوی خداوند فرا میخواند و مردمش او را تکذیب میکنند و خداوند با فرستادن طوفان ایشان را به نابودی کشاند. و میان آدم و نوح ده پدر بود که همگی از پیامبران و اوصیا بودند.
آدم علیه السّلام به هبة اللَّه سفارش کرد که هر کدام از شما نوح را درک کند باید بدو بگرود و از او پیروی کند و او را تصدیق نماید تا از غرقه شدن رهایی یابد. سپس آدم علیه السّلام به حال احتضاری افتاد که در آن رحلت کرد هبة اللَّه را فرستاد و به او گفت: اگر جبرئیل یا فرشته دیگری را دیدی سلام مرا به او برسان و به او بگو: ای جبرئیل! پدرم از تو میوه بهشتی به هدیه خواسته است، پس جبرئیل به او خبر داد که پدرت مرده و ما برای نماز بر او فرود آمدهایم پس بازگرد، و او به هنگام بازگشت پدر خویش را مرده یافت، و جبرئیل به او نشان داد که چگونه او را غسل دهد و او هم آدم را غسل داد تا آنکه هنگام نماز بر او فرا رسید و هبة اللَّه گفت: ای جبرئیل! پیش آی و بر آدم نماز بگزار، جبرئیل به او گفت: همانا خداوند عزّ و جلّ به ما دستور داده است در برابر پدرت آدم علیه السّلام به سجده بیفتیم در حالی که او در بهشت است، و ما نمیتوانیم پیشنماز فرزندان او باشیم. پس هبة اللَّه پیش افتاد و بر پدرش نماز بگزارد در حالی که جبرئیل و سپاه فرشتگان پشت سر او ایستاده بودند و بر او سی تکبیر زد، و جبرئیل گفت تا بیست و پنج تکبیر از آن برداشتند، و سنّت کنونی ما برای مردگان پنج تکبیر است و بر شهدای بدر تا نه و هفت تکبیر هم گفته میشد.
سپس هبة اللَّه هنگامی که پدر خود را به خاک سپرد قابیل به نزد او بیامد و گفت: ای هبة اللَّه! من پدرم آدم علیه السّلام را دیدم که تو را به علمی اختصاص داد که مرا بدان اختصاص نداد و آن علمی است که برادرت هابیل با آن دعا کرد و قربانی او پذیرفته گردید و من او را کشتم تا فرزندانی نیاورد که بر نژاد من ببالند و بگویند ما زادگان همان کسی هستیم که قربانیش پذیرفته گردید و شما پسران کسی هستید که قربانیش مردود شد، پس تو را نیزاگر از علمی که پدرت تو را بدان اختصاص داده چیزی را آشکار کنی خواهم کشت.
و این چنین هبة اللَّه و نسل او علم و ایمان و اسم اکبر و میراث نبوّت و نشانههای دانش پیامبری را پنهان میداشتند تا خدا نوح را مبعوث کرد، و وصیّت هبة اللَّه هنگامی آشکار گشت که در وصیّت آدم علیه السّلام نگریستند و نوح را پیامبری یافتند که آدم علیه السّلام به ظهور او بشارت داده بود و به او گرویدند و از او پیروی کردند و او را تصدیق نمودند، و آدم علیه السّلام به هبة اللَّه وصیّت کرده بود که با این وصیّت در سر هر سالی تجدید بیعت کند و این روز برای آنها عید باشد و نوح و زمان او را به خاطر بیاورند، همچنین در وصیّت هر پیامبری رسیده است تا آنکه خدا محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم را مبعوث کرد و ایشان نوح را با علمی که نزد ایشان بود شناختند و این است مفهوم سخن خداوند عزّ و جلّ: لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلی قَوْمِهِ ... «۱»، و پیامبرانی که از آدم تا نوح ظهور کردند پنهان بودند و به همین سبب در قرآن نامی از آنها به میان نیامده است و چونان پیامبران دیگر به نام آنها تصریح نشده است، و این است سخن پروردگار که فرمود: وَ رُسُلًا قَدْ قَصَصْناهُمْ عَلَیْکَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَیْکَ «۲» یعنی چنان که از پیامبران عیان نام بردهام از این پیامبران پنهان نام نبردهام.
پس نوح در میان مردمش نهصد و پنجاه سال بزیست و در پیامبری او هیچ کس، با وی مشارکت نداشت، ولی او قدم به میان قومی نهاد که پیامبران میان او و آدم را تکذیب میکردند. و این است فرموده خداوند که: کَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِینَ «۳» یعنی پیامبران میان او و آدم علیه السّلام تا آنکه سخن پروردگار بدین میرسد: وَ إِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الرَّحِیمُ «۴». و چون زمان پیامبری نوح سپری گشت و روزگارش پایان یافت خداوند عزّ و جلّ به او وحی فرستاد که: ای نوح! همانا پیامبری تو سپری گشت و روزگارت پایان
__________________________________________________
(۱) «همانا نوح را به سوی قومش فرستادیم» (سوره اعراف/ آیه ۵۹).
(۲) «و پیامبرانی [را فرستادیم] که در حقیقت [ماجرای] آنان را قبلا بر تو حکایت نمودیم؛ و پیامبرانی [را نیز برانگیختهایم] که [سرگذشت] ایشان را بر تو بازگو نکردهایم» (سوره نساء/ آیه ۱۶۴).
(۳) «قوم نوح، پیامبران را تکذیب کردند» (سوره شعراء/ آیه ۱۰۵).
(۴) «و در حقیقت، پروردگار تو همان شکست ناپذیر مهربان است» (سوره شعراء/ آیه ۱۲۲).
یافت، پس علم و ایمان و اسم اکبر و میراث علم و نشانههای دانش پیامبری را، در میان نسل خود قرار ده که من آن را هرگز نگسلم چنان که از خاندان پیامبرانی که میان تو و آدم بودند نگسلیدم و زمین را نگذارم مگر آنکه در آن عالمی باشد که به وسیله آن دین و طاعت من شناخته گردد و وسیله نجات مردمی باشد که از زمان مردن پیغمبری تا بعثت پیغمبری دیگر آیند. و نوح مژده آمدن هود را به فرزند خود سام داد و میان نوح تا بعثت هود پیامبرانی بودند. نوح فرمود: خداوند پیامبری خواهد فرستاد با نام هود که مردمش را به سوی خدا فرا خواند و همگان او را تکذیب کنند و خداوند با طوفان ایشان را به هلاکت رساند پس هر که از شما او را درک کرد باید به او ایمان آورد و از او پیروی کند تا خداوند سبحان او را از این طوفان رهایی بخشد.
و نوح به پسرش سام دستور داد سر هر سال با این وصیّت تجدید بیعت کند و این روز برای آنها عید بود و آنها در این روز با علم و ایمان و اسم اکبر و بجا ماندههای علم و نشانههای دانش پیامبری تجدید بیعت میکردند و آنها هود را پیامبری یافتند که پدرشان نوح بدو مژده داده بود، پس به او ایمان آوردند و پیرویش کردند و تصدیقش نمودند و لذا از عذاب طوفان رهایی یافتند، و این است سخن پروردگار که: وَ إِلی عادٍ أَخاهُمْ هُوداً «۱»، کَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِینَ* إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَ لا تَتَّقُونَ «۲»، وَ وَصَّی بِها إِبْراهِیمُ بَنِیهِ وَ یَعْقُوبُ «۳»، وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلًّا هَدَیْنا وَ نُوحاً هَدَیْنا مِنْ قَبْلُ ... «۴» تا آن را در خاندان او قرار دهیم، و دستور نسل پیامبران پیش از ابراهیم برای ابراهیم مقرر شد، و میان ابراهیم و هود پیامبرانی بودند و این است سخن
__________________________________________________
(۱) «و به سوی عاد، برادرشان هود را [فرستادیم]» (سوره اعراف/ آیه ۶۵).
(۲) «عادیان، پیامبران [خدا] را تکذیب کردند* آنگاه که برادرشان هود به آنان گفت: آیا پروا ندارید؟» (سوره شعراء/ آیه ۱۲۳ و ۱۲۴).
(۳) «و ابراهیم و یعقوب، پسران خود را به همان [آیین] سفارش کردند» (سوره بقره/ آیه ۱۳۲).
(۴) «و به او اسحاق و یعقوب را بخشیدیم، و همه را به راه راست درآوردیم و نوح را از پیش راه نمودیم».
(سوره انعام/ آیه ۸۴).
پروردگار که: ... وَ ما قَوْمُ لُوطٍ مِنْکُمْ بِبَعِیدٍ «۱»، فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ وَ قالَ إِنِّی مُهاجِرٌ إِلی رَبِّی ... «۲»، وَ إِبْراهِیمَ إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقُوهُ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ ... «۳»، و میان هر دو پیامبر ده پیغمبر، نه پیغمبر و هشت پیغمبر آمدند که همه پیامبر بودند، و برای هر پیامبر همان شیوهای بود که برای نوح و آدم و هود و صالح و شعیب و ابراهیم علیه السّلام تا روزگار به یوسف بن یعقوب رسید، و پس از یوسف در اسباط مقرر شد که برادران او بودند تا روزگار به موسی علیه السّلام رسید، و میان یوسف و موسی نیز پیامبرانی بودند، و خداوند موسی و هارون را به سوی فرعون و هامان و قارون گسیل داشت، و سپس پیامبرانی پیاپی بفرستاد:
... کُلَّ ما جاءَ أُمَّةً رَسُولُها کَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنا بَعْضَهُمْ بَعْضاً وَ جَعَلْناهُمْ أَحادِیثَ ... «۴».
و بنی اسرائیل پیامبران را میکشتند و این در حالی بود که دو پیامبر دیگر ایستاده منتظر کشته شدن بودند، و دو پیامبر را میکشتند در حالی که چهار پیامبر دیگر ایستاده بودند تا آنکه چه بسا در یک روز هفتاد پیامبر را میکشتند و بازار کشتار آنها تا پایان روز برقرار بود. پس چون تورات به موسی نازل شد به محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم مژده داد و میان یوسف و موسی پیامبرانی بودند و جانشین موسی علیه السّلام یوشع بن نون بود و او همان جوانمردی است که خداوند در کتابش از او نام برده است، و پیامبران به آمدن محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم مژده میدادند تا آنکه خداوند تبارک و تعالی مسیح عیسی بن مریم را برانگیخت و او نیز به ظهور محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم مژده داد، و این همان سخن پروردگار است که: ... یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ ... «۵»، وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ
__________________________________________________
(۱) «قوم لوط از میان شما چندان دور نیست» (سوره هود/ آیه ۸۹).
(۲) «پس لوط به او ایمان آورد و [ابراهیم] گفت: «من به سوی پروردگار خود روی میآورم» (سوره عنکبوت/ آیه ۲۶).
(۳) «و [یاد کن] ابراهیم را چون به قوم خویش گفت: خدا را بپرستید و از او پروا بدارید؛ اگر بدانید این [کار] برای شما بهترین است» (سوره عنکبوت/ آیه ۱۶).
(۴) «هر بار برای [هدایت] امتی پیامبرش آمد، او را تکذیب کردند؛ پس [ما امتهای سرکش را] یکی پس از دیگری آوردیم و آنها را مایه عبرت [و زبانزد مردم] گردانیدیم» (سوره مؤمنون/ آیه ۴۴).
(۵). [نام] او را نزد خود، در تورات و انجیل نوشته مییابند، آنان را به کار پسندیده فرمان میدهد و از کار ناپسند باز میدارد» (سوره اعراف/ آیه ۱۵۷).
یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ «۱». پس موسی و عیسی به ظهور محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بشارت دادند چنان که پیامبران به ظهور یک دیگر بشارت میدادند تا آنکه دوران محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم رسید.
پس چون دوران پیامبری محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم سپری گشت و روزگارش پایان گرفت خداوند تبارک و تعالی به او وحی کرد که: ای محمّد! دوران پیامبری تو سپری گشته روزگارت پایان یافته است پس علم، ایمان، اسم اکبر، میراث علم و نشانههای دانش پیامبری را در میان خاندانت نزد علی بن ابی طالب علیه السّلام به ودیعت بگذار که من علم، ایمان، اسم اکبر، میراث علم و نشانههای دانش پیامبری را هرگز از نسل تو نگسلم، چنان که از خاندان پیامبرانی که میان تو و پدرت آدم علیه السّلام بودند نگسلیدم، و این فرموده پروردگار است که:
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَی الْعالَمِینَ* ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ «۲».
و همانا خداوند تبارک و تعالی علم را جهل قرار نداده است و کار خود را به هیچ یک از خلایقش واننهاده است، نه به فرشته مقرّب و نه به پیامبر مرسل، لیکن فرستادهای از فرشتگانش را فرو فرستاده و به او فرموده که چنین و چنان بگو و به آنها آنچه را دوست داشت دستور داد و از آنچه ناخوش میداشت بازشان داشت و امر خلق خود را از روی علم و دانش بدیشان قصّه کرد، در حالی که خود آن را میدانست و آن را به پیامبران و برگزیدگان خود اعم از پیامبران و برادران و نسلی که از یک دیگر بودند بیاموخت، و این است فرموده پروردگار که: ... فَقَدْ آتَیْنا آلَ إِبْراهِیمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْناهُمْ مُلْکاً عَظِیماً «۳». اما کتاب، همان نبوّت است، و حکمت همان پیامبران حکیم از برگزیدگان،
__________________________________________________
(۱) «و به فرستادهای که پس از من میآید و نام او «احمد» است بشارتگرم» (سوره صف/ آیه ۶).
(۲) «به یقین، خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر مردم جهان برتری داده است.
فرزندانی که بعضی از آنان از [نسل] بعضی دیگرند، و خداوند شنوای داناست» (سوره آل عمران/ آیه ۳۳ و ۳۴).
(۳) «ما به خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم، و به آنان ملکی بزرگ بخشیدیم» (سوره نساء/ آیه ۵۴).
و ملک عظیم همان امامان هدایتند از برگزیدگان و همه ایشان از نسل یک دیگرند و همان دانشمندانی هستند که خداوند بقیّه را در آنها مقرّر کرده است و عاقبت و حفظ میثاق در آنهاست، تا دنیا به سر رسد و کار علما پایانی گیرد. استنباط علم از آن والیان و هدایتگران است، و این است منزلت فاضلان از برگزیدگان و پیامبران و حکما و پیشوایان هدایت و جانشینانی که همیشان هستند والیان امر الهی و عهدهداران استنباط علم خدا و اهل نشانههای دانش الهی، از نسلی که از یک دیگرند و از برگزیدگان خدا پس از پیامبران علیهم السّلام اعم از پدران و برادران و نسل انبیاء.
پس هر که به دامن فاضلان چنگ اندازد به علم ایشان دست یازد و با یاریشان به نجات رسد، و هر که والیان امر الهی و اهل استنباط دانش او را در میان کسانی نهد جز برگزیدگان خاندانهای پیامبران، پس به تحقیق با امر الهی به مخالفت برخاسته است و جاهلان و عهدهداران به دور از هدایت الهی را، والیان امر خدا قرار داده است و گمان کردهاند که ایشان اهل استنباط دانش الهی هستند، که این تکذیب خدا و رسول اوست و از وصیّت و فرمان او سر برتافتند و فضل الهی را در جایی ننهادند که خداوند تبارک و تعالی نهاده است، پس گمراه شدند و پیروان خود را نیز گمراه کردند و در روز قیامت حجّتی بر آنها نخواهد بود که حجّت در خاندان ابراهیم علیه السّلام است، چه، خداوند سبحان میفرماید:
... فَقَدْ آتَیْنا آلَ إِبْراهِیمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْناهُمْ مُلْکاً عَظِیماً پس حجّت، پیامبران علیهم السّلام هستند و اهل خاندان پیامبران علیهم السّلام تا زمانی که رستخیز به پا شود. زیرا کتاب خدا از آن سخن به میان آورده است و این سفارش الهی است که حجّتهای آن از یک دیگرند که آنها را خداوند برای مردم مقرّر کرده است و فرموده: فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ «۱» و آن خانههای پیامبران و رسولان و حکیمان و پیشوایان هدایت است.
این است بیان حلقه محکم ایمان که هر کس از شما در پرتو آن رهایی یافته، و هر که پیرو امامان باشد بدان نجات یابد، و خداوند عزّ و جلّ در کتابش میفرماید:
__________________________________________________
(۱) «در خانههایی که خدا رخصت داده که [قدر و منزلت] آنها رفعت یابد» (سوره النور/ آیه ۳۶).
... وَ نُوحاً هَدَیْنا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسی وَ هارُونَ وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ* وَ زَکَرِیَّا وَ یَحْیی وَ عِیسی وَ إِلْیاسَ کُلٌّ مِنَ الصَّالِحِینَ* وَ إِسْماعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلًّا فَضَّلْنا عَلَی الْعالَمِینَ* وَ مِنْ آبائِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ وَ إِخْوانِهِمْ وَ اجْتَبَیْناهُمْ وَ هَدَیْناهُمْ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ ... أُولئِکَ الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِکافِرِینَ «۱».
پس خداوند، فاضلان از اهل بیت او و برادران و نسل او را بدان گماشته است، و این است تفسیر سخن پروردگار که: «اگر امتت بدان کافر شوند به تحقیق برگماشتهام اهل بیت تو را، بدان ایمانی که تو را برای آن برانگیختم و آنها هرگز بدان کافر نشوند، و آن ایمانی را که تو را برای آن فرستادم، از خاندانت بیرون نبرم که پس از تو علمای امّت و حکمرانان و امامان بعد از تو هستند و اهل استنباط علمی هستند که در آن دروغ، گناه، ناحق، بدمستی و خودنمایی نیست، این است شرح و بیان پایان کار این امّت.
همانا خداوند عزّ و جلّ اهل بیت پیامبرش را پاک گردانید و برای آنها مزد رسالت خود را خواست که همان دوستی با آنهاست، و ولایت و امامت را برای آنها مقرّر کرد و ایشان را اوصیا و دوستان ثابت پس از او در میان امّتش نمود، پس ای مردم! از آنچه گفتم عبرت بگیرید که خداوند عزّ و جلّ ولایت و طاعت و مودّت و استنباط علم خود و حجتهای خود را در کجا نهاده است، پس از او بپذیرید و بدیشان چنگ در زنید تا نجات یابید و حجّت روز قیامت شما باشند و راه شما گردند به سوی درگاه پروردگار عزّ و جلّ، که راهی به سوی خدا نرسد و به ولایت و دوستی خداوند عزّ و جلّ پیوستی نباشد مگر در پرتو
__________________________________________________
(۱) «و نوح را از پیش راه نمودیم، و از نسل او داود وَ سُلَیْمانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسی وَ هارُونَ را [هدایت کردیم]، و این گونه نیکوکاران را پاداش میدهیم. وَ زَکَرِیَّا وَ یَحْیی وَ عِیسی وَ إِلْیاسَ را که همه از شایستگان بودند. و اسماعیل و یسع و یونس و لوط که جملگی را بر جهانیان برتری دادیم، و از پدران و فرزندان و برادرانشان برخی را [بر جهانیان برتری دادیم] و آنان را برگزیدیم و به راه راست راهنمایی کردیم. آنان کسانی بودند که کتاب و داوری و نبوت بدیشان دادیم، و اگر اینان [مشرکان] بدان کفر ورزند بیگمان گروهی [دیگر] را بر آن گماریم که بدان کافر نباشند» (سوره انعام/ آیه ۸۴ تا ۸۹).
ایشان. پس هر کس بدان عمل کند بر خداست که او را گرامی بدارد و عذاب نکند، و هر که کاری به درگاه خداوند عزّ و جلّ آورد به جز آنچه او دستور داده، حق خداست که او را خوار دارد و عذاب کند.