هاشم رسولی محلاتی, الروضة من الکافی جلد ۱ ترجمه رسولی محلاتی, ۱۷۲
ابو الربیع گوید: در خدمت امام باقر علیه السّلام بحج رفتیم در همان سالی که هشام بن عبد الملک در آن سال بحج آمده بود و نافع که از نزدیکان عبد اللَّه بن عمر بن خطاب بود (و یکی از دشمنان اهل بیت و بلکه چنانچه گویند و از آخر حدیث نیز معلوم میشود یکی از خوارج بوده) نیز همراه هشام بحج آمده بود، نافع در رکن خانه کعبه نگریست و امام باقر علیه السّلام را مشاهده کرد که مردم اطرافش را گرفتهاند نافع رو به هشام کرده پرسید: ای امیر المؤمنین این کیست که مردم این گونه در اطراف او فشار میآورند؟.
هشام گفت: این پیغمبر اهل کوفه محمد بن علی است، نافع گفت: نگران باش که هم اکنون من بنزد او میروم و مسائلی از او میپرسم که جز پیغمبر و یا پسر پیغمبر و یا وصی پیغمبر کسی نتواند پاسخ دهد.
هشام گفت: برو و از او بپرس شاید شرمندهاش سازی.
نافع پیش آمد و همچنان بر مردم تکیه کرد و سر خود را بلند کرده بامام باقر علیه السّلام گفت: من کتاب تورات و انجیل و زبور و قرآن را خواندهام و حلال و حرامش را بخوبی دانستهام، و اینک آمدهام از تو مسائلی بپرسم که پاسخش را جز پیغمبر یا وصی پیغمبر یا پسر پیغمبر کسی نتواند بدهد امام باقر علیه السّلام سرش را بلند کرده فرمود: هر چه میخواهی بپرس.
نافع گفت: بگو میان عیسی (ع) و محمد (ص) چند سال بود؟
فرمود: مطابق عقیده خودم بگویم یا بر طبق عقیده تو؟
نافع گفت: هر دو عقیده را با هم بگو.
حضرت فرمود: اما بعقیده من پانصد سال بوده، ولی بعقیده تو ششصد سال.
نافع گفت: پس معنای گفتار خدای عز و جل چیست (که به پیامبرش فرمود): «و بپرس از رسولانی که ما پیش از تو فرستادیم که آیا غیر از خدای رحمان خدایانی قرار دادهایم که پرستیده شوند» (سوره زخرف آیه ۴۵) در صورتی که میان محمد (ص) و عیسی پانصد سال وقت فاصله بوده از چه کسی این مطلب را (که خدا فرماید) پرسیده؟
امام باقر علیه السّلام این آیه را خواند: «منزه است آنکه شبانگاه بنده خود را از مسجد الحرام تا مسجد اقصی که اطراف آن را برکت دادهایم راه برد تا آیات خویش را بدو بنمایانیم» (سوره اسراء آیه ۱) و از جمله آیاتی که خداوند در این راه در بیت المقدس باو نمایاند این بود که خدای عز ذکره تمام پیمبران و مرسلین را از اولین و آخرین محشور فرمود، سپس بجبرئیل علیه السّلام دستور داد اذان بگوید، و جبرئیل نیز (فصول) اذان را جفت جفت و اقامه را نیز بهمین نحو جفت جفت گفت (این جمله ردّ بر عامه است که فصول اذان را جفت میگویند و اقامه را یکی بیشتر نمیگویند) و در اذانش «حیّ علی خیر العمل» نیز گفت (این هم رد بر عامه است که آن را نمیگویند و در اذان صبح بجای آن «الصلاة خیر من النوم» میگویند) سپس محمد (ص) جلو ایستاد و آنها پشت سرش نماز خواندند و چون نمازش تمام شد رو بآنها کرده فرمود:
شما بچه چیز گواهی میدهید و چه را میپرستید؟
گفتند: ما گواهی دهیم که معبودی جز خدای یگانه نیست که شریکی ندارد و (گواهی دهیم که) همانا توئی رسول خدا، و خداوند روی این مطلب از ما عهد و پیمان گرفته است.
نافع گفت: راست گفتی ای ابا جعفر.
اکنون بگو معنای گفتار خدای عز و جل چیست (که فرماید): «آیا ندانند کسانی که کافر شدند که آسمان و زمین بهم پیوسته بود و ما آنها را از هم باز کردیم» (سوره انبیاء آیه ۳۰).
حضرت فرمود: همانا در آن وقتی که خدای تبارک و تعالی آدم را بزمین فرو فرستاد آسمانها بهم پیوسته بود و هیچ نمیبارید، و زمین بسته بود و گیاهی نمیرویانید، تا هنگامی که خدای عز و جل توبه آدم علیه السّلام را پذیرفت بآسمان دستور داد تا بوسیله ابرها از هم شکافته شد سپس فرمانش داد تا باران خود را بر زمین فرو ریخت، سپس بزمین فرمود تا درختها روئید و میوهها بر خود پدید آورد، و جویبارها سرازیر شد، آن بود بستگی آسمان و زمین و این بود باز شدن آنها.
نافع گفت: راست گفتی اکنون بگو معنای گفتار خدای عز و جل چیست (که فرماید: «روزی که زمین بزمین دیگر جز این مبدّل شود و آسمانها نیز» (سوره ابراهیم آیه ۴۸) و این زمین در آن روز بچه زمینی تبدیل گردد؟
امام باقر علیه السّلام فرمود: زمینی است که بصورتی نانی درآید و مردم از آن بخورند تا خدای عز و جل از حساب (خلایق) فارغ گردد.
نافع گفت: مردم در آن روز (بواسطه کثرت اندوه و گرفتاری) بخوردن نمیرسند؟
امام باقر علیه السّلام فرمود: آیا آنها در آنجا بیشتر گرفتاری و سرگرمی دارند یا در جهنم؟
نافع گفت: در جهنم.
حضرت فرمود: بخدا آنها در جهنم از خوراکی سرگرم نمیشوند و خوراکی طلب کنند و بآنها زقوم داده شود و نوشابه خواهند و بدانها حمیم (آب جوشان) بنوشانند.
نافع گفت: راست گفتی ای فرزند رسول خدا، اکنون یک سؤال دیگر مانده.
حضرت فرمود: آن یک سؤال چیست؟
گفت: بگو خدای تبارک و تعالی از چه زمانی بوده؟
فرمود: وای بر تو چه وقت نبوده تا بتو بگویم چه وقت بوده، منزه است خدائی که پیوسته بوده و همیشه خواهد بود، یکتای بینیازی که همسر و فرزندی برای خود نگرفته است.
سپس فرمود: ای نافع اکنون من از تو سؤالی میکنم پاسخ مرا بده؟ گفت: آن سؤال چیست؟
فرمود: در باره خوارج نهروان چه میگوئی؟ اگر بگوئی امیر مؤمنان (علی علیه السّلام) آنان را بحق کشت ازدین و عقیده خود (که خوارج را بر حق میدانی) برگشتهای و اگر بگوئی بناحق آنها را کشت کافرشدهای؟
نافع که این سؤال را شنید پشت کرده و گریخت و میگفت: بخدا سوگند تو بحق و حقیقت داناترین مردم هستی! و هم چنان یکسره بیامد تا پیش هشام رسید.
هشام بدو گفت: چه کردی؟ نافع گفت: از این مقوله سخنی بمیان نیاور که بخدا این مرد براستی و حقّا که داناترین مردم است، و حقا که او پسر رسول خدا (ص) است، و جا دارد که یاران و دوستانش او را پیغمبر دانند
حمیدرضا آژیر, بهشت کافی - ترجمه روضه کافی, ۱۵۹
ابو الربیع میگوید: در سالی که هشام بن عبد الملک به حج رفت ما نیز در خدمت امام باقر علیه السّلام به حج رفته بودیم. نافع وابسته عبد اللَّه بن عمر بن خطّاب همراه هشام بود و به امام باقر علیه السّلام نگریست که در رکن خانه کعبه، مردم گرد او جمع شده بودند. او رو به هشام کرد و گفت: ای امیر المؤمنین! اینکه مردم گرد او یک دیگر را میکوبند و زیر پا مینهند تا به او دستیابند کیست؟ هشام گفت: این پیامبر اهل کوفه است، این محمد بن علی علیه السّلام است. نافع گفت: تو گواه باش که من نزد او میروم و برای او پرسشهایی پیش مینهم که کسی توان پاسخ بدانها را نداشته باشد مگر آنکه پیامبر باشد یا پیامبرزاده و یا جانشین پیامبر. هشام گفت: برو و از او بپرس شاید که او را شرمنده کنی. نافع پیش رفت تا به مردم تکیه کرد و خود را به امام باقر علیه السّلام رساند و گفت: ای محمد بن علی! همانا من تورات، انجیل، زبور و قرآن را خواندهام و حلال و حرامش را میدانم و آمدهام تا پرسشهایی را پیش نهم که پاسخ آن را ندهد مگر پیامبر یا جانشین پیامبر یا فرزند پیامبر.
راوی میگوید: امام باقر علیه السّلام سر برداشت و فرمود: هر چه میخواهی بپرس. نافع گفت: به من بگو فاصله زمانی میان محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و عیسی علیه السّلام چند سال بوده است؟
امام علیه السّلام فرمود: عقیده خود را بازگویم یا بر پایه باور تو پاسخت دهم؟ نافع گفت: با هر دو عقیده پاسخ بده. امام علیه السّلام فرمود: به عقیده من پانصد سال و به عقیده تو ششصد سال.
نافع گفت: به من بگو مقصود از این فرموده خداوند به پیامبرش: وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ «۱» چیست؟ بگو با اینکه
__________________________________________________
(۱) «و از رسولان ما که پیش از تو گسیل داشتیم جویا شو آیا در برابر [خدای] رحمان خدایانی که مورد پرستش قرار گیرند مقرر داشتهایم؟» (سوره زخرف/ آیه ۴۵).
محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم پانصد سال پس از عیسی بوده است از چه کسی باید این پرسش را بپرسد؟ امام باقر علیه السّلام این آیه را تلاوت فرمود: سُبْحانَ الَّذِی أَسْری بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بارَکْنا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیاتِنا «۱»، یکی از آیاتی که خداوند تبارک و تعالی در این سفر محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم به بیت المقدس به وی نمود این بود که خداوند همه پیامبران و رسولان را از آغازین تا انجامین برانگیخت و سپس به جبرئیل فرمان داد تا اذان گوید، و او هر بند از اذان را دو بار گفت: و هر بند اقامه را هم دو بار تکرار کرد و در اذانش «حیّ علی خیر العمل» را هم گفت، سپس محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم جلو ایستاد و با گروه پیامبران نماز جماعت خواند، و چون از نماز فارغ گشت بدانها گفت: بر چه شهادت میدهید و که را میپرستیدید؟ آنها گفتند: ما همه گواهیم که نیست شایسته پرستشی جز خدای یگانه که انبازی ندارد و گواهیم بر اینکه تو پیامبر خدایی و بر این عقیده از ما عهد و پیمان ستانده شده.
نافع گفت: ای ابا جعفر راست گفتی، اینک به من بگو مقصود خدا از این آیه چیست:
أَ وَ لَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما «۲»! امام علیه السّلام فرمود:
همانا خداوند تبارک و تعالی چون آدم را به زمین فرود آورد آسمانها بسته بودند و هیچ نمیربایدند و زمین بسته بود و گیاهی از آن نمیرویید، و چون خداوند عزّ و جلّ توبه آدم را پذیرفت آسمان را فرمود تا از ابر باران ریزد و آن را فرمود تا دم مشک خود را گشود و سرازیر کرد، و سپس به زمین فرمود تا درختها رویانید و میوهها برآورد و جویهای آب برخروشانید، و این بود بستن آنها و آن گشودن آن.
نافع گفت: راست گفتی ای فرزند پیامبر اینک به من بگو در این آیه:
__________________________________________________
(۱) «منزه است آن [خدایی] که بندهاش رای شبانگاهی از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی- که پیرامون آن رای برکات دادهایم- سیر داد تا از نشانههای خود به او بنمایانیم» (سوره اسراء/ آیه ۱).
(۲) «آیا کسانی که کفر ورزیدند ندانستند که آسمانها و زمین هر دو به هم پیوسته بودند و ما آن دو رای از هم جدا ساختیم» (سوره انبیاء/ آیه ۳۰).
یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ «۱» مقصود کدام زمین است که در آن هنگام دگرگون میشود؟ حضرت باقر علیه السّلام فرمود: زمینی که نان در آن پای برجا باشد و از آن بخورند تا خداوند عزّ و جلّ از حساب مردمان آسوده شود. نافع گفت: در آن روز اهل محشر توجهی به خوردن ندارند. امام علیه السّلام فرمود: آن روز مشغولتر و گرفتارترند یا هنگامی که در دوزخند؟ نافع گفت: بلکه وقتی در دوزخند. امام علیه السّلام فرمود: گرفتاری دوزخ آنها را از خوردن باز نمیدارد، زیرا خوراک طلبند و به آنها زقّوم دهند و نوشاک خواهند و به آنها آب داغ حمیم دهند. نافع گفت: ای فرزند رسول خدا! درست فرمودی و تنها یک پرسش مانده است. امام علیه السّلام فرمود: آن یک پرسش چیست؟ نافع گفت: به من بگو خداوند سبحان از چه زمانی بوده است؟ امام علیه السّلام فرمود: وای بر تو، از چه زمانی نبوده است تا من به تو بگویم از چه زمانی بوده است؟ منزّه باد آنکه پیوسته بوده و پیوسته خواهد بود، یگانه است و بینیاز، همسری نگرفته است و فرزندی ندارد.
سپس فرمود: ای نافع! تو به من از آنچه پرسمت خبر ده. نافع گفت: پرسش شما چیست؟ امام علیه السّلام فرمود: در باره اصحاب نهروان که بر علی علیه السّلام شوریدند چه میگویی؟
اگر بگویی که امیر المؤمنین علیه السّلام آنها را به حق کشته است از عقیده خود برگشتهای (زیرا نافع با خوارج هم عقیده بود) و اگر بگویی به ناحق آنها را کشته به تحقیق کافرشدهای.
نافع در برابر این پرسش به حضرت پشت کرد و گریخت در حالی که میگفت: بخدا سوگند تو به راستی و درستی داناترین مردم هستی، و نزد هشام آمد. هشام گفت: ای نافع! چه کردی؟ نافع گفت: مرا از این سخن خود معاف دار، بخدا که او به راستی و درستی داناترین مردم است و به حق زاده پیامبر خداست و یارانش حق دارند که او را پیامبر شمرند.
__________________________________________________
(۱) «روزی که زمین به غیر این زمین و آسمانها [به غیر این آسمانها] مبدل گردد» (سوره ابراهیم/ آیه ۴۸).
بهشت کافی / ترجمه روضه کافی، ص: ۱۶۲