حدیث امام محمّد باقر (ع) درباره دانش و دانايى , شيطان , عمل در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ فَضْلِ الْعِلْم بَابُ اسْتِعْمَالِ الْعِلْم
کتاب فضل العلم · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام
سند
عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد عن ابيه عمن ذكره عن محمد بن عبد الرحمن بن ابي ليلي عن ابيه قال سمعت ابا جعفر ع يقول :
إِذَا سَمِعْتُمُ اَلْعِلْمَ فَاسْتَعْمِلُوهُ وَ لْتَتَّسِعْ قُلُوبُكُمْ فَإِنَّ اَلْعِلْمَ إِذَا كَثُرَ فِي قَلْبِ رَجُلٍ لاَ يَحْتَمِلُهُ قَدَرَ اَلشَّيْطَانُ عَلَيْهِ فَإِذَا خَاصَمَكُمُ اَلشَّيْطَانُ فَأَقْبِلُوا عَلَيْهِ بِمَا تَعْرِفُونَ فَ إِنَّ كَيْدَ اَلشَّيْطََانِ كََانَ ضَعِيفاً فَقُلْتُ وَ مَا اَلَّذِي نَعْرِفُهُ قَالَ خَاصِمُوهُ بِمَا ظَهَرَ لَكُمْ مِنْ قُدْرَةِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۱۳۱
امام باقر (ع) میفرمود: چون علم را شنیدید به کارش بندید و باید دریا دل باشید زیرا چون علم فراوان در دل تنگی انباشته شود که تحمل آن نتواند شیطان بر آن دست یابد، چون شیطان با شما طرف شود بدان چه میدانید بدو روی کنید، زیرا کید شیطان سست است، (راوی گوید) گفتم: چیست که میدانیم؟ فرمود: با او مبارزه کنید بدان چه از نیروی خدای عز و جل برای شما هویدا است.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۵۷
امام باقر علیه السلام میفرمود: چون علم را شنیدید بکارش بندید و باید دلهای شما گنجایش داشته باشد (زیادتر از استعداد و حوصله خود علم را فرا نگیرید) زیرا چون علم در دل مرد بقدری زیاد شود که نتواند تحمل کند شیطان بر او مسلط شود، پس چون شیطان با شما بدشمنی برخاست با آنچه میدانید باو روی آورید زیرا نیرنگ شیطان ضعیف است (راوی گوید) گفتم آنچه میدانیم چیست؟ فرمود: با او مبارزه کنید بآنچه از قدرت خدای عز و جل برای شما هویدا گشته است.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۱۷۵
چند نفر از اصحاب ما روایت کردهاند از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از آنکه او را ذکر کرده، از محمد بن عبدالرحمان بن ابی لیلی، از پدرش، که گفت: شنیدم از امام محمد باقر علیه السلام که میفرمود: «چون علم را شنیدید و دانستید، به آن عمل نمایید. و باید که دلهای شما، گشاده باشد؛ زیرا که علم، چون بسیار شود در دل آن کسی که تاب تحمل آن نداشته باشد، شیطان بر او دست یابد. پس چون شیطان با شما خصومت و جدال کند، رو به او آورید به آنچه میشناسید؛ زیرا که مکر و حیله شیطان، سست و ضعیف است». عرض کردم که: آنچه را که میشناسیم چیست (تا با آن با وی مخاصمه نماییم)؟ فرمود که: «با او مخاصمه کنید به آنچه از برای شما ظاهر شده از قدرت خدای عزّوجلّ»