الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۱۲۹

علي بن ابراهيم رفعه الي ابي عبد الله ع قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۱۴۱ امام صادق (ع) فرمود: طالبان علم سه دسته‏اند، به ذات و صفات مخصوصشان بشناسید: صنفی برای نادانی کردن و خودنمائی طلب آن کنند، و صنفی برای زورگوئی و گردن فرازی و فریب، یک صنف هم برای فهم و تعقل. آنکه یار جهل و خودنمائی است آزار بخش و خودنما است و در محافل مردم داد سخن می‏دهد، نام علم می‏برد، حلم را می‏ستاید، از سر تا پا اظهار خشوع می‏کند ولی دلش از ورع تهی است، خدا از این وضع بینی او را بکوبد و کمرش را ببرد. آن که یار گردن فرازی و فریب است، نیرنگ باز و تملق باز است، به همگنان خود گردن فرازی کند و برای توانگران پست‏تر از خود تواضع نماید، شیرینی آنها را بخورد و دین خود را خرد کند، خدایش بر این روش گمنام سازد و از آثار علماء اثرش را براندازد. و آن که یار فهم و تعقل است دچار شکسته حالی و اندوه و بی‏خوابی است، شب کلاهش را فرو کشد و در تاریکی شب بپاخیزد و کار کند، و بهراسد و بترسد و نگران است و به خود مشغول است و به مردم عصر خود عارف است و از موثوق‏ترین برادرانش دهشتناک است، خدا از این رو پایه‏های زندگی او را محکم سازد و در قیامتش آسوده دارد. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۶۲ امام صادق علیه السلام فرمود: دانشجویان سه دسته‏اند، ایشان را و صفاتشان را بشناسید: دسته‏ای دانش را برای نادانی و ستیزه جویند، و دسته‏ای برای بلندی جستن و فریفتن جویند، و دسته‏ای برای فهمیدن و خردورزیدن جویند، یار نادانی و ستیزه (اولی) مردم آزار و ستیزه‏گر است و در مجالس مردان سخنرانی میکند، از علم یاد میکند و حلم را میستاید بفروتنی تظاهر میکند ولی از پرهیزکاری تهی است خدا [از این جهت‏] بینیش را بکوبد و کمرش را جدا کند و یار بلندی جستن و فریفتن (دومی) نیرنگ باز و چاپلوس است و بر همدوشان خود گردن فرازی کند و برای ثروتمندان پست‏تر از خود کوچکی نماید، حلوای آنها را بخورد و دین خود را بشکند خدا او را [بر این روش‏] بی‏نام و نشان کند و اثرش را از میان آثار علما قطع نماید. و یار فهم و خرد (سومی) افسرده و غمگین و شب بیدارست، تحت الحنک خویش انداخته (خلوت گزیده) و در تاریکی شب بپا ایستاده است، ترسان و خواهان و هراسان عمل کند، بخود مشغول است، مردم زمانش را خوب میشناسد و از مطمئن‏ترین برادرانش دهشتناکست، خدا [از این جهت‏] پایه‏های وجودش را محکم کند و روز قیامت امانش عطا فرماید. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۱۸۱ علی بن ابراهیم، روایت کرده و آن را مرفوع ساخته به سوی امام جعفر صادق علیه السلام که آن حضرت فرمود: «طلب کنندگان علم، سه قسم‏اند. پس ایشان را به ذات و صفات ایشان بشناسیم: یک قسم آن را طلب می‏کند از برای استخفاف و استهزا که لازم جهل است، تا آن‏که با غیر خود جدال کند. و قسم دیگر، آن‏که آن را می‏طلبد از برای گردن‏کشی کردن و زیادتی جستن و فریب دادن. و قسم دیگر، آن را می‏طلبد از برای دانش و عمل کردن (در بعضی نسخه‏ها به جای عمل، عقل، واقع شده و بنا بر این نسخه، مراد آن است که طلب کردن از برای تحصیل بصیرت کامل است در دین، و اطلاع بر احوال آخرت و حقارت دنیا و بی‏اعتباری آن). پس صاحب جهل و جدال، مردم را اذیت می‏رساند و مجادله می‏کند و در مجالس مردمان به گفت‏وگو می‏پردازد و علم و صفت حلم را بسیار یاد می‏کند و در ظاهر، فروتنی را شعار خود ساخته و در باطن، از پرهیزگاری عاری است. پس خدا، به جهت این عمل، از صاحب آن، استخوان بینی او را بکوبد (یعنی روی او را قبیح گرداند. چه، صورت، به بینی است؛ چنانچه می‏بینی). و گرداگرد سینه او را ببرد. و صاحب گردن‏کشی و فریب، و صاحب فریب و گریز و خیانت و چاپلوسی است که به زبان دوستی اظهار می‏کند و در دل، خلاف آن را دارد، و بر مثل خود از علما تفوق می‏جوید و طریق گردن کشی می‏پوید، و از برای مالداران که از او پست‏ترند، فروتنی می‏نماید و به جهت شیرینی یا بخشش ایشان، شکسته نفسی می‏کند و دین خویش را در هم می‏شکند. خدا بر چنین طالبی، خیرش را کور گرداند که از خود هم خبر نداشته باشد، و اثرش را از میان آثار علما بر طرف کند. و صاحب دانش و عمل و یا عقل، صاحب بدحالی و اندوهی است که او را درهم شکسته و پیوسته محزون است و شب‏ها بیدارخوابی می‏کشد از برای عبادت و تحت الحنک می‏بندد بر کلاهی که بر سر اوست و در تاریکی شب، به عبادت می‏ایستد و عمل می‏کند و پیوسته می‏ترسد که مبادا عملش قبول درگاه خدا نشود و مشغول دعا و زاری می‏باشد و رو به کار خویش کرده، متوجه اصلاح حال خود است و مردم زمانه خویش را می‏شناسد و از معتمدین برادران خویش وحشت دارد، و به کسی انس نمی‏گیرد. پس خدا ارکان این چنین کسی را سخت و محکم گرداند و ایمنی خویش را در روز قیامت به [او] عطا فرماید». حدیث کرد مرا به این حدیث، محمد بن محمود- که ابو عبداللَّه قزوینی است- از چند نفر از اصحاب ما، که از ایشان است جعفر بن محمد صیقل در قزوین، از احمد بن عیسی علوی، از عباد بن صهیب بصری، از امام جعفر صادق علیه السلام.