→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۱۳۰۲
حدیث امام جواد (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابُ مَوْلِدِ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الثَّانِي ع
کتاب الحجة · روایت شده از امام جواد عليه السلام
سند
الحسين بن محمد الاشعري قال حدثني شيخ من اصحابنا يقال له عبد الله بن رزين قال :
كُنْتُ مُجَاوِراً بِالْمَدِينَةِ مَدِينَةِ اَلرَّسُولِ ص وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع يَجِيءُ فِي كُلِّ يَوْمٍ مَعَ اَلزَّوَالِ إِلَى اَلْمَسْجِدِ فَيَنْزِلُ فِي اَلصَّحْنِ وَ يَصِيرُ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص وَ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِ فَاطِمَةَ ع فَيَخْلَعُ نَعْلَيْهِ وَ يَقُومُ فَيُصَلِّي فَوَسْوَسَ إِلَيَّ اَلشَّيْطَانُ فَقَالَ إِذَا نَزَلَ فَاذْهَبْ حَتَّى تَأْخُذَ مِنَ اَلتُّرَابِ اَلَّذِي يَطَأُ عَلَيْهِ فَجَلَسْتُ فِي ذَلِكَ اَلْيَوْمِ أَنْتَظِرُهُ لِأَفْعَلَ هَذَا فَلَمَّا أَنْ كَانَ وَقْتُ اَلزَّوَالِ أَقْبَلَ ع عَلَى حِمَارٍ لَهُ فَلَمْ يَنْزِلْ فِي اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي كَانَ يَنْزِلُ فِيهِ وَ جَاءَ حَتَّى نَزَلَ عَلَى اَلصَّخْرَةِ اَلَّتِي عَلَى بَابِ اَلْمَسْجِدِ ثُمَّ دَخَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص قَالَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى اَلْمَكَانِ اَلَّذِي كَانَ يُصَلِّي فِيهِ فَفَعَلَ هَذَا أَيَّاماً فَقُلْتُ إِذَا خَلَعَ نَعْلَيْهِ جِئْتُ فَأَخَذْتُ اَلْحَصَى اَلَّذِي يَطَأُ عَلَيْهِ بِقَدَمَيْهِ فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنَ اَلْغَدِ جَاءَ عِنْدَ اَلزَّوَالِ فَنَزَلَ عَلَى اَلصَّخْرَةِ ثُمَّ دَخَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص ثُمَّ جَاءَ إِلَى اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي كَانَ يُصَلِّي فِيهِ فَصَلَّى فِي نَعْلَيْهِ وَ لَمْ يَخْلَعْهُمَا حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ أَيَّاماً فَقُلْتُ فِي نَفْسِي لَمْ يَتَهَيَّأْ لِي هَاهُنَا وَ لَكِنْ أَذْهَبُ إِلَى بَابِ اَلْحَمَّامِ فَإِذَا دَخَلَ إِلَى اَلْحَمَّامِ أَخَذْتُ مِنَ اَلتُّرَابِ اَلَّذِي يَطَأُ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُ عَنِ اَلْحَمَّامِ اَلَّذِي يَدْخُلُهُ فَقِيلَ لِي إِنَّهُ يَدْخُلُ حَمَّاماً بِالْبَقِيعِ لِرَجُلٍ مِنْ وُلْدِ طَلْحَةَ فَتَعَرَّفْتُ اَلْيَوْمَ اَلَّذِي يَدْخُلُ فِيهِ اَلْحَمَّامَ وَ صِرْتُ إِلَى بَابِ اَلْحَمَّامِ وَ جَلَسْتُ إِلَى اَلطَّلْحِيِّ أُحَدِّثُهُ وَ أَنَا أَنْتَظِرُ مَجِيئَهُ ع فَقَالَ اَلطَّلْحِيُّ إِنْ أَرَدْتَ دُخُولَ اَلْحَمَّامِ فَقُمْ فَادْخُلْ فَإِنَّهُ لاَ يَتَهَيَّأُ لَكَ ذَلِكَ بَعْدَ سَاعَةٍ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَ اِبْنَ اَلرِّضَا يُرِيدُ دُخُولَ اَلْحَمَّامِ قَالَ قُلْتُ وَ مَنِ اِبْنُ اَلرِّضَا قَالَ رَجُلٌ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ لَهُ صَلاَحٌ وَ وَرَعٌ قُلْتُ لَهُ وَ لاَ يَجُوزُ أَنْ يَدْخُلَ مَعَهُ اَلْحَمَّامَ غَيْرُهُ قَالَ نُخْلِي لَهُ اَلْحَمَّامَ إِذَا جَاءَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ ع وَ مَعَهُ غِلْمَانٌ لَهُ وَ بَيْنَ يَدَيْهِ غُلاَمٌ مَعَهُ حَصِيرٌ حَتَّى أَدْخَلَهُ اَلْمَسْلَخَ فَبَسَطَهُ وَ وَافَى فَسَلَّمَ وَ دَخَلَ اَلْحُجْرَةَ عَلَى حِمَارِهِ وَ دَخَلَ اَلْمَسْلَخَ وَ نَزَلَ عَلَى اَلْحَصِيرِ فَقُلْتُ لِلطَّلْحِيِّ هَذَا اَلَّذِي وَصَفْتَهُ بِمَا وَصَفْتَ مِنَ اَلصَّلاَحِ وَ اَلْوَرَعِ فَقَالَ يَا هَذَا لاَ وَ اَللَّهِ مَا فَعَلَ هَذَا قَطُّ إِلاَّ فِي هَذَا اَلْيَوْمِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي هَذَا مِنْ عَمَلِي أَنَا جَنَيْتُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَنْتَظِرُهُ حَتَّى يَخْرُجَ فَلَعَلِّي أَنَالُ مَا أَرَدْتُ إِذَا خَرَجَ فَلَمَّا خَرَجَ وَ تَلَبَّسَ دَعَا بِالْحِمَارِ فَأُدْخِلَ اَلْمَسْلَخَ وَ رَكِبَ مِنْ فَوْقِ اَلْحَصِيرِ وَ خَرَجَ ع فَقُلْتُ فِي نَفْسِي قَدْ وَ اَللَّهِ آذَيْتُهُ وَ لاَ أَعُودُ وَ لاَ أَرُومُ مَا رُمْتُ مِنْهُ أَبَداً وَ صَحَّ عَزْمِي عَلَى ذَلِكَ فَلَمَّا كَانَ وَقْتُ اَلزَّوَالِ مِنْ ذَلِكَ اَلْيَوْمِ أَقْبَلَ عَلَى حِمَارِهِ حَتَّى نَزَلَ فِي اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي كَانَ يَنْزِلُ فِيهِ فِي اَلصَّحْنِ فَدَخَلَ وَ سَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص وَ جَاءَ إِلَى اَلْمَوْضِعِ اَلَّذِي كَانَ يُصَلِّي فِيهِ فِي بَيْتِ فَاطِمَةَ ع وَ خَلَعَ نَعْلَيْهِ وَ قَامَ يُصَلِّي
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۴۴۵
عبد الله بن رزین گوید: من مجاور مدینه پیغمبر (ص) بودم، هر روز امام جواد (ع) هنگام ظهر به مسجد میآمد و در صحن فرود میشد و از آنجا سرِ قبر پیغمبر (ص) میرفت و بر او سلام میداد و به خانه فاطمه (ع) بر میگشت و کفش خود را میکند و می ایستاد و نماز میخواند، شیطان به دل من انداخت که: چون فرود میآید برو و از خاکی که بر آن گام مینهد برگیر، آن روز من در انتظار او بودم و چون ظهر شد سوار الاغ خود آمد ولی در آنجا که فرود میآمد پیاده نشد و آمد تا کنار سنگی که بر در مسجد بود، پیاده شد روی سنگ، و سپس به مسجد در آمد و بر رسول خدا (ص) سلام داد و برگشت به همان جا که در آن نماز میخواند و چند روز همین کار را کرد، و من با خود گفتم: چون کفش خود را کند میروم و از سنگریزههائی که بر آن گام نهد بر میگیرم.
چون فردا شد، هنگام ظهر آمد و بر سنگ پیاده شد و به مسجد در آمد و بر رسول خدا (ص) سلام داد و آمد آنجا که نماز میخواند و با نعلین خود نماز خواند و آنها را در نیاورد و چند روز هم چنین کرد، با خود گفتم: در اینجا هم برای من آماده نشده که کاری بکنم ولی میروم در حمام و چون وارد حمام شد از خاک زیر پایش بر میدارم و از حمامی که آن حضرت بدان میرفت پرسیدم، به من گفتند که او به حمامی میرود که در بقیع است و از آن مردی از اولاد طلحه است، و روزی که در آن به حمام میرفت دانستم و رفتم در حمام و با آن مرد طلحی نشستم و گفتگو کردم و در انتظار آمدن آن حضرت بودم، آن مرد طلحی به من گفت: اگر میخواهی به حمام بروی پاشو برو زیرا پس از ساعت دیگر نمیتوانی به حمام رفت، گفتم: برای چه؟ گفت: چون ابن الرضا میخواهد به حمام برود.
گوید: گفتم: ابن الرضا کیست؟ گفت: مردی است از خاندان محمد (ص) که صلاح و ورع دارد، من به او گفتم: روا نیست که دیگری با او به حمام برود؟ گفت: هر وقت او به حمام میآید حمام را برای او خلوت میکنیم، گوید: در این میان که من چنین بودم بناگاه آن حضرت آمد و چند غلام به همراه او بودند و جلو او غلامی بود که حصیری با خود داشت تا وارد رختکن شد و آن حصیر را برای او پهن کرد و (آن حضرت) آمد و سلام داد و سوار بر الاغ وارد حجره شد و به رختکن رفت و از بالای الاغ روی آن حصیر پیاده شد، من به آن طلحی گفتم: این بود که تو او را به صلاح و ورع وصف میکردی؟ گفت: نه به خدا او هرگز چنین کاری نکرده بود مگر در امروز، در دل خودم گفتم: این هم از کردار من است من او را به این کار خلاف عرف واداشتم و تقصیر با من است.
گفتم: من انتظارش را میبرم تا بیرون آید و شاید به مقصد خود برسم، و چون بیرون آمد و جامه پوشید الاغ را خواست و آن را به رختکن آوردند و از روی حصیر بر آن سوار شد و بیرون رفت، و من با خود گفتم: به خدا من او را آزردم و به این عمل باز نگردم و آنچه را میخواستم نمیخواهم هرگز و بر آن تصمیم قطعی گرفتم، و چون هنگام ظهر آن روز شد بر الاغ خود آمد تا در همان جای از صحن مسجد که سابقاً پیاده میشد، پیاده شد و در آمد و سلام بر رسول خدا (ص) داد و آمد به همان جا از حجره فاطمه (ع) که در آن نماز میخواند و کفش خود را درآورد و ایستاد و نمازش را خواند.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۴۱۴
عبد اللَّه بن رزین گوید: من در مدینه- شهر پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله- مجاور بودم و امام جواد علیه السلام هر روز هنگام ظهر بمسجد میآمد و در صحن فرود میشد و بطرف پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله میرفت، بآن حضرت سلام میداد و سپس بجانب خانه فاطمه علیها السلام برمیگشت و نعلینش را میکند و بنماز میایستاد، شیطان بمن وسوسه کرد و گفت: چون فرود آمد، برو و از خاکی که بر آن قدم میگذارد برگیر (در صورتی که امام باین امر راضی نبود و استحباب چنین کاری از هیچ معصومی روایت نشده است) من در آن روز بانتظار نشستم تا این کار را انجام دهم، چون ظهر شد، حضرت بیامد و بر الاغش سوار بود، ولی در محلی که همیشه فرود میآمد پائین نشد، بلکه روی سنگی که در مسجد بود فرود آمد، آنگاه وارد شد و بر پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله سلام داد، سپس بجائی که نماز میگذاشت رفت و چند روز چنین کرد.
با خود گفتم: چون نعلینش را (برای نماز) بیرون کرد میروم و ریگهائی را که بر آن قدم نهاده برمیگیرم، چون فردا شد، نزدیک ظهر بیامد و روی سنگ پائین شد و بمسجد در آمد و بپیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله سلام داد، سپس بجای نمازش رفت و با نعلینش نماز گزارد و آنها را بیرون نیاورد و تا چند روز چنین میکرد.
با خود گفتم: اینجا برایم ممکن نشد، من باید بدر حمام بروم، چون وارد حمام شد، از خاکی که بر آن قدم نهاده برگیرم. پرسیدم حضرت بکدام حمام میرود؟ گفتند: حمامی که در بقیع است و صاحبش مردی از خاندان طلحه است، من روزی را که آن حضرت بحمام میرفت پرسیدم و دانستم، بدر حمام رفتم و نزد طلحی (صاحب حمام) نشستم و با او سخن میگفتم و در انتظار آمدن آن حضرت بودم.
طلحی بمن گفت: اگر میخواهی بحمام بروی، برخیز و برو که یک ساعت دیگر برای تو ممکن نیست گفتم: چرا؟ گفت: زیرا ابن الرضا میخواهد بحمام آید، گفتم: ابن الرضا کیست؟ گفت: مردی است شایسته و پرهیزگار از آل محمد. گفتم: مگر نمیشود دیگری با او بحمام رود؟ گفت: هر وقت او میآید حمام را برایش خلوت میکنیم، ما در اینسخن بودیم که با غلامانش تشریف آورد و غلامی در پیشش بود که حصیری همراه داشت، وارد رختکن حمام شد و حصیر را پهن کرد، حضرت هم رسید و سلام کرد و با الاغش وارد حجره شد و برختکن رفت و روی حصیر پیاده شد.
من بطلحی گفتم: همین است کسی که او را بشایستگی و پرهیزگاری معرفی کردی؟!! (پس چرا سواره برختکن حمام رفت؟) گفت: بخدا که او هیچ گاه غیر از امروز چنین نمیکرد، من با خود گفتم: نیت من سبب این عمل شد و من او را بر این کار واداشتم [من او را باین جنایت نسبت دادم] باز با خود گفتم:
انتظار میکشم تا بیرون بیاید، شاید بتوانم بمقصودم رسم، چون بیرون آمد، لباس پوشید و الاغ را طلبید تا در رختکن آوردند، از همان روی حصیر سوار شد و بیرون رفت، با خود گفتم بخدا که من آن حضرت را اذیت کردم، دیگر نمیکنم و هرگز باین فکر نمیافتم و بر آن تصمیم جدی گرفتم.
سپس چون آن روز وقت ظهر شد سوار الاغش بیامد و در همان صحن که فرود میآمد پیاده شد و وارد مسجد گشت و بپیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله سلام داد و در جایی که در خانه فاطمه علیها سلام نماز میگزارد بیامد و نعلینش را بکند و بنماز ایستاد.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۶۸۹
حسین بن محمد اشعری روایت کرده و گفته است که: حدیث کرد مرا شیخی از اصحاب ما-/ که او را عبداللَّه بن رَزین میگفتند-/ و گفت که: من در مدینه مجاور بودم (یعنی:مدینه رسول خدا صلی الله علیه و آله) و امام محمد تقی علیه السلام هر روز در وقت زوال آفتاب به مسجد میآمد و در صحن در مسجد از الاغ فرود میآمد و به زیارت رسول خدا صلی الله علیه و آله میرفت و بر آن حضرت سلام میکرد و بر میگشت به سوی خانه فاطمه علیها السلام و نعلین خود را میکند و میایستاد و نماز میکرد، پس شیطان به من وسوسه کرد و گفت که: چون حضرت از الاغ فرود آید، برو تا آنکه قدری از آن خاکی که پا بر آن میگذارد فراگیری، و من در آن روز نشستم و انتظار آن حضرت میکشیدم از برای آنکه این کار را به جا آورم، و چون وقت زوال آفتاب شد، آن حضرت علیه السلام رو کرد و تشریف آورد و بر الاغ سوار بود. پس در آنجایی که همیشه در آن فرود میآمد، فرود نیامد و آمد تا فرود آمد بر روی سنگی که بر در مسجد بود، بعد از آن داخل شد و بر رسول خدا صلی الله علیه و آله سلام کرد.
آن شیخ میگوید که: پس، برگشت به آن مکانی که همیشه در آنجا نماز میکرد و چند روزی چنین کرد. من گفتم که: چون نعلین خود را میکند، میآیم و آن سنگریزهای را که پاهای خویش را بر آن میگذارد، فرا میگیرم، و چون فردا شد در نزد زوال آفتاب آمد و بر روی آن سنگ فرود آمد، بعد از آن داخل شد و بر رسول خدا صلی الله علیه و آله سلام کرد. و آمد به آن موضعی که در آن نماز میکرد، پس در نعلین خویش نماز کرد و آنها را نکند، تا آنکه چند روزی چنین کرد. من با خود گفتم که: آنچه اراده داشتم در اینجا از برایم میّسر نشد، ولیکن میروم تا در حمّام و چون داخل حمّام میشود قدری از آن خاک را که پا بر آن میگذارد، فرا میگیرم. پس سؤال کردم از حمّامی که حضرت در آن داخل میشود به من گفتند که: داخل میشود در حمّامی که در بقیع است، و آن حمّام مال مردی از فرزندان طلحه است، و احوال گرفتم که آن روزی که حضرت در آن داخل حمّام میشود، کدام روز است، تا آن روز را دانستم و رفتم تا در حمّام و در نزد طلحی صاحب حمّام نشستم، و با او سخن میگفتم، و من انتظار میکشیدم که آن حضرت علیه السلام بیاید. طلحی گفت که: اگر میخواهی داخل حمّام شوی برخیز و داخل شو؛ زیرا که بعد از ساعتی دیگر تو را میسّر نمیشود که داخل شوی. گفتم:چرا؟ گفت: زیرا که ابن الرّضا اراده دخول حمّام دارد. گفتم که: ابن الرّضا کیست؟ گفت: مردی است از آل محمد صلی الله علیه و آله که او را صلاح و پارسایی عظیمی هست. به آن طلحی گفتم که: روا نیست که غیر او با او داخل حمّام شود؟ گفت که: چون بیاید، ما حمّام را از برایش خلوت میکنیم.
آن شیخ میگوید که: در بین اینکه من همچنین در این گفتوگو بودم ناگاه دیدم که آن حضرت علیه السلام رو آورده میآید و غلامی چند از آن حضرت همراه اویند، و در پیش روی آن حضرت غلامی بود که حصیری با خود داشت و آمد تا آن حصیر را داخل جامهکن حمّام کرد و آن را گسترانید، و حضرت تشریف آورد و سلام کرد و بر الاغ خود سوار بود که داخل حجره شد و داخل جامهکن گردید و بر بالای حصیر فرود آمد. من به آن طلحی گفتم که: اینک آن کسی است که تو او را وصف کردی، به آنچه وصف کردی، از صلاح و پارسایی. گفت که:ای مرد، نه به خدا سوگند، که این مرد هرگز این کار را نکرده بود، مگر در امروز. من با خود گفتم که: این، از عمل من ناشی شد و من او را بر این فعل غیر متعارف داشتم، و با خود گفتم که:او را انتظار میکشم تا بیرون آید، شاید که چون بیرون آید، آنچه را که اراده کردهام بیابم. پس چون بیرون آمد و رختپوش الاغ را طلبید و الاغ را داخل رختکن کردند و از بالای حصیر بر آن سوار شد و بیرون رفت، من با خود گفتم: به خدا سوگند، که او را آزار کردم و هرگز بر نخواهم گشت که قصد کنم و طلب نمینمایم آنچه را که از او طلب کردم، و عزم من بر این درست شد و چون همان روز وقت زوال شد، آمد و بر الاغ خود سوار بود تا آنکه فرود آمد در آن موضعی که در آن فرود میآمد، در صحن و داخل شد و بر رسول خدا صلی الله علیه و آله سلام کرد و آمد به موضعی که در آن نماز میکرد در خانه فاطمه علیها السلام و نعلین خود را بیرون کرد و ایستاد و نماز میکرد.
راویان