الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۱۴۱۷

علي بن محمد بن عبد الله عن بعض اصحابنا اظنه السياري عن علي بن اسباط قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۳, ۶۱۹ از علی بن اسباط گوید: چون ابو الحسن موسی (امام کاظم" ع") نزد مهدی عباسی آمد، دید در کار رسیدگی به مظالم است و آنها را به صاحبان حق بر میگرداند، فرمود: ای امیر المؤمنین، چه شده است که مظلمه ما و حقی که از ما برده‏اند بر نمی‏گردد؟ گفت: ای ابا الحسن، این چیست؟ فرمود: چون خداوند تبارک و تعالی فدک و حومه آن را برای پیغمبر خود گشود و آن را بی‏رنج و قشون کشی و ایلغار اسب سوار و شتر سوار به دست پیغمبر انداخت، خدا بر پیغمبر خود این آیه را فرو فرستاد (۲۸ سوره اسراء): «بده به ذی القربی حقش را»، پیغمبر ندانست که ذی القربی کیانند و در باره آن به جبرئیل مراجعه کرد و جبرئیل به پروردگارش مراجعه کرد و خدا به او وحی کرد که فدک را به فاطمه (ع) بده، رسول خدا (ص) فاطمه را خواست و به او فرمود: ای فاطمه، به راستی که خدا به من دستور داده است تا فدک را به تو بدهم. عرض کرد: یا رسول الله، پذیرفتم از تو و از خدا، و همیشه تا رسول خدا (ص) زنده بود، وکلای فاطمه (ع) در آن بودند و آن را به تصرف داشتند و چون ابو بکر متصدی کار شد، وکلای فاطمه (ع) را از آن بیرون کرد و فاطمه نزد او رفت و درخواست کرد که آن را به وی باز پس دهد، به او گفت: یک سیاه یا سرخ بیاور که گواهی دهد فدک از آن تو است، فاطمه (ع) امیر المؤمنین‏ و ام ایمن را آورد و گواهی دادند که فدک از آن فاطمه (ع) است. ابو بکر، نامه‏ای نوشت و به دست فاطمه داد و دستور داد کسی متعرض آن نشود، فاطمه (ع) از منزل ابی بکر بیرون شد و نامه با او بود، عُمر به او برخورد و گفت: ای دختر محمد، این چیست که با خود داری؟ گفت: نوشته‏ای که پسر ابی قحافه به من داده است، گفت: آن را به من بنما و آن حضرت نخواست که به او بنماید و آن را از دست فاطمه (ع) ربود و خواند و سپس آب دهان بر آن انداخت و آن را پاک کرد و درید و به فاطمه (ع) گفت: این را پدرت بزور قشون نگرفته است و اسب سوار و شتر سواری برای گرفتن آن نرانده است، تو ریسمان به گردن ما ببند. مهدی به آن حضرت عرض کرد: ای ابو الحسن، حدود فدک را به من بگو، فرمود: حدی به کوه احُد، حدی به عریش مصر، حدی به سیف البحر، حدی به دومة الجندل، گفت: همه اینها است؟ فرمود: آری یا امیر المؤمنین، همه اینها، این همه است که رسول خدا (ص) بر سر مردم، آن قشونی نکشیده است و اسب سوار و شتر سواری نرانده است. مهدی گفت: سرزمین بسیاری است، من در باره آن تأملی می‏کنم. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۲, ۴۹۷ علی بن اسباط گوید: چون موسی بن جعفر علیه السلام بر مهدی عباسی وارد شد، دید (مشغول دادخواهی است و) آنچه از مردم بظلم گرفته‏اند برمیگرداند. فرمود: ای امیر المؤمنین چرا آنچه از ما بظلم گرفته شده بما برنمیگردانند؟ مهدی گفت: ای ابا الحسن! موضوع چیست؟ فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی چون فدک و حومه آن را برای پیغمبرش فتح نمود، و بر آن اسب و شتر رانده نشد (با جنگ گرفته نشد) خدا بر پیغمبرش صلّی اللَّه علیه و آله این آیه نازل فرمود: «حق خویشاوندان را بده- ۲۸ سوره ۱۷-» پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله ندانست آنها کیانند، بجبرئیل مراجعه کرد، جبرئیل هم بپروردگارش مراجعه نمود، خدا باو وحی فرمود: فدک را بفاطمه بده، پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله فاطمه را خواست و باو فرمود: فاطمه! خدا بمن امر فرموده که فدک را بتو دهم، فاطمه گفت: یا رسول اللَّه من هم از شما و از خدا پذیرفتم و تا زمانی که پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله زنده بود، وکلاء فاطمه آنجا بودند، و چون ابو بکر بحکومت رسید، وکلاء او را از آنجا بیرون کرد، فاطمه نزد ابو بکر آمد و از او خواست فدک را بوی برگرداند. ابو بکر گفت: شخص سیاه پوست یا سرخ پوستی (هر کس باشد) بیاور تا بنفع تو در این باره گواهی دهد فاطمه امیر المؤمنین علیه السلام و ام ایمن را آورد تا بنفع او گواهی دادند، ابو بکر برایش نوشت که متعرضش نشوند. فاطمه بیرون آمد و نامه را همراه داشت که بعمر برخورد. عمر گفت: دختر محمد! چه همراه داری؟ فرمود: نامه‏ایست که پسر ابی قحافه برایم نوشته است، گفت: آن را بمن نشان ده، فاطمه نداد، عمر آن را از دستش چنگ زد و مطالعه کرد سپس روی آن آب دهن انداخت و پاک کرد و پاره نمود و بفاطمه گفت: این فدک را پدرت با راندن اسب و شتر نگرفته است که تو بخواهی ریسمان بگردن ما گذاری (و ما را محکوم کنی یا برده خود سازی). مهدی عباسی بحضرت گفت: ای ابا الحسن! حدود فدک را بمن بگو، فرمود: یک حدش کوه احد و حد دیگرش عریش مصر و حد دیگرش سیف البحر و حد دیگرش دومة الجندل است، مهدی گفت همه اینها؟! فرمود: یا امیر المؤمنین همه اینها؛ زیرا همه اینها از زمینهائی است که رسول خدا صلّی اللَّه- علیه و آله اسب و شتر بر اهل آن نرانده است، مهدی گفت: مقدار زیادیست و در آن تأمل کرد. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۲, ۸۳۷ علی بن محمد بن عبداللَّه، از بعضی از اصحاب ما که آن را سیّاری گمان می‏کنم، از علی بن اسباط روایت کرده است که گفت: چون ابوالحسن حضرت امام موسی کاظم علیه السلام بر مهدی عبّاسی وارد شد، او را دید که ردّ مظالم می‏کند (و مظالم، جمع مظلمه است و آن، حقّی است که باید به صاحبش برسد). حضرت فرمود: «یا امیر المؤمنین، باک و حال مظلمه ما چیست که ردّ نمی‏شود؟» مهدی به حضرت عرض کرد که: یا اباالحسن، مقصود از این سخن چیست؟ فرمود: «به درستی که خدای تبارک و تعالی، چون فدک و آنچه را که به آن نزدیک بود بر پیغمبر صلی الله علیه و آله خود گشود اسب و شتری بر آن تاخته نشد، بعد از آن خدا بر پیغمبر خویش صلی الله علیه و آله فرو فرستاد که: «وَ آتِ ذَا الْقُرْبی‏ حَقَّهُ» «۱» و رسول خدا صلی الله علیه و آله ندانست که ایشان کیانند و در این باب با جبرئیل به سؤال برگشتی نمود و جبرئیل با پروردگار خویش بازگشت نمود و از آن جناب پرسید. پس خدای تعالی به سوی آن حضرت وحی فرمود که: فدک را به فاطمه علیها السلام تسلیم کن. بعد از آن، رسول خدا صلی الله علیه و آله فاطمه را طلبید و به آن حضرت فرمود که: ای فاطمه، به درستی که خدا مرا امر فرموده که فدک را به تو تسلیم کنم. حضرت فاطمه علیها السلام عرض کرد که: یا رسول اللَّه، آن را از خدا و از تو قبول کردم، و بعد از آن در زمان حیات رسول خدا صلی الله علیه و آله همیشه وکلای حضرت فاطمه در آن بودند. و چون ابوبکر را والی کردند، وکلای آن حضرت را از آن بیرون کرد، پس فاطمه به نزد ابوبکر آمد و از او درخواست که فدک را به او رد کند، ابوبکر به آن حضرت گفت که: یک سیاه، یا سرخ (یعنی: یک نفر از عرب یا عجم) را بیاورد که از برای تو به این امر گواهی دهد، و فاطمه امیر المؤمنین علیه السلام و امّ ایمن را آورد و از برایش گواهی دادند. پس ابوبکر از برایش نوشت که: متعرّض آن نشوند، و حضرت فاطمه بیرون آمد و آن نوشته با او بود، عُمر آن حضرت را در عرض راه ملاقات نمود و گفت: ای دختر محمد، چیست این نوشته که با تو است؟ فرمود که: نوشته‏ای است که پسر ابوقحافه آن را از برای من نوشته است. عمر گفت: آن را به من بنما و بده تا ببینم. حضرت فاطمه ابا و امتناع فرمود. پس عمر آن نوشته را به زور از دست آن حضرت گرفت و در آن نگاه کرد و آب دهان را در آن انداخت و نوشته را محو نمود و پاره کرد و به حضرت فاطمه گفت که: اینک پدرت بر آن اسب و شتری نتاخته، پس ریسمان‏ها را در گردن‏های ما گذار» (و ظاهر این است که عمر این کلام را از روی انکار و ریشخند گفته باشد؛ اگر چه ممکن است که خدا بر خلاف عادت حق را بر زبانش جاری کرده باشد). مهدی به آن حضرت عرض کرد که: یا اباالحسن، حدّ و اندازه فدک را از برای من بیان کن چه قدر است؟ حضرت فرمود که: «حدّی از آن کوه احد است و حدّی از آن سایه‏بان «۲» شهر مصر (و مراد از آن، خانه‏های مصر است) و حدّی از آن، کنار دریا و حدّی از آن دومة الجندل (و در مغرب که یکی از لغات معتبره است و غیر آن مذکور است که دومة الجندل به ضمّ دال است و محدّثان گفته‏اند که به فتح آن است و آن حصاری است در پانزده منزلی مدینه و ده‏ __________________________________________________ (۱). اسرا، ۲۶. (۲). ظاهراً عریش نام شهری در مصر است و معنای لغوی آن منظور نیست. منزلی کوفه). تتمه حدیث آن‏که: مهدی به حضرت عرض کرد که: همه اینها فدک است؟ فرمود: «آری، یا امیر المؤمنین، اینها همه فدک است. به درستی که همه آنچه مذکور شد، از آن چیزی است که اهل آن بر رسول خدا اسب و شتری نتاخته‏اند و جنگ نکرده‏اند». مهدی گفت: این بسیار است و در این باب فکری بکنم.