الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۳۳۳

عده من اصحابنا عن احمد بن محمد البرقي رفعه قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۳۷۱ جاثلیق: س- به من بگو که خدای عز و جل حامل عرش است یا عرش او را حمل می‏کند؟ ج- خدای عز و جل حامل عرش و آسمانها و زمین است و آنچه در آنها است و در میان آنها است و این گفتار خود خدای عز و جل است (۴۱ سوره ۳۵): «به راستی خدا است که آسمانها و زمین را نگه می‏دارد از اینکه از جای خود به در شوند و اگر از جای خود به در شوند، احدی نیست پس از خدا که آنها را نگهدارد، به راستی او است که بردبار و آمرزنده است» س- پس بگو اینکه می‏فرماید (۱۷ سوره ۶۹): «و بر می دارند عرش پروردگارت را به دوش در این روز هشت کس» چه معنی دارد؟ با اینکه شما می‏فرمائید: او خودش حامل عرش و آسمان‏ها و زمین است. ج- به راستی خدای تعالی عرش را از چهار نور آفریده است: ۱- نور سرخ که از آن سرخی، رنگ سرخ به خود گرفته است. ۲- نور سبز که از آن سبزی، رنگ سبز به خود گرفته است. ۳- نور زرد که از آن زردی، رنگ زرد به خود گرفته است. ۴- نور سپید که از آن سپیدی، رنگ سپید به خود گرفته است. و آن دانشی است که خدا به حاملان عرش فرا داده است و آن از نور بزرگواری او است، به بزرگی و نورش دلهای مؤمنان را بینا کرده و به خاطر بزرگی و نورش نادانان با او دشمنی آغازند و به بزرگی و نورش هر که در آسمان‏ها و زمین است از همه آفریدگان، در خواست وسیله از وی دارند با کردارهای مختلف و دین‏های مشتبه، همه اینها در حمل خدا هستند و خدا به وسیله نور و بزرگواری و نیروی خود آنها را حمل می‏کند و اینها برای خود قدرت بر زیان و سود و مرگ و زندگی و برخاستن از گور ندارند، هر چیزی از جهان در توان خدا هستی دارد و خدای تبارک و تعالی است که آنها را نگهداشته که از جا در نروند و او است نگهدار هر چه آنها را فرا گرفته است و در آنها است و همان خدا است زندگی هر چیز و روشنی هر چیز، مبرّا و برتر است از آنچه به ناحق گویند بسیار بسیار. س- به من خبر بده که خدای عز و جل در کجا است؟ ج- او در آنجا و آنجا و بالا و پائین و در گرد ما و با ما است و همان است معنای گفته او: «رازی میان سه کس نیست جز آنکه او چهارمین آنها است و نه میان پنج کس جز اینکه ششمین آنها است و نه کمتر از آن و نه بیشتر جز آنکه او با آنها است هر جا باشند» کرسی بر گرد آسمانها و زمین است و آنچه میان آنها است و آنچه زیر جهان است، اگر آواز به گفتار برداری او سر و نهان‏تر از آن را می‏داند و این است گفته او تعالی (۲۵۵ سوره بقره): «در خود دارد کرسی او آسمانها و زمین را و نگهداری آن دو بر وی گران نباشد و او است فراز و بزرگوار» آنان که عرش را در بر دارند همان دانشمندانی باشند که خدا دانش خود را بدانها عطا کرده و از این چهار چیزی که خدا در ملکوت خود به برگزیدگانش و خلیلش نموده بیرون نیست که فرموده است (۷۵ سوره ۶): «و همچنین نمودیم به ابراهیم (ع) ملکوت آسمانها و زمین را و برای آنکه از اهل یقین باشد» چگونه حاملان عرش خدا را توانند حمل کنند با اینکه دلشان به نور او زنده است و به نور او به شناختنش رهبری شدند. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۱۷۵ جاثلیق از امیر المؤمنین علیه السلام پرسید و گفت: بمن بگو آیا خدای عز و جل عرش را حمل میکند یا عرش او را حمل مینماید؟ حضرت فرمود: خدای عز و جل حامل عرش و آسمانها و زمین و آنچه در آنها و میان آنهاست میباشد و این گفتار خود خدای عز و جل است (۴۱ سوره ۳۵) «خدا آسمانها و زمین را نگه میدارد که نیفتد جز او هیچ کس نگهشان نمیدارد و او بردبار و آمرزنده است. جاثلیق گفت: پس چگونه خدا فرماید (۱۷ سوره ۶۹) در آن روز هشت نفر عرش پروردگار ترا در بالایشان حمل کنند و شما گفتی خدا عرش و آسمانها و زمین را حمل کند. حضرت فرمود: همانا خدای تعالی عرش را از چهار نور آفرید: نور سرخی که هر سرخی از آن سرخی گرفت و نور سبزی که هر سبزی از آن سبزی یافت و نور زردی که هر زردی از آن زردی گرفت و نور سفیدی که از آن سفید شد و آن دانشی است که خدا بحاملین عطا فرموده است و آن نوریست از عظمت او، پس خدا به سبب عظمت و نورش دلهای مؤمنان را بینا کرده و بهمان سبب نادانان با او دشمنی کرده و بهمان سبب تمام مخلوق او که در آسمانها و زمینند با اعمال مختلف و دینهای همانند بسویش وسیله جویند آنها که از طریقی که خود او تعیین کرده رفتند بحق رسیدند و کسانی که بفکر خود و تقلید گمراهان تکیه کردند گمراه شدند و بت و خورشید و ماه و ستاره و امثال آن را پرستیدند بنا بر این همگی محمولند و خدا آنها را بسبب نور و عظمت و قدرتش حمل کند و آنها بر زیان و سود و مرگ و زندگی و برخاستن از گور خود توانائی ندارند، همه چیز محمولست و خدای تبارک و تعالی آسمان و زمین و آنچه را بآنها احاطه دارد از افتادن نگهدارد و خداست زندگی هر چیز و روشنی هر چیز، منزهست و برتری بزرگی دارد از آنچه بناحق گویند. جاثلیق گفت: بمن خبر ده که خدا در کجاست؟ امیر المؤمنین فرمود، او اینجاست و اینجا و بالا و پائین و محیط بر ما و همراه ما چنان که فرماید «رازگوئی میان سه نفر نباشد جز اینکه خدا چهارمین آنها و نه میان پنج نفر جز اینکه او ششمین آنها و نه کمتر از این و نه بیشتر باشد جز اینکه هر کجا باشند خدا با آنهاست» بنا بر این کرسی بآسمانها و زمین و فضا و زیر خاک احاطه دارد و اگر بگفتارت آواز برداری او راز و پنهانت را از آن را میداند و همین است معنی قول خدای تعالی (۲۵۵ سوره ۲) کرسی خدا آسمانها و زمین را فرا گرفته و نگهداشتنش بر او سنگینی نمیکند و او والا و بزرگست، پس کسانی که عرش را حمل کنند دانشمندانی هستند که خدا علم خود را بآنها عطا فرموده و آنچه خدا در ملکوتش آفریده و ببرگزیدگان و خلیلش ابراهیم علیه السلام نموده از این چهار نور بیرون نیست که فرموده است (۷۵ سوره ۶) «بدینسان ملکوت آسمانها و زمین را بابراهیم نمودیم و برای اینکه از اهل یقین باشد «چگونه ممکن است حاملین عرش خدا را حمل کنند با آنکه‏ بسبب زندگی او دلهای ایشان زنده گشته و بسبب نور او بمعرفتش راهنمائی شده‏اند. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۴۰۹ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند از احمد بن محمد برقی و آن را مرفوع ساخته که گفت: جاثلیق (که سردار نصاری است) از امیر المؤمین علیه السلام سؤال کرد و به آن حضرت عرض نمود که: مرا خبر ده از خدای عزّوجلّ که آیا آن جناب، عرش را بر می‏دارد یا عرش، او را بر می‏دارد؟ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود که: «خدای عزّوجلّ، حامل عرش و آسمان‏ها و زمین و آنچه در میان آنهاست. و همین معنی، فرموده خدا است که می‏فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلِیماً غَفُوراً» «۱»، یعنی: به درستی که خدا نگاه می‏دارد آسمان‏ها و زمین را از آن‏که زایل شوند، یا به جهت کراهت و نخواستن آن‏که از مکان خود بروند، و هر آینه اگر زایل شوند، هیچ‏کس آنها را نگاه ندارد و به جای خود نیاورد، بعد از خدا (یا پس از خرابی و زوال آن). به درستی که خدا، بردبار و آمرزگار بوده و خواهد بود». جاثلیق عرض کرد: پس مرا خبر ده از فرموده آن جناب: «وَ یَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّکَ فَوْقَهُمْ یَوْمَئِذٍ ثَمانِیَةٌ» «۲»، یعنی: «و بر می‏دارند عرش پروردگار تو را در بالای فرشتگان، که بر کنارهای آسمان می‏باشند، و در آن روز که روز قیامت است، هشت فرشته» (یا هشت کس). که خدا چگونه این را فرموده و تو می‏گویی که خدا عرش و آسمان‏ها و زمین را بر می‏دارد؟ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: «به درستی که خدا عرش را آفرید از چهار نور: نور سرخی که سرخی، از آن سرخ شد و نور سبزی که سبزی، از آن سبز شد و نور زردی که زردی، از آن زرد شد و نور سفیدی که سفیدی، از آن به هم رسیده است، و آن، علمی است که خدا آن را بر حاملان آن حمل نموده و آن، نوری است از عظمت و بزرگی خدا. پس به عظمت و نور او، دل‏های مؤمنان بینا شد، و به عظمت و نوری که دارد، جاهلان با او دشمنی ورزیدند، و به عظمت و نور وی هر که در آسمان و زمین است، از همه خلائق به سوی آن جناب وسیله و دست‏آویز طلبیدند، با اعمال مختلف و دین‏های مشتبه. پس هر که محمولی از موجودات که خدا آن را به نور و عظمت و قدرت خویش بر می‏دارد، توانایی ندارد، از برای نفس خویش بازداشتن ضرری و نه جذب منفعتی و نه‏ __________________________________________________ (۱). فاطر، ۸۴. (۲). حاقه، ۱۷. مردن و نه زنده کردن، یا بقای زندگی، و نه بعث و زنده شدن در روز قیامت. پس هر چیزی محمول است و خدای تبارک و تعالی آسمان و زمین را از زوال نگاه می‏دارد و به آنها و آنچه احاطه نموده‏اند، از هر چه باشد، احاطه فرموده و آن جناب، باعث حیات هر چیزی و نور همه چیز است. همه چیز به واسطه او از ممکن عدم به عرصه ظهور رسیده‏اند. و خدا پاک و منزه و برتر است از آنچه می‏گویند؛ برتری و بزرگ». جاثلیق به آن حضرت عرض کرد که: پس مرا خبر ده از خدای عزّوجلّ که آن جناب در کجا است؟ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود که: «خدا در اینجا و در آنجا و در بالا و زیر است، و به ما احاطه فرموده و با ما است. و این است معنی فرموده آن جناب که می‏فرماید: «ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی‏ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنی‏ مِنْ ذلِکَ وَ لا أَکْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَیْنَ ما کانُوا» «۱» (که ترجمه آن در باب سابق گذشت). پس کرسی، احاطه دارد به آسمان‏ها و زمین و آنچه در میان آسمان‏ها و زمین و آنچه در زیر خاک است «وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ یَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفی‏» «۲»، یعنی: «و اگر آشکار نمایی گفتار خویش را و آواز را بلند سازی، پس به درستی که او می‏داند آن پوشیده و پوشیده‏تر از پوشیده را» (مانند آنچه در دل پنهان می‏دارند). و همین معنی فرموده خدای تعالی است که فرموده: «وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا یَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ» «۳»، یعنی: «وسیع است کرسی خدا (که مراد از آن، علم است، یعنی: فراگرفته است علم او) همه آسمان‏ها و زمین را. در رنج نیفکند او را و بر او گران نیاید نگاه داشتن آسمان‏ها و زمین و اوست برتر (از حدِّ وَهْم، و یا متعالی از امثال و اشباه) و بزرگ‏تر از اندیشه فهم و در نهایت بزرگواری». پس کسانی که عرش را بر می‏دارند، علمایی هستند که خدا علم خویش را بر ایشان بار فرموده و ایشان را حاملان آن نموده، و بیرون نیست از این چهار چیز: (که عرش و کرسی و آسمان‏ها و زمین است، یا چهار نور) چیزی که خدا آن را در ملکوت خویش آفریده، و همین ملکوتی است که خدا آن را به برگزیدگان خویش نموده، و به خلیل خود ابراهیم همین را نمود، پس فرمود که: «وَ کَذلِکَ نُرِی إِبْراهِیمَ مَلَکُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِیَکُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ» «۴»، یعنی: «و همچنان که ابراهیم علیه السلام را بینا کردیم بر گمراهی قوم او، همچنین نمودیم ابراهیم را __________________________________________________ (۱). مجادله، ۷. (۲). طه، ۷. (۳). بقره، ۲۵۵. (۴). انعام، ۷۵. ربوبیت و پادشاهی و عجائب و بدائع آسمان‏ها و زمین از ذروه «۱» عرش تا تحت الثری. «۲» (یعنی همه را بر او منکشف ساختیم، تا به واسطه آنها استدلال کند بر قدرت کامله ما) و تا از صاحبات یقین باشد» (در وحدانیت ما. و یا تقدیر آن است که: تا آن‏که از صاحبان یقین باشد، چنین کردیم). و چگونه حاملان عرش، خدا را بر می‏دارند و حال آن‏که به حیاتی که به ایشان عطا فرموده، دل‏های ایشان زنده شده و به واسطه نور او به سوی معرفت آن جناب راه راست یافته‏اند». __________________________________________________ (۱). بلندا و قله. (۲). نقطه زیرین خاک و زمین.