الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۳۵

عده من اصحابنا عن عبد الله البزاز عن محمد بن عبد الرحمن بن حماد عن الحسن بن عمار عن ابي عبد الله ع في حديث طويل :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۷۷ الف-امام صادق (ع) در یک حدیث طولانی فرمود: آغاز هر کار و برداشت و نیرو و آبادانی آن که هر سودی وابسته بدان‏ است خرد است، آنچه که خدایش زیور خلق خود و روشنی بخش آنان ساخته، بوسیله خرد بندگان آفریننده خود را شناسند و دانند که مخلوقند و هم او مدبر آنها است و آنها در زیر تدبیر اویند، هم او است پاینده و آنها راه فنا می‏سپرند، از پرتو خردشان دلیل جویند بر هر آفریده او که بینند، از آسمان و زمینش از خورشید و ماهش، از شب و روزش و در یابند که برای آن آفریدگان و خودشان آفریننده و سرپرستی است که همیشه بوده و خواهد بود و بوسیله خرد زیبا را از زشت بشناسند و بدانند که تاریکی در نادانی است و روشنی در دانش، این است که خرد بدانها رهنمائی کرده، به او گفتند: بندگان به همان عقل اکتفاء می‏توانند؟ فرمود: خردمند به دلیل عقلی که خداوند پایه زندگی و زیور برازندگی و رهیابی وی ساخته بداند که خدا حق است و او است پرورنده وی و بداند که آفریدگار وی را خوشامدی است و بدآمدی، طاعتی دارد و معصیتی، و تنها خردش نتواند آنها را دریابد و بفهمد که به اینها نرسد جز به علم و دانشجوئی و از عقل خود بهره نبرد اگر به علم خداپرستی نرسد و خردمند را باید که طلب علم کند و ادبی آموزد که بی‏آن نتواند بپاید. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۳۳ امام صادق علیه السلام در حدیثی طولانی فرماید: آغاز و نخست هر چیز و نیرو و آبادانی آن که هر سودی تنها بآن مربوط است عقل است که آن را خدا زینت و نوری برای خلقش قرار داده. با عقل بندگان خالق خود بشناسند و دانند که آنها مخلوقند و او مدبر و ایشان تحت تدبیر اویند و اینکه خالقشان پایدار و آنها فانی میباشند و بوسیله عقول خویش از دیدن آسمان و زمین و خورشید و ماه و شب و روز استدلال کردند که او و اینها خالق سرپرستی دارند ناآغاز و بی‏انتها و با عقل تشخیص زشت و زیبا دادند و دانستند در نادانی تاریکی و در علم نور است اینست آنچه عقل بآنها رهنما گشته. عرض شد: آیا بندگان میتوانند بعقل تنها اکتفا کنند (و در پی تحصیل علم و ادب برنیایند) فرمود: عاقل برهبری همان عقلی که خداوند نگهدار او و زینت و سبب هدایتش قرار داده میداند که خدا حق است و پروردگار اوست و میداند که خالقش را پسند و ناپسندیست و اطاعت و معصیتی، و عقلش را بتنهائی راهنمای باینها نمی‏بیند و میفهمد که رسیدن باین مطالب جز با طلب علم ممکن نیست و اگر بوسیله علمش باینها نرسد عقلش او را سودی نداده پس واجب است بر عالم طلب علم و ادب نماید که بی‏آن استوار نماند. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۱۳۱ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند، از عبداللَّه بزّاز، از محمد بن عبدالرحمان بن حمّاد، از حسن بن عمّار، از امام جعفر صادق علیه السلام که در ضمن حدیث طولانی فرمود که: «اولِ امور و آغازش، و قوت و آبادانی‏اش که هیچ چیزی جز به آن سودمند نیست، عقلی است که خداوند زینت آفریده‏هایش و نور آنها قرار داده است. پس با عقل، بندگان، آفریدگارشان را می‏شناسند و می‏فهمند که آنها آفریده شده‏اند. و این‏که خدا، مدبر آنهاست و آنها تدبیر می‏شوند. و نیز می‏فهمند که خدا، ماندگار و آنها رفتنی‏اند. مردم با عقلشان استدلال می‏کنند بر آنچه از آفریده خدا دیده‏اند، از آسمان و زمین و خورشید و ماه و شب و روز خدا و مردم و این‏که خدا، آفریدگارمردم و اینهاست، و تدبیر کننده‏شان همیشه بوده و خواهد بود. و با او، خوب و بد را می‏شناسند، و ظلمت را در نادانی می‏دانند، و نور را در علم این آن چیزی است که عقل به آن راهنمایی می‏کند». به ایشان گفته شد که: آیا برای بندگان عقل کافی است و نه غیر عقل؟ فرمود که: «عاقل، به خاطر دلالت عقلش که خدا آن را مایه قوام و زینت و هدایت او قرار داده، می‏فهمد که خدا حق است. و خدا، پروردگار اوست و می‏داند که پروردگارش خوشی و ناخوشی دارد، و طاعت و معصیت دارد. و در می‏یابد که عقلش به خوشی و ناخوشی خدا، راه‏ نمی‏برد، و می‏فهمد که به او دست نمی‏یابد جز با طلب علم و ادب که قوامی جز به او ندارد».