الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۴۱۴

عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد عن ابن فضال عن ثعلبه بن ميمون عن حمزه بن محمد الطيار عن ابي عبد الله ع :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۴۶۵ امام صادق (ع) در تفسیر قول خدای عز و جل (۱۱۵سوره ۹): «خدا را شیوه نبوده است که مردمی را گمراه کند و از راه به در برد پس از آنکه آنها را هدایت کرده است تا به جایی که راه تقوی را برای آنها آشکار کرده باشد» (خدا قومی را به گمراهی نیاندازد تا آنکه برای آنها آنچه وسیله پرهیزکاری است بیان کند) فرمود: تا آنکه به آنها معرفی کند آنچه او را خشنود می‏کند و آنچه او را خشمگین می‏سازد. و خدا فرموده (۸ سوره ۹۱): «به نفس بشر الهام کرد راه خلاف روی و راه تقوی را» فرمود: یعنی بیان کرد چه کند و چه نکند، و فرمود (۳ سوره ۸۶): «به راستی ما راه را به او نمودیم، یا قدر بداند و یا ناسپاسی کند» امام فرمود: یعنی به او شناساندیم یا عمل کند یا ترک کند. محمد طیار گوید: پرسیدم از او تفسیر قول خدا را (۱۷ سوره ۴۱): «و اما ثمود را رهنمائی کردیم ولی کوری و گمراهی را بر هدایت و ره‏جوئی ترجیح دادند و پسندیدند» فرمود: یعنی به آنها نمودیم و شناساندیم و در روایتی است که یعنی برای آنها بیان کردیم. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۲۹ طیار گوید: امام صادق (ع) در تفسیر قول خدای عز و جل (۱۱۵ سوره ۹) «خدا پس از آنکه قومی را هدایت کرد بگمراهی نبرد تا آنچه وسیله پرهیزکاریست برای ایشان بیان کند» فرمود: یعنی تا بآنها معرفی کند آنچه او را خوشنود کند و آنچه او را خشمگین سازد و نیز در تفسیر (۸ سوره ۹۱) «راه خلافکاری و تقوی را بنفس بشر الهام کرد» فرمود برایش بیان کرد: چه بکند و چه نکند و در تفسیر (۳ سوره ۸۶) «ما راه را بانسان نمودیم، او یا سپاسگزار شود و یا ناسپاس گردد» فرمود: راه را باو معرفی کردیم و او یا اخذ می‏کند و یا ترک مینماید، و پرسید از قول خدا (۱۷ سوره ۴۱) «اما قوم ثمود را هدایت کردیم ولی آنها کور دلی را بر هدایت برگزیدند» امام فرمود: بایشان معرفی کردیم و آنها کوردلی را بر هدایت برگزیدند در صورتی که میشناختند و در روایت دیگری است برای آنها بیان کردیم. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۱۱ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند از احمد بن محمد بن خالد، از ابن فضّال، از ثَعلبه بن میمون، از حمزة بن محمد طیّار، از امام جعفر صادق علیه السلام در قول خدای عزّوجلّ: «وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّی یُبَیِّنَ لَهُمْ ما یَتَّقُونَ» «۱»، یعنی: «و نیست خدا که اضلال فرماید (مراد آن است که در حکمت آن جناب روا نیست که گروهی را باطل و هلاک و ضایع گرداند که نام ضلالت و گمراهی را بر ایشان گذارد) و بعد از آن‏که ایشان را راه راست نموده باشد (و به اسلام هدایت فرموده باشد)، تا روشن سازد از برای ایشان آنچه را که واجب است که از آن پرهیز کنند»، که آن حضرت فرمود: «معنی آن است که تا بشناساند به ایشان آنچه او را خشنود می‏گرداند، و آنچه او را به خشم می‏آورد» (یعنی آنچه پرهیز از آن باید نمود؛ خواه‏ __________________________________________________ (۱). توبه، ۱۱۵. پرهیز از فعل آن باشد؛ چون شرب خمر و لواط و زنا و غیر آن، از محرمات و خواه پرهیز از ترک آن باشد؛ چون نماز و روزه و خمس و زکات و حج و غیر آن، از واجبات). و فرموده است که: «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها» «۱»؛ «پس الهام داد خدا نفس را نابکاری و بی باکی آن و پرهیزگاری و نیکوکاری و فرمان‏برداری آن را». حضرت فرمود: «یعنی بیان فرمود از برای نفس، آنچه را که می‏آورد و آنچه را که وا می‏گذارد» (یعنی آنچه باید که بیاورد و واگذارد، او را اعلام فرموده، و راه خیر و شر و طریق طاعت و معصیت را به او شناسانیده و او را در میان این دو راه مخیر ساخته تا اگر خواهد اختیار خیر کند، مستحق ثواب شود، یا اختیار شر کند، مستوجب عذاب و عقاب گردد). و فرموده که: «إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً» «۲»، یعنی: «به درستی که ما راه راست به آدمی نمودیم (به بیان و ارشاد و انواع الطاف تا راه حق را از راه باطل بداند و صواب را از خطا و خیر را از شر تمیز دهد، به اعطای سمع و بصر که آلت ادراک آنها است. و اشاره است به هر دو قسم دلیل از نقلی و عقلی)، در حالتی که این آدمی یا شکر کننده یا کافر است». و حضرت فرمود که: «آدمی را تعریف کردیم و خیر و شر را به او شناسانیدم و آدمی، یا فراگیرنده و یا واگذارنده است». و حمزه می‏گوید که: آن حضرت را سؤال کردم از قول آن جناب «وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَیْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمی‏ عَلَی الْهُدی‏» «۳»، یعنی: «و اما قبیله ثمود- که قوم صالح‏اند- پس راه راست را به ایشان نمودیم و ایشان را هدایت فرمودیم، پس ایشان نابینایی ضلالت کفر را بر هدایت و راه راست ایمان برگزیدند». و حضرت فرمود که: «یعنی ایشان را شناسا گردانیدیم، پس کوری را بر هدایت برگزیدند و حال آن‏که می‏شناختند و می‏دانستند». در روایتی، به جای عَرَّفناهم (که ترجمه آن گذشت)، بَیَّنَّا لَهم، که ترجمه آن این است که: «بیان و روشن کردیم از برای ایشان»، واقع شده (و به حسب اصل معنی، تفاوتی ندارند). __________________________________________________ (۱). شمس، ۸. (۲). دهر، ۲. (۳). فصّلت، ۱۷.