الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۴۲۸

محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان عن صفوان بن يحيي عن منصور بن حازم قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۱۷ منصور بن حازم گوید: به امام صادق (ع) گفتم: به راستی خدا اجل و اکرم است از اینکه به وسیله خلقش شناخته شود بلکه خلق به وسیله خدا شناخته شوند، فرمود: درست گفتی، گفتم: کسی که می‏داند برایش پروردگاری است، باید بداند که این پروردگار خشنودی و خشمی دارد و خشنودی و خشمِ او فهمیده نشود جز به وحی یا بوسیله رسول، هر که را وحی نرسد باید جویای رُسُل گردد و چون به آنها برخورد کند و آنها را بشناسد، می‏فهمد که آنها حجت هستند و طاعت آنها بر دیگران فرض و لازم است. من به مردم گفتم: شما می‏دانید که رسول خدا از طرف خدا بر خلق او حجت بود، گفتند: آری، گفتم: بسیار خوب وقتی رسول خدا (ص) درگذشت بعد از او چه کسی حجت بر خلق خدا بود؟ گفتند: قرآن، من در قرآن نظر کردم و دیدم که همه طوائف از قرآن برای خودشان دلیل در می‏آورند چون طائفه مُرْجِئَه (در نهایه گوید: یک دسته از مسلمانهایند که عقیده دارند با وجود ایمان هیچ گناهی زیان ندارد چنانچه با وجود کفر، هیچ طاعتی سود ندهد، آنها را مرجئه نامیدند برای اینکه خدا عذاب و کیفر معاصی آنها را به تأخیر انداخته است. کلمه مرجئه با همزه و با «یا» به جای همزه (مُرْجِیَه) استعمال می‏شود و هر دو به معنی تأخیر است، و بسا مرجئه به همه کسانی گویند که امیر المؤمنین را از درجه خودش که خلافت پس از پیغمبر است عقب انداخته‏اند … نقل از مجلسی ره). و باز قَدْری‏ها (سابقاً گفتیم که این کلمه در معتقدین به جبر و تفویض هر دو استعمال شده است و شاید در برابر مرجئه همان قائلین به تفویض مقصود باشند) هم برای مذهب خود به قرآن استدلال کرده‏اند، تا کار به جایی رسیده که ثنویه (منکر خدایا معتقد به دو خدا و دو مبدأ برای خیر و شر) هم به قرآن استدلال کرده‏اند و آن را مدرک گفتار خود دانسته‏اند و آیات قرآن مجید را بر مقاصد مختلفه خود تطبیق کرده‏اند و توجیه نموده‏اند تا به جایی که به مردان دانش در مقام بحث و مناظره چیره می‏شوند، از اینجا دانستم که قرآن بی‏مفسری که حقیقت آن را بداند و نگهداری نماید حجت قاطع عذر نمی‏باشد، آری آن مفسر قرآن دادن هر چه گوید درست است، به آنها گفتم: این قیّم و دانای به قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود بسا که قرآن می‏دانست و نگهداری می‏کند، عُمَر هم می‏دانست و حذیفه هم می‏دانست، گفتم: همه قرآن را؟ گفتند: نه، من هر چه کاوش کردم در نیافتم کسی که در باره او بگویند همه قرآن را می‏داند، جز علی (ع) و چون مسأله‏ای میان این مردم طرح می‏شود این می‏گوید: نمی‏دانم و این هم می‏گوید: نمی دانم و این هم می‏گوید: نمی‏دانم، تنها این یکی می‏گوید: می‏دانم (و آن علی (ع) است) و من گواهم که علی (ع) مفسر و حافظ و نگهدار قرآن بوده است و فرمان بردن از او واجب است و پس از رسول خدا (ص) حجت بر مردم است و گواهم هر چه در تفسیر قرآن‏ گفته است درست است. امام صادق (ع) فرمود: خدایت رحمت کند. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۳۷ منصور بن حازم گوید: بامام صادق (ع) عرضکردم، همانا خدا برتر و بزرگوارتر از اینست که بخلقش شناخته شود (زیرا صفات مخلوق در او نیست و معرفت او موهبتی است از خودش و پیغمبران فقط راهنمائی میکنند) بلکه مخلوق بخدا شناخته شوند، (بوسیله نور وجودی که از خدا بمخلوق افاضه شود و آنها پدید آمده‏اند [بلکه مخلوق خدا را بسبب خود او بشناسند] یعنی بوسیله صفاتی که خود او برای خودش بیان کرده است) فرمود: راست گفتی. عرضکردم: کسی که بداند برای او پروردگاریست سزاوار است که بداند برای آن پروردگار خرسندی و خشم است و خرسندی و خشم او جز بوسیله وحی یا فرستاده او معلوم نشود. و کسی که بر او وحی نازل نشود باید که در جستجوی پیغمبران باشد و چون ایشان را بیابد باید بداند که ایشان حجت خدایند و اطاعتشان لازمست، من بمردم (اهل سنت) گفتم: آیا شما میدانید که پیغمبر حجت خدا بود در میان خلقش؟ گفتند: آری. گفتم: چون پیغمبر درگذشت، حجت خدا بر خلقش کیست؟ گفتند: قرآن، من در قرآن نظر کردم و دیدم سنی و تفویضی مذهب و زندیقی که بآن ایمان ندارد، برای مباحثه و غلبه بر مردان در مجادله بآن استدلال میکنند، (و آیات قرآن را برأی و سلیقه خویش بر معتقد خود تطبیق میکنند) پس دانستم که قرآن بدون قیم (سرپرستی که آن را طبق واقع و حقیقت تفسیر کند) حجت نباشد و آن قیم هر چه نسبت بقرآن گوید حق است، پس بایشان گفتم: قیم‏ قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود قرآن را میدانست، عمر هم میدانست، حذیفة هم میدانست، گفتم تمام قرآن را؟ گفتند: نه، من کسیرا ندیدم که بگوید کسی جز علی (ع) تمام قرآن را میدانست و چون مطلبی میان مردمی باشد که این گوید: نمیدانم و این گوید نمیدانم و این گوید نمیدانم و این (علی بن ابی طالب) گوید میدانم، پس گواهی دهم که علی (ع) قیم قرآن باشد و اطاعتش لازم است و اوست حجت خدا بعد از پیغمبر بر مردم و اوست که هر چه نسبت بقرآن گوید حق است، حضرت فرمود: خدایت رحمت کند. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۳۱ محمد بن اسماعیل، از فضل بن شاذان، از صفوان بن یحیی، از منصور بن حازم روایت کرده است که گفت: به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم که: خدا از آن بزرگوارتر و کرامتش از این بیشتر است که به واسطه خلق خود و مشابهت به ایشان، شناخته شود، بلکه خلق به آن جناب شناخته می‏شوند. و حضرت فرمود که: «راست گفتی». عرض کردم که: هر که بشناسد و بداند که او را پروردگاری هست، سزاوار است از برای او که بداند که این پروردگار را خشنودی و غضبی می‏باشد، و بداند که او نمی‏تواند که خشنودی و غضب آن جناب را بشناسد، مگر به وحی یا به وساطت رسول. هر که وحی بر او نازل نشود و پیغمبر نباشد، او را سزاوار است که رسولان را طلب کند و جستجو و تفحص نماید، پس چون ایشان را ملاقات نمود، می‏فهمد که ایشان حجت خدا بر خلائق‏اند و از برای ایشان است فرمان‏برداری خلائق که خدا آن را واجب گردانیده. و به مردم گفتم که: آیا می‏دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله حجت بود از جانب خدا بر تمام خلائق؟ گفتند: بلی. گفتم: پس در آن هنگام که رسول خدا صلی الله علیه و آله رحلت فرمود، حجت بر خلق از جانب خدا که بود؟ گفتند: قرآن. پس من در قرآن نظر کردم دیدم که مرجئه و قَدَری و زندیقی که به آن ایمان نیاورده و اعتقاد ندارد، به آن، مخاصمه و گفت‏وگو می‏کنند و آن را دلیل می‏آورند بر صحت مذهب خویش، به مرتبه‏ای که چنین زندیق بی ایمان به خصومت خویش یا به وساطت خصومت کردن به قرآن، بر مردان غالب می‏شود، پس دانستم که قرآن حجت نمی‏تواند بود مگر با قیّم و نگهبانی که بر اسرار آن مطلع باشد (که آنچه در آن بفرماید حق و درست باشد). به ایشان گفتم که: قیّم قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود آن را می‏دانست، و عمر می‏دانست، و حذیفه می‏دانست. گفتم: همه آن را می‏دانستند؟ گفتند: نه. پس کسی را نیافتم که در باب او گفته شود که همه آن را می‏داند، مگر علی بن ابی طالب- صلوات اللَّه علیه-. و هرگاه چیزی باشد که در میانه گروهی دعوی و نزاع باشد و این بگوید که: من نمی‏دانم و آن بگوید که: من نمی‏دانم، و یکی بگوید که: من می‏دانم، معلوم می‏شود که حق با اوست (چه، مفروض این است که باید یک نفر در میان ایشان باشد که آن را بداند و همه به جهل خویش معترف‏اند، مگر یک نفر که می‏گوید من آن را می‏دانم. و لهذا راوی قیمومیت علی علیه السلام را جزای شرط اختلاف قرار داد و به حضرت عرض کرد- در آنچه عرض می‏نمود- که:) هرگاه چنین باشد، پس من گواهی می‏دهم که علی علیه السلام قیّم قرآن بوده، و اطاعتش بر همه کس واجب و حجت خدا بوده بر مردم بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله، و هر چه در [مورد] قرآن فرموده راست و درست است. حضرت فرمود که: «خدا تو را رحمت کند».