الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۴۳۰

علي بن ابراهيم عن ابيه عمن ذكره عن يونس بن يعقوب قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۲۷ یونس بن یعقوب گوید: من خدمت امام صادق (ع) نشسته بودم که مردی از اهل شام بر آن حضرت وارد شد و گفت: من مردی هستم که در کلام و فقه و فرائض استادم و آمدم با شاگردان شما مناظره کنم، امام صادق (ع) فرمود: سخن تو از رسول خدا است یا از پیش خودت؟ گفت: از گفتار رسول خدا و از پیش خودم، امام صادق (ع) فرمود: پس تو در این صورت شریک رسول خدائی؟ گفت: نه، گفت: از خدای عز و جل به گوش خود وحی شنفتی؟ گفت: نه. امام- طاعتت چون طاعت رسول خدا (ص) واجب است؟ شامی- نه. امام رو به من کرد و فرمود: ای یونس بن یعقوب، این مرد به زبان خودش خود را محکوم کرد پیش از آنکه وارد بحثی شود، سپس فرمود: ای یونس، اگر تو خوب علم کلام می‏دانستی با او گفتگو می‏کردی. یونس گفت: چه بسیار افسوس می‏خورم و گفتم: قربانت، من خود از شما شنیدم که از علم کلام نهی می فرمودی و می‏گفتی: وای بر صاحبان علم کلام می‏گویند: این پذیرفتنی است و این پذیرفتنی نیست، این روا است و این روا نیست، این را تعقل می‏کنیم و این را تعقل نمی‏کنیم. امام صادق (ع) فرمود: همانا من گفتم: وای بر آنها اگر گفتار مرا واگذارند و دنبال آنچه خواهند بروند، سپس به من فرمود: برو بیرون هر کدام از متکلمان شیعه را دیدی نزد من آور، گوید: من حمران بن اعین را آوردم که خوب علم کلام می‏دانست و احوال را آوردم که خوب سخن می‏توانست و هشام بن سالم را هم که خوب کلام می‏دانست‏ آوردم و قیس بن ماصر که به عقیده من بهتر از همه وارد علم کلام بود و شاگرد علی بن الحسین (ع) بود در این فن حاضر کردم، امام صادق (ع) را رسم این بود که پیش از موسم حج در یک چادر کوچکی که در کوه کنار حرم برپا می‏کردند چند روزی اقامت می کرد، چون همه در مجلس جا گرفتیم امام سر از چادر خود بیرون کرد و چشمش به شترانی افتاد که دو می‏زدند، فرمود: به پروردگار کعبه این هشام است، گوید: به گمان ما هشام نامی از خاندان عقیل را که بسیار دوست می‏داشت نامبرد، گوید: هشام بن حکم رسید و او در سنی بود که تازه خط عذارش روئیده بود و همه ماها از او سالخورده‏تر بودیم، امام صادق (ع) او را نزد خود جا داد و فرمود: او به دل و زبان و دستش یاور ما است، سپس فرمود: ای حمران، با این مرد شامی سخن بگو، با او بحث کرد و حمران بر او غلبه کرد، سپس رو به احول کرد و فرمود: ای طاقی، تو هم با او بحث کن او هم با وی سخن کرد و به او غالب شد، سپس به هشام بن سالم فرمود: تو هم با او سخن کن، هشام با او گفتگو کرد و مساوی در آمدند (هر دو در دنباله سخن توقف کردند) سپس امام رو به قیس ماصر کرد و فرمود: با او سخن کن، با او مشغول گفتگو شد، امام (ع) از صحبت آنها می‏خندید زیرا مرد شامی در تنگنا افتاده بود، و به شامی رو کرد و گفت: با این جوان نورس یعنی هشام بن حکم گفتگو کن، گفت: به چشم. شامی رو به هشام کرد و گفت: ای هشام، از من در باره امامت این مرد پرستش کن، هشام خشمگین شد تا آنجا که بر خود لرزید و به شامی گفت: ای شامی، پروردگار تو برای خلق خود مصلحت‏بین‏تر است یا خلق برای خود مصلحت بین ترند. شامی- پروردگارم برای خلق مصلحت‏بین‏تر است. هشام- در مقام مصلحت بینی برای بندگانش چه کار کرده است؟ شامی- برای آنها حجت و دلیلی بر پا داشته تا از هم پراکنده نشوند و با هم اختلاف نکنند و آنها را با هم الفت داده و متحد ساخته و کجی آنها را به راستی و درستی باز آورده و قانون و مقررات پروردگارشان را به آنها گزارش دهد. هشام- او کیست؟ شامی- رسول خدا (ص) است. هشام- بعد از رسول خدا (ص) کیست؟ شامی- کتاب و سنت است. هشام- امروزه کتاب و سنت در رفع اختلاف ما مسلمانان سودمند و قاطع است؟ شامی- آری. هشام- پس چرا من و تو با هم اختلاف داریم و تو روی این اختلاف از شام بر سر ما آمدی؟! شامی در اینجا خاموش ماند، امام صادق (ع) به شامی گفت: چرا سخن نمی‏گوئی؟ شامی گفت: اگر بگویم اختلاف نداریم دروغ گفته‏ام و اگر بگویم کتاب و سنت رفع اختلاف می کنند و ما را متحد می‏سازند بیهوده و باطل گفتم، زیرا آن دو از نظر مدلول و مفهوم توجیهات مختلفی دارند و اگر بگویم ما اختلاف داریم و هر کدام مدعی هستیم که حق با ما است، در این صورت کتاب و سنت به ما برای رفع اختلاف سودی ندهند جز اینکه برای من هم این دلیل و حجت باقی است. امام صادق (ع) فرمود: اکنون تو از او بپرس تا بفهمی که سرشار است. شامی- ای فلانی، کیست که بر خلق مصلحت‏بین‏تر است؟ پروردگارشان یا خودشان؟ هشام- پروردگارشان برای آنها از خودشان مصلحت‏بین‏تر است. شامی- آیا برای آنها کسی را معین کرده که آنها را متحد کند و کجی آنها را راست نماید و گفتار حق آنها را از گفتار باطلشان برای آنها مشخص کند. هشام- در دوران حیات رسول خدا (ص) یا امروزه. شامی- در دوران رسول خدا (ص) خود رسول خدا (ص) بود، امروزه کیست؟ هشام- همین بزرگواری که در اینجا نشسته و مردم از هر سوی به وی روی آورند و برای ادراک محضرش بار بندند و به ما از زمین و آسمان خبر دهد به دانشی که به او ارث رسیده است از پدرش از جدش. شامی- چطور برای من میسر است که این حقیقت را بدانم؟ هشام- هر چه خواهی از او بپرس. شامی- اکنون عذر مرا قطع کردی و بر من حجت آوردی و بر عهده من است که بپرسم. امام صادق (ع) فرمود: ای شامی، به تو خبر دهم که سفرت چطور بوده است و راهت چطور بوده: چنین بوده و چنان بوده. شامی- راست فرمودی، من هم اکنون به خدا اسلام آوردم. امام- بلکه، اکنون به خدا ایمان آوردی، زیرا مسلمانی رتبه‏ پیش از ایمان است، به رابطه اسلام از یک دیگر ارث برند و با هم زناشوئی کنند و به وسیله ایمان، ثواب برند. شامی- راست گفتی، من هم اکنون گواهم که نیست شایسته پرستشی جز خدا و به راستی محمد رسول خدا است و تو وصی اوصیاء هستی. سپس امام صادق (ع) رو به حمران کرد و فرمود: تو طبق آنچه رسیده سخن گوئی و درست گوئی، و رو به هشام بن سالم کرد و فرمود: تو دنبال اخبار وارده می‏گردی ولی به خوبی آنها را نمی‏شناسی، سپس رو به احول کرد و فرمود: تو بسیار در کلام خود قیاس به کار می‏بری و از شاخه‏ای به شاخه‏ای می‏پری و سخن باطل را به باطل در هم می‏شکنی و باطلی که تو می‏آوری روشن‏تر است، و به قیس ماصر رو کرد و فرمود: تو سخن را چنان ادا می‏کنی که هر چه به خبر وارد از رسول خدا نزدیکتر باشد از آن دورتر گردد حق را با باطل در هم می‏کنی با آنکه اندکی از حق از انبوهی ناحق کافی است، تو با احوال پر جست و خیز هستید و با مهارتید، یونس گوید: گمان بردم که نسبت به هشام هم وصفی در حدود آن دو خواهد فرمود، سپس به هشام فرمود: ای هشام، تو به هر دو پا روی زمین نمی‏افتی، چون خواهی به زمین خوری پرواز کنی، چون توئی باید با مردم سخن گوید و مذهب را تبلیغ کند، تو از لغزش خود را نگهدار که شفاعت دنبال آن است ان شاء الله. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۴۰ یونس بن یعقوب گوید: خدمت امام صادق (ع) بودم که مردی از اهل شام بر آن حضرت وارد شد و گفت: من علم کلام و فقه و فرائض میدانم و برای مباحثه با اصحاب شما آمده‏ام. امام صادق (ع) فرمود سخن تو از گفتار پیغمبر است یا از پیش خودت؟ گفت: از گفته پیغمبر و هم از خودم، امام فرمود: پس تو شریک پیغمبری؟ گفت: نه: فرمود: از خدای عز و جل وحی شنیده‏ای که بتو خبر دهد؟ گفت: نه فرمود: چنان که اطاعت پیغمبر را واجب میدانی اطاعت خود ترا هم واجب میدانی؟ گفت: نه، حضرت بمن متوجه شد و فرمود، ای یونس پسر یعقوب! این مرد پیش از آنکه وارد بحث شود خودش را محکوم کرد (زیرا گفته خودش را حجت دانست بدون آنکه دلیلی بر حجیتش داشته باشد) سپس فرمود: ای یونس اگر علم کلام خوب. میدانستی با او سخن میگفتی، یونس گوید: (من گفتم) وای افسوس. سپس گفتم: قربانت من شنیدم که شما از علم کلام نهی مینمودی، و میفرمودی وای بر اصحاب علم کلام زیرا میگویند این درست می‏آید و این درست نمی‏آید (میگویند: سلمنا، لا نسلم) این بنتیجه نمیرسد، این را میفهمیم و این را نمیفهمیم. امام فرمود: من گفتم وای بر آنها اگر گفته مرا رها کنند و دنبال خواسته خود بروند، سپس بمن فرمود: برو بیرون و هر کس از متکلمین را دیدی بیاور، یونس گوید من حمران بن اعین و احول و هشام بن سالم را که علم کلام خوب میدانستند آوردم و نیز قیس بن ماصر که بعقیده من در کلام بهتر از آنها بود و علم کلام را از علی بن حسین (ع) آموخته بود آوردم: چون همگی در مجلس قرار گرفتیم، امام صادق (ع) سر از خیمه بیرون کرد و آن خیمه‏ای بود که در کوه کنار حرم برای حضرت میزدند که چند روز قبل از حج آنجا تشریف داشت. چشم حضرت بشتری افتاد که به دو می‏آمد فرمود: بپروردگار کعبه که این هشام است. ما فکر میکردیم مقصود حضرت هشام از فرزندان عقیل است که او را بسیار دوست میداشت، که ناگاه هشام بن حکم وارد شد و او در آغاز روئیدن موی رخسار بود و همه ما از او بزرگسالتر بودیم، امام صادق برایش جا بازکرد و فرمود، هشام با دل و زبان و دستش یاور ماست سپس فرمود: ای حمران با مرد شامی سخن بگو. او وارد بحث شد و بر شامی غلبه کرد سپس فرمود: ای طاقی تو با او سخن بگو. او هم سخن گفت و غالب شد سپس فرمود: ای هشام بن سالم تو هم گفتگو کن او با شامی برابر شد [هر دو عرق کردند] سپس امام صادق (ع) بقیس ماصر فرمود: تو با او سخن بگو او وارد بحث شد و حضرت از مباحثه آنها میخندید زیرا مرد شامی گیر افتاده بود پس بشامی فرمود با این جوان- یعنی هشام بن حکم- صحبت کن، گفت حاضرم، سپس بهشام گفت: ای جوان در باره امامت این مرد از من بپرس، هشام (از سوء ادب او نسبت بساحت مقدس امام (ع) خشمگین شد بطوری که میلرزید، سپس بشامی گفت: ای مرد آیا پروردگارت بمخلوقش خیر اندیش‏تر است یا مخلوق بخودشان، گفت بلکه پروردگارم نسبت بمخلوقش خیر اندیش‏تر است، هشام- در مقام خیراندیشی برای مردم چه کرده است؟ شامی- برای ایشان حجت و دلیلی بپا داشته تا متفرق و مختلف نشوند و او ایشان را با هم الفت دهد و ناهمواریهاشان را هموار سازد و ایشان را از قانون پروردگارشان آگاه سازد- هشام- او کیست؟ شامی رسول خدا (ص) است. هشام- بعد از رسول خدا (ص) کیست؟ شامی- قرآن و سنت است. هشام- قرآن و سنت برای رفع اختلاف امروز ما سودمند است؟ شامی- آری. هشام پس چرا من و تو اختلاف کردیم و برای مخالفتی که با تو داریم از شام باینجا آمدی! شامی خاموش ماند، امام صادق علیه السلام باو گفت چرا سخن نمیگوئی، شامی گفت: اگر بگویم قرآن و سنت از ما رفع اختلاف میکنند باطل گفته‏ام زیرا عبارات کتاب و سنت معانی مختلفی را متحمل است (چند جور معنی می‏شود) و اگر بگویم اختلاف داریم و هر یک از ما مدعی حق میباشیم، قرآن و سنت بما سودی ندهند (زیرا که هر کدام از ما آن را بنفع خویش توجیه میکنیم) ولی همین استدلال بر له من و علیه هشام است، حضرت فرمود: از او بپرس تا بفهمی که سرشار است، شامی- ای مرد: کی بمخلوق خیراندیشتر است: پروردگارشان یا خودشان! هشام پروردگارشان از خودشان خیراندیشتر است. شامی- آیا پروردگار شخصی را بپا داشته است که ایشان را متحد کند و ناهمواریشان هموار سازد و حق و باطل را بایشان باز گوید؟ هشام- در زمان رسول خدا (ص) یا امروز؟ شامی- در زمان رسول خدا (ص) که خود آن حضرت بود، امروز کیست؟ هشام- همین شخصی که بر مسند نشسته (اشاره بامام صادق علیه السلام کرد) و از اطراف جهان بسویش رهسپار گردند. بمیراث علمی که از پدرانش دست بدست گرفته خبرهای آسمان و زمین را برای ما باز گوید: شامی- من چگونه میتوانم این را بفهمم؟ هشام- هر چه خواهی از او بپرس. شامی- عذری برایم باقی نگذاشتی، بر من است که بپرسم امام صادق (ع) فرمود: ای شامی! میخواهی گزارش سفر و راهت را بخودت بدهم؟ چنین بود و چنان بود، شامی با سرور و خوشحالی میگفت: راست گفتی، اکنون بخدا اسلام آوردم، امام صادق (ع) فرمود نه، بلکه اکنون بخدا ایمان آوردی، اسلام پیش از ایمان است، بوسیله اسلام از یک دیگر ارث برند و ازدواج کنند و بوسیله ایمان ثواب برند (تو که قبلا بخدا و پیغمبر ایمان داشتی مسلمانی بودی که ثواب عبادت نداشتی و اکنون که مرا بامامت شناختی خدا بر عباداتت هم بتو ثواب خواهد داد) شامی عرضکرد: درست فرمودی، گواهی دهم که شایسته عبادتی جز خدا نیست و محمد (ص) رسول خداست و تو جانشین اوصیاء هستی، سپس امام صادق (ع) رو بحمران کرد و فرمود: تو سخنت را دنبال حدیث میبری [مربوط سخن میگوئی‏] و بحق میرسی و بهشام بن سالم متوجه شد و فرمود: در پی حدیث میگردی ولی تشخیص نمیدهی [می‏خواهی مربوط سخن بگوئی ولی نمیتوانی‏] و متوجه احول شد و فرمود: بسیار قیاس میکنی از موضوع خارج میشوی مطلب باطل را بباطلی رد میکنی و باطل تو روشنتر است. سپس متوجه قیس ماصر شد و فرمود: تو چنان سخن میگوئی که هر چه خواهی بحدیث پیغمبر (ص) نزدیکتر باشد دورتر شود حق را بباطل می‏آمیزی با آنکه حق اندک از باطل بسیار بی‏نیاز میکند: تو و احول از شاخه‏ای بشاخه‏ای میپرید و با مهارتید. یونس گوید بخدا که من فکر میکردم نسبت بهشام هم نزدیک بآنچه در باره آن دو نفر فرمود، میفرماید ولی فرمود: ای هشام تو بهر دو پا بزمین نمیخوری (بطوری که هیچ گونه جوابی برایت نباشد) تا خواهی بزمین برسی پرواز میکنی (بمحض اینکه نشانه مغلوبیتت هویدا گردد خودت را نجات میدهی) مانند توئی باید با مردم سخن گوید. خود را از لغزش نگهدار، شفاعت ما دنبالش می‏آید ان شاء اللَّه. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۳۷ علی بن ابراهیم، از پدرش، از آن‏که او را ذکر کرده، از یونس بن یعقوب روایت کرده است که گفت: در خدمت امام جعفر صادق علیه السلام بودم که مردی از اهل شام بر آن حضرت وارد شد و عرض کرد که: من مردی هستم، صاحب کلام و فقه و فرائض (که علم کلام و فقه و واجبات یا مواریث را می‏دانم)، و آمده‏ام که با اصحاب تو مباحثه و گفت‏وگو نمایم. حضرت صادق علیه السلام فرمود که: «سخن تو از سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله است، یا از پیش خود می‏گویی؟» عرض کرد که: از سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و از پیش خود؛ هر دو می‏گویم. حضرت علیه السلام فرمود: «پس تو در این هنگام شریک رسول خدایی صلی الله علیه و آله؟» عرض کرد: نه. حضرت فرمود: «پس وحی را از جانب خدا شنیده‏ای که تو را خبر دهد؟» عرض کرد: نه. فرمود: «پس فرمان‏برداری تو واجب است؛ چنانچه فرمان‏برداری رسول خدا صلی الله علیه و آله واجب است؟» عرض کرد: نه. حضرت علیه السلام به جانب من التفات فرمود و فرمود که: «ای یونس بن یعقوب، این مرد با خود خصومت نمود و سخن خویش را باطل ساخت، پیش از آن‏که سخن گوید». بعد از آن فرمود که: «ای یونس، اگر علم کلام را نیکو می‏دانستی، با او تکلم می‏کردی». یونس عرض کرد: زهی حسرت و ندامت بر جهالت من به آن. یونس می‏گوید که: بعد از آن به آن حضرت عرض کردم که: فدای تو گردم، من از تو شنیدم که از علم کلام نهی می‏فرمودی و می‏فرمودی که: «وای بر اصحاب کلام! می‏گویند که: این منقاد و رام می‏شود و این منقاد نمی‏شود و این منساق و روان می‏گردد و این منساق نمی‏گردد، و این را تعقل‏ می‏کنیم و می‏فهمم و این را تعقل نمی‏کنیم» (یعنی: پس بسیار بحث و جدال می‏کنند و از پیش خود سخنان می‏گویند و اثبات و نفی می‏کنند. و بعضی گفته‏اند که: معنی آن، این است که اصحاب کلام می‏گویند که چاره‏ای نیست از قبول و اذعان به این‏که همه افعال از خدای تعالی است، و واجب نیست اذعان به این‏که بنده را فعل اختیاری می‏باشد. و می‏گویند که: قیاس در این موضع جاری می‏شود، و در این موضع جاری نمی‏شود. و این در نزد عقل مستحسن است (که عقل آن را نیکو می‏شمارد)، و این، در نزد عقل مستحسن نیست. مجملا آن‏که، ایشان به جبر و قیاس و استحسان قائل‏اند). حضرت صادق علیه السلام فرمود: «جز این نیست که من گفتم. وای بر ایشان، اگر ترک کنند آنچه را که من می‏گویم و بروند به سوی آنچه خود می‏خواهند». بعد از آن به من فرمود که: «بیرون رو تا درِ خانه و نظر کن هر که را از متکلمان که دیدی، بیاور». یونس گفت که: حمران بن اعین و ابو جعفر احول و هشام بن سالم و قیس ماصر را داخل کردم و همه علم کلام را خوب می‏دانستند و در آن صاحب تسلط بودند، و قیس ماصر به اعتقاد من، از همه ایشان متکلم‏تر بود و علم کلام را بهتر می‏دانست و آن را از حضرت علی بن الحسین علیهما السلام تعلیم گرفته بود. و ما چون در مجلس نشستیم، در آن مکانی بود در منا و عادت آن حضرت چنین بود که پیش از وقت حج چند روزی در کوهی که در طرف حرم است، در خیمه کوچکی که از برای آن حضرت برپا می‏کردند، می‏نشست. حضرت علیه السلام سر خود را از خیمه بیرون کرد، دید که شتری به شتاب می‏آید، فرمود که: «به پروردگار خانه کعبه سوگند می‏خورم که هشام است که می‏آید». ما گمان کردیم که هشام، یکی از فرزندان عقیل است که بسیار او را دوست می‏دارد. راوی می‏گوید که: بعد از آن، هشام بن حکم وارد شد و او جوانی بود که خطش تازه دمیده بود، و در میانه ما کسی نبود که سنش از او بیشتر نباشد. حضرت جای او را نمود، و فرمود که: «هشام، یاور ما است به دل و زبان و دست خویش». بعد از آن فرمود که: «ای حمران، با این مرد شامی گفت‏وگو کن». حمران با شامی گفت‏وگو کرد و بر او غالب آمد. و بعد از آن، فرمود که: «ای طاقی (که مراد از آن ابوجعفر احول است)، با او گفت‏وگو کن». أحول با وی گفت‏وگو نمود و بر او نیز بر او غالب شد. بعد از آن، فرمود که: «ای هشام بن سالم، با این مرد تکلم نما». پس هشام بن سالم و شامی در بحث قرین یکدیگر بودند، و هیچ‏یک بر دیگری غالب نشدند (و بنابر بعضی از نسخ کافی، معنی این است که یکدیگر را شناختند و قدر علم هر یک بر دیگری معلوم شد). بعد از آن به قیس ماصر فرمود که: «با این شامی مباحثه کن». قیس با وی تکلم نمود و حضرت علیه السلام شروع فرمود به خندیدن (که از سخنان ایشان می‏خندید) چه، در آن غلط و اشتباه بسیاری بود و از خجالتی که به شامی رسید، یا بر قیس غالب گردید. بعد از آن به شامی فرمود که: «با این غلام- یعنی هشام بن حکم- سخن بگو». عرض کرد. آری، با او سخن می‏گویم. پس شامی به هشام گفت که: ای پسر، در باب امامت این، از من سؤال کن. هشام به خشم آمد، به مرتبه‏ای که بر خود لرزید، بعد از آن، به شامی گفت: ای مرد، آیا پروردگار تو مصلحت خلق خود را بهتر می‏داند یا خلق آن را بهتر می‏دانند؟ شامی گفت: بلکه پروردگار من آن را بهتر می‏داند از ایشان. هشام گفت: پس با اعلمیت به صلاح حال ایشان، با ایشان چه کرده؟ گفت: حجت و دلیلی از برای ایشان بر پا کرده، تا آن‏که آن را پراکنده نشوند، و اختلاف در میانه ایشان به هم نرسد، و ایشان را با یکدیگر الفت و آمیزش دهد، و کجی ایشان را راست کند، و ایشان را خبر دهد به واجبات خدای تعالی. هشام گفت که: کیست آن‏که می‏گویی؟ گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله است. هشام گفت که: بعد از رسول خدا کیست؟ گفت: کتاب و سنت پیغمبر. هشام گفت: پس آیا کتاب و سنت امروز به ما نفع می‏رسانند در رفع اختلاف از ما؟ شامی گفت: بلی. گفت: پس چرا من و تو با هم اختلاف داریم؟ و تو از شام به نزد ما آمده‏ای در باب مخالفت ما با تو. شامی ساکت شد و هیچ نگفت. حضرت صادق علیه السلام به شامی فرمود که: «تو را چه شد که سخن نمی‏گویی؟» عرض کرد که: اگر بگویم که اختلاف نداریم، دروغ گفته‏ام و اگر بگویم کتاب و سنت اختلاف را از میانه ما بر می‏دارند، سخن باطلی گفته‏ام؛ زیرا که کتاب و سنت، احتمال وجوه و معانی بسیار دارند. و اگر بگویم که با هم اختلاف داریم و هر یک از ما حق را ادعا می‏کند، و در این هنگام کتاب و سنت به ما نفع نمی‏بخشد، مگر آن‏که مرا بر او همان حجتی است که به آن اشاره شد، بی‏زیاده و نقصان. حضرت علیه السلام فرمود که: «از او سؤال کن که او را استوار و عالم می‏یابی، و هر چه می‏خواهی در نزد او هست و می‏تواند که از عهده برآید». شامی به هشام گفت که: ای پسر، که مصلحت خلق را بهتر می‏داند، پروردگار ایشان یا خود ایشان؟ هشام گفت: پروردگار ایشان مصلحت ایشان را از خود ایشان بهتر می‏داند. شامی گفت که: آیا کسی را برای ایشان بر پا کرده که ایشان را بر یک قول بدارد که با هم اختلاف نکنند و کجی ایشان را راست و درست نماید و ایشان‏ را به حق و باطل که در دست دارند، خبر دهد؟ هشام گفت: در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله یا در این زمان؟ شامی گفت: در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله که رسول خدا صلی الله علیه و آله بود و در این زمان کیست؟ هشام گفت که: همین که نشسته است و همه کس، از همه جا، بارها می‏بندند و به خدمتش می‏آیند، و ما را به خبرهای آسمان خبر می‏دهد، و این را اباً عن جدٍّ میراث دارد. شامی گفت: مرا چگونه میسر می‏شود که این را بدانم؟ هشام گفت: او را سؤال کن از آنچه خواسته باشی و در ذهن تو در آید. شامی گفت: عذر مرا قطع کردی (که دیگر بهانه‏ای ندارم). پس بر من واجب است که از او سؤال کنم. حضرت صادق علیه السلام فرمود که: «ای شامی، تو را خبر دهم که سفرت چگونه بود و راهی که آمدی به چه کیفیت بود، یا در آنچه اتفاقی افتاد؟» و حضرت فرمود که: «چنین و چنین بود» و تفصیل این اجمال را بیان فرمود. شامی شروع کرد به تصدیق کردن آن حضرت و می‏گفت: راست گفتی. و من مسلمان شدم و گردن نهادم از برای خدا در این زمان. حضرت علیه السلام فرمود: «بلکه در آن زمان به خدا ایمان آوردی؛ چه پیش از این مسلمان بودی؛ زیرا که اسلام، پیش از ایمان است و مردم بر آن از یکدیگر میراث می‏برند، و دختر و زن را از یکدیگر می‏گیرند، و مناکحه در میان ایشان واقع می‏شود، ولیکن بر ایمان ثواب داده می‏شوند، که خدا بدون آن ثواب عطا نمی‏فرماید». شامی گفت: راست گفتی و من در این ساعت شهادت می‏دهم که نیست خدایی مگر خدا و آن‏که محمد رسول خداست و آن‏که تو وصی و جانشین اوصیای پیغمبری. پس حضرت علیه السلام به جانب حمران التفات نمود و فرمود که: «سخن را مطابق حدیث رسول جاری می‏سازی و درست می‏گویی و خطا نمی‏کنی». و به جانب هشام بن سالم ملتفت شد و فرمود که: «تو می‏خواهی که موافق حدیث رسول صلی الله علیه و آله سخن کنی، ولیکن آن را نمی‏شناسی و نمی‏دانی». بعد از آن به سوی احول متوجه شد و فرمود که: «تو بسیار قیاس می‏کنی و به آن عمل می‏نمایی و روباه بازی در می‏آوری (و به مکر و حیله سخن می‏گویی)، و سخن باطل را به باطلی دیگر می‏شکنی و باطل می‏سازی، مگر این‏که باطل تو را از باطل خصم ظاهرتر و قوی‏تر است». پس به سوی قیس ماصر التفات فرمود و فرمود که: «تو تکلم می‏کنی و خبری که به اعتقاد تو از همه خبرها که از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت شده، نزدیک‏تر باشد، از هر چیزی به آن دورتر است (یعنی: آنچه در بحث و جدل ذکر می‏نمایی، به اعتقاد خود به قول رسول خدا صلی الله علیه و آله نزدیک‏ می‏دانی، ولیکن در واقع از همه چیز نسبت به آن دوریش بیشتر است). و حق را با باطل ممزوج می‏سازی، و کمی از حق، از بسیاری از باطل کفایت می‏کند (که به آن حاجتی نباشد)، و تو و احول بسیار بر می‏جهید (و از جای خود به در می‏روید و از شاخ به شاخی می‏دوید و بر چیزی قرار نمی‏گیرید)، ولیکن در جدل استاد و صاحب وقوفید». یونس می‏گوید: به خدا سوگند که گمان کردم که آن حضرت به هشام بن حکم می‏فرماید نزدیک است به آنچه به هشام بن سالم و ابوجعفر احول فرموده بود. پس فرمود: «ای هشام، نزدیک نمی‏شوی به فرود آمدن بر زمین و پای‏های خویش را می‏پیچی و به هم ضمّ می‏کنی و چون قصد می‏نمایی که به مکانی روی، پرواز می‏کنی (و این کنایه است از کمال ثبات او در مقام جدال و سرعت در بحث و جواب که خصم را مغلوب و منکوب می‏سازد). و باید که مردم، چون تو گفت‏وگو کنند، یا چون تو باید که با مردم گفت‏وگو نماید. پس، از لغزش بپرهیز و شفاعت ما بعد از وقوع آن خواهد بود اگر خدای تعالی خواسته باشد».