حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابُ طَبَقَاتِ الْأَنْبِيَاءِ وَ الرُّسُلِ وَ الْأَئِمَّةِ ع
کتاب الحجة · روایت شده از امام محمّد باقر عليه السلام
سند
عده من اصحابنا عن احمد بن محمد عن احمد بن محمد بن ابي نصر عن ثعلبه بن ميمون عن زراره قال :
سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ كََانَ رَسُولاً نَبِيًّا مَا اَلرَّسُولُ وَ مَا اَلنَّبِيُّ قَالَ اَلنَّبِيُّ اَلَّذِي يَرَى فِي مَنَامِهِ وَ يَسْمَعُ اَلصَّوْتَ وَ لاَ يُعَايِنُ اَلْمَلَكَ وَ اَلرَّسُولُ اَلَّذِي يَسْمَعُ اَلصَّوْتَ وَ يَرَى فِي اَلْمَنَامِ وَ يُعَايِنُ اَلْمَلَكَ قُلْتُ اَلْإِمَامُ مَا مَنْزِلَتُهُ قَالَ يَسْمَعُ اَلصَّوْتَ وَ لاَ يَرَى وَ لاَ يُعَايِنُ اَلْمَلَكَ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ اَلْآيَةَ وَ مََا أَرْسَلْنََا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاََ نَبِيٍ وَ لاَ مُحَدَّثٍ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۴۳
زراره گوید: از امام باقر (ع) پرسیدم از قول خدای عز و جل (۵۴ سوره مریم): «و بود رسول پیغمبر» رسول چیست و پیغمبر چیست؟ فرمود: پیغمبر کسی است که در خواب میبیند و آواز را میشنود و فرشته را به چشم نبیند و رسول کسی است که آواز فرشته را بشنود و در خواب ببیند و فرشته را هم به چشم بنگرد، گفتم: امام چه مقامی دارد؟ گفت: آواز فرشته را میشنود و رؤیا و معاینه فرشته ندارد. سپس این آیه را خواند (۵۲ سوره حج): «و نفرستادیم پیش از تو هیچ رسولی و هیچ پیغمبری و هیچ محدثی»- دنبال آیه این است- «جز اینکه اگر خود را به دست آرزو سپرد شیطان در آرزویش مداخله کرد».
تنبیه: کلمه محدث در قرآن نیست، بعضی گفتهاند که در قرائت اهل بیت وارد است، و ممکن است در اینجا بعنوان تفسیر و تأویل آن را اضافه کرده باشد.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۴۸
زرارة گوید از امام باقر (ع) در باره قول خدای عز و جل که فرماید «و او رسول بود و نبی» سؤال کردم: رسول چیست و نبی چیست؟ فرمود: نبی کسی است که در خواب میبیند و صدا را میشنود و فرشته را نمیبیند و رسول کسی است که صدا را میشنود و در خواب میبیند و فرشته را هم مشاهده میکند، عرضکردم: امام در چه پایه است؟ فرمود صدا را میشنود ولی نه در خواب بیند و نه فرشته را مشاهده کند سپس آیه (۵۲ سوره ۲۲) را قرائت فرمود «پیش از تو هیچ رسول و نبی و محدثی نفرستادیم» (مگر اینکه وقتی قرائت کرد شیطان در قرائتش القا کرد- کلمه محدث در قرآن نیست و از تفسیر امام است).
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۵۵
چند نفر از اصحاب ما روایت کردهاند، از احمد بن محمد، از احمد بن محمد بن ابی نصر، از ثعلبة بن میمون، از زراره که گفت: از امام محمد باقر علیه السلام سؤال کردم از قول خدای عزّوجلّ: «وَ کانَ رَسُولًا نَبِیًّا» «۲»، یعنی: «و بود موسی فرستادهای از نزد حضرت عزت» (که خبر دهنده خلق بود از جانب جناب احدیت با بلندی قدر و علو منزلت). که رسول چیست و نبی چه معنی دارد؟ و حضرت فرمود که: «نبی، آن است که فرشته را در خواب میبیند، و در بیداری آواز را میشنود، و فرشته را معاینه نمیبیند، و رسول، آن است که آواز را میشنود، و فرشته را در خواب میبیند، و در بیداری معاینه او را میبیند».
عرض کردم که: منزلت امام چیست که در بیداری آواز را میشنود، و فرشته را در خواب نمیبیند، و در بیداری او را معاینه نمینماید؟ پس این آیه را تلاوت فرمود: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِیٍّ» «۳» ولا محدّث، یعنی: «و نفرستادیم پیش از فرستادن تو، هیچ رسولی و
__________________________________________________
(۲). مریم، ۵۱.
(۳). حج، ۵۲. در این روایت و برخی روایات دیگر باب، لفظ «مُحِّدث» در ادامه آیه آمده، در حالی که جزء آیه نیست، وتوضیح و تفسیر است. به این معنا که در ادامه در یافت وحی و الهامات الاهی، کسانی هستند نیز که از نوعی الهام و علم ویژه برخوردار میشوند که از خطا مصون است.
و چنین ذکر شدن آن، برای توضیح تفاوت سه مقام نبوت و رسالت و محدث بودن، از سوی امام علیه السلام است.
هیچ پیغمبری و هیچ محدثی را، مگر آنکه چون تلاوت میکرد، یا آرزو مینمود، میافکند شیطان در تلاوت، یا آرزوی او، آنچه را که میخواست».