حدیث حضرت محمد (ص) درباره دانش و دانايى در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ فَضْلِ الْعِلْم باب صِفَةِ الْعِلْمِ وَ فَضْلِهِ وَ فَضْلِ الْعُلَمَاء
کتاب فضل العلم · روایت شده از حضرت محمد صلی الله علیه و آله
سند
محمد بن الحسن و علي بن محمد عن سهل بن زياد عن محمد بن عيسي عن عبيد الله بن عبد الله الدهقان عن درست الواسطي عن ابراهيم بن عبد الحميد عن ابي الحسن موسي ع قال :
دَخَلَ رَسُولُ اَللَّهِ ص اَلْمَسْجِدَ فَإِذَا جَمَاعَةٌ قَدْ أَطَافُوا بِرَجُلٍ فَقَالَ مَا هَذَا فَقِيلَ عَلاَّمَةٌ فَقَالَ وَ مَا اَلْعَلاَّمَةُ فَقَالُوا لَهُ أَعْلَمُ اَلنَّاسِ بِأَنْسَابِ اَلْعَرَبِ وَ وَقَائِعِهَا وَ أَيَّامِ اَلْجَاهِلِيَّةِ وَ اَلْأَشْعَارِ اَلْعَرَبِيَّةِ قَالَ فَقَالَ اَلنَّبِيُّ ص ذَاكَ عِلْمٌ لاَ يَضُرُّ مَنْ جَهِلَهُ وَ لاَ يَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ ثُمَّ قَالَ اَلنَّبِيُّ ص إِنَّمَا اَلْعِلْمُ ثَلاَثَةٌ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا خَلاَهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۱, ۸۷
ابو الحسن موسی (ع) فرمود: رسول خدا (ص) وارد مسجد شد و بناگاه جمعی را دید گرد مردی را گرفتند، فرمود: این چیست؟ گفتند: علّامه است، فرمود: علّامه یعنی چه؟ گفتند: داناترین مردم است به انساب عرب و نبردهای عرب و ایام جاهلیت و اشعار عرب و علوم عربیت، فرمود که: پیغمبر (ص) فرمود: این علمی است که ندانستن آن زیانی ندارد و دانستنش سودی ندهد.
سپس پیغمبر (ص) فرمود: همانا علم سه است: آیه محکم، فریضه عادلانه، سنت زنده و بر جا و جز اینها فضل است.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۳۷
امام هفتم علیه السلام فرمود: چون رسول خدا (ص) وارد مسجد شد دید جماعتی گرد مردی را گرفتهاند فرمود: چه خبر است گفتند علامهایست. فرمود: علامه یعنی چه؟ گفتند: داناترین مردم است بدودمان عرب و حوادث ایشان و بروزگار جاهلیت و أشعار عربی. پیغمبر فرمود: اینها علمی است که تا دانش را زیانی ندهد و عالمش را سودی نبخشد، سپس فرمود: همانا علم سه چیز است:
آیه محکم، فریضه عادله، سنت پا برجا، و غیر از اینها فضل است.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۱۴۱
محمد بن حسن و علی بن محمد روایت کردهاند از سهل بن زیاد، از محمد بن عیسی، از عبیداللَّه بن عبداللَّه دهقان، از دُرست واسطی، از ابراهیم بن عبدالحمید، از امام موسی کاظم علیه السلام که آن حضرت فرمود که: «رسول خدا صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد، دید که گروهی بر گرد مردی برآمدهاند. فرمود که: این مرد، چه کاره است؟ به آن حضرت عرض شد که: مردی است بسیار دانا. فرمود که: بسیار دانا چیست؟ (یعنی: چه علمی را خوب میداند؟) به آن حضرت عرض کردند که: داناترین مردمان است به نسبهای عرب و جنگهایی که در میان ایشان وقوع یافته و روزهایی که در جاهلیت معروف بوده و شعرهای ایشان و عربیت را خوب میداند». حضرت گفت که: «جناب پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود که: این علمی است که ضرر نمیرساند به آنکه آن را نداند، و نفع نمیبخشد به آنکه آن را بداند. بعد از آن پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود که: جز این نیست که علم، سه علم است: آیه محکمه که مبیّن و مفصّل است (و در لفظ و معنی، هیچ اشکالی نیست) یا واجبی راست و درست (که کجی و عیبی در آن نباشد). یا سنتی که بر پا است و آنچه غیر از اینها است، زیاده است» (که به کار کسی نمیآید).
راویان
محمد بن الحسنعلي بن محمدسهل بن زيادمحمد بن عيسيعبيد الله بن عبد الله الدهقاندرست الواسطيابراهيم بن عبد الحميدابي الحسن موسي