الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۴۹۰

محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان عن صفوان بن يحيي عن منصور بن حازم قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۸۳ منصور بن حازم گوید: به امام صادق (ع) گفتم: به راستی خدا والاتر و گرامی‏تر است از اینکه به خلق خود شناخته شود (یعنی وجود خلق نمونه وجود او باشد- چنانچه مشبهه گویند) فرمود: درست گفتی، گفتم: محققاً هر کس بداند پروردگاری دارد، برای او سزد که بداند آن پروردگار خشنودی و خشمی دارد و بفهمد که خشنودی و خشمش را نتوان شناخت جز بوسیله وحی یا رسول، هر که به خودش وحی نشود، باید رسولان خدا را بجوید و چون آنها را شناخت بداند که حجت خدایند و طاعتشان واجب است، من به مردم گفتم: شما نمی‏دانید که رسول خدا (ص) از طرف خدا حجت بر خلق او بود؟ گفتند: چرا؟ گفتم: چون در گذشت چه کسی حجت بود؟ گفتند: قرآن، من در قرآن تأمل کردم و دیدم همه فرقه‏های مختلفه، از مرجئه و قدریه تا برسد به زنادقه که اصلًا بدان عقیده ندارند، از آن در برابر طرف خود دلیل بر قول خود می‏آورند و مردان بزرگ را مغلوب می‏کنند، از اینجا دانستم که قرآن حجت نباشد جز با قیّم و نگهداری که آن را درست‏ بداند و هر چه در تفسیر آیات آن بگوید حق باشد، من به مردم گفتم: قیّم و نگهدار قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود بسا می دانست و عُمَر هم بسا می‏دانست و حذیفه هم می‏دانست، گفتم: اینها همه قرآن را می‏دانستند؟ گفتند: نه، من هر چه بررسی کردم درک نکردم که در باره احدی بگویند همه قرآن را می‏دانست جز در باره علی (ع) چون مسأله‏ای میان آن قوم (اصحاب پیغمبر ص) مطرح می‏شد، این می‏گفت: نمی‏دانم، و آن می‏گفت: نمی‏دانم، و دیگری هم می‏گفت: نمی‏دانم، و همان علی (ع) بود که می گفت: من می‏دانم. من گواهم که علی (ع) قیّم و نگهدار قرآن بود و طاعتش واجب بود و پس از رسول خدا (ص) حجت بر مردم بود و هر چه در تفسیر قرآن گفته است درست است. امام (ع) فرمود: خدایت رحمت کناد، من گفتم: علی (ع) از دنیا نرفت تا حجتی در جای خود گذاشت، چنانچه رسول خدا (ص) حجتی در جای خود گذاشت و حجت بعد از علی (ع) حسن بن علی (ع) بود و گواهم که حسن بن علی (ع) هم در نگذشت تا حجتی پس از خود بجا گذاشت چنانچه پدر و جدش بجا گذاشتند و حجت پس از حسن، حسین (ع) است و طاعتش واجب بود، فرمود: خدایت رحمت کناد، من سر مبارک آن حضرت را بوسه زدم و گفتم: من گواهی می‏دهم که حسین (ع) از دنیا نرفت تا علی بن الحسین (ع) را پس از خود حجت گذاشت و طاعت او هم واجب بود. فرمود: خدایت رحمت کناد، باز من بوسه‏ای به سر آن حضرت زدم و گفتم: من برای علی بن الحسین (ع) هم گواهی می‏دهم که از دنیا نرفت تا محمد بن علی ابو جعفر را پس از خود حجت و امام معین کرد و طاعت او هم واجب بود، فرمود: خدایت رحمت کناد، عرض کردم: سر خود را در اختیار من بگذارید تا ببوسم، خندید، عرض کردم: اصلحک الله، من به خوبی می‏دانم که پدرت از دنیا نرفته است تا پس از خود حجت و امامی معین کرده چنانچه پدرش کرد و خدا را گواه می‏گیرم که تو همان حجت و امامی، طاعت تو واجب است، فرمود: خدایت رحمت کناد بس کن و دست باز دار، گفتم: اجازه بفرمائید سر شما را ببوسم، سر او را بوسیدم و خنده‏ای زد و فرمود: هر چه خواهی از من بپرس، از امروز هرگز به بعد تو را ناشناس و بیگانه ندانم. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۲۶۷ منصور بن حازم گوید: بامام صادق (ع) عرضکردم: همانا خدا بزرگوارتر و گرامیتر است از اینکه بوسیله مخلوقش شناخته شود بلکه مخلوق بوسیله خدا شناخته شوند [بوسیله خدا بشناسند] فرمود درست گفتی، عرضکردم. هر که بداند پروردگاری دارد سزاوار است که بداند برای او خرسندی و خشمی است و خرسندی و خشم او جز بوسیله وحی یا پیغمبر فهمیده نشود و کسی که وحی بر خودش نازل نشود باید که در طلب پیغمبران باشد و چون ایشان را ملاقات کرد، بداند که ایشانند حجت خدا و اطاعتشان لازمست من بمردم (اهل سنت) گفتم مگر نمیدانید که رسول خدا (ص) حجت خدا بود بر خلقش؟ گفتند چرا، گفتم چون او درگذشت حجت خدا کیست؟ گفتند: قرآن، من در قرآن نظر کردم و دیدم سنی و قدری و حتی زندیقی که بآن ایمان ندارد بآن استشهاد میکنند تا بر مردان طرف مقابل خود غلبه کنند، پس فهمیدم که‏ قرآن بدون قیم (و سرپرستی که معنی واقعی آن را بیان کند) حجت نباشد و آن قیم هر چه نسبت بقرآن بگوید حق است، بآنها گفتم: قیم قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود قرآن میدانست، عمر میدانست، حذیفة میدانست، گفتم، همه قرآن را؟ گفتند نه، کسی را ندیدم که بگوید شخصی جز علی (ص) همه قرآن را میدانست و زمانی که مطلبی میان مردمی باشد که این گوید: نمیدانم، و این گوید: نمیدانم: و این (علی بن ابی طالب) گوید من میدانم (حق با کسی است که میداند) پس من گواهی دهم که علی (ع) قیم قرآن است و اطاعتش واجبست و بعد از پیغمبر حجت خداست بر مردم و آنچه او در باره قرآن گوید حق است. حضرت فرمود: خدا ترا رحمت کند، عرضکردم: علی (ع) از دنیا نرفت جز آنکه پس از خود حجتی گذاشت چنان که پیغمبر (ص) گذاشت و حجت بعد از علی، حسن بن علی است و نسبت بامام حسن (ع) گواهی دهم که از دنیا نرفت تا آنکه برای پس از خود حجتی گذاشت چنان که پدر و جدش گذاردند و حجت بعد از حسن، حسین است و اطاعتش واجبست، فرمود خدایت رحمت کند، من سرش را بوسیدم و عرضکردم و گواهی دهم که امام حسین هم که از دنیا نرفت تا اینکه علی بن حسین را پس از خود بعنوان حجت گذاشت و او اطاعتش واجبست، فرمود خدایت رحمت کند و سرش را بوسیدم و گفتم گواهی دهم که علی بن حسین از دنیا نرفت تا پس از خود حجتی گذاشت که او محمد بن علی ابو جعفر است و اطاعت او واجب بود. فرمود: خدایت رحمت کند، عرضکردم: سرت را پیش آور تا ببوسم، حضرت خندید. عرضکردم- اصلحک اللَّه- میدانم که پدرت از دنیا نرفت تا اینکه برای پس از خود حجتی گذاشت، چنان که پدر او گذاشت و خدا را گواه میگیرم که توئی آن حجت و اطاعت تو لازمست، فرمود: بس است خدایت رحمت کناد. عرضکردم سر ترا پیش آور تا ببوسم، پس سرش بوسیدم، حضرت تبسم نمود و سپس فرمود: هر چه خواهی از من بپرس که بعد از این ترا هرگز ناشناس ندانم، (به حدیث ۴۲۶ رجوع شود). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۵۹۳ محمد بن اسماعیل، از فضل بن شاذان، از صفوان یحیی، از منصور بن حازم روایت کرده است که گفت: به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم که: خدا، از آن بزرگوارتر و کرامتش از این بیشتر است که به واسطه خلق خود و مشابهت به ایشان، شناخته شود، بلکه خلق به آن جناب شناخته می‏شوند. و حضرت فرمود که: «راست گفتی». عرض کردم که هر که بشناسد و بداند که او را پروردگاری هست، سزاوار است از برای او که بداند که این پروردگار را خشنودی و غضبی می‏باشد، و بداند که او نمی‏تواند که خشنودی و غضب آن جناب را بشناسد، مگر به وحی یا به وساطت رسول. هر که وحی بر او نازل نشود و پیغمبر نباشد، او را سزاوار است که رسولان را طلب کند و جستجو و تفحص نماید، پس چون ایشان را ملاقات نمود، می‏فهمد که ایشان حجت خدا بر خلائق‏اند و از برای ایشان است فرمان‏برداری خلائق که خدا آن را واجب گردانیده. و به مردم گفتم که: آیا می‏دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله حجت بود از جانب خدا بر تمام خلائق؟ گفتند: بلی. گفتم: پس در آن هنگام که رسول خدا صلی الله علیه و آله رحلت فرمود، حجت بر خلق از جانب خدا که بود؟ گفتند: قرآن. پس من در قرآن نظر کردم دیدم که مرجئه و قَدَری و زندیقی که به آن ایمان نیاورده و اعتقاد ندارد، به آن، مخاصمه و گفت‏وگو می‏کنند و آن را دلیل می‏آورند بر صحت مذهب خویش، به مرتبه‏ای که چنین زندیق بی ایمان به خصومت خویش یا به وساطت خصومت کردن به قرآن، بر مردان غالب می‏شود، پس دانستم که قرآن حجت نمی‏تواند بود مگر با قیّم و نگهبانی که بر اسرار آن مطلع باشد (که آنچه در آن بفرماید حق و درست باشد). به ایشان گفتم که: قیّم قرآن کیست؟ گفتند: ابن مسعود آن را می‏دانست، و عمر می‏دانست، و حذیفه می‏دانست. گفتم: همه آن را می‏دانستند؟ گفتند: نه. پس کسی را نیافتم که در باب او گفته شود که همه آن را می‏داند، مگر علی بن ابی طالب- صلوات اللَّه علیه-. و هرگاه چیزی باشد که در میانه گروهی دعوی و نزاع باشد و این بگوید که: من نمی‏دانم و آن بگوید که: من نمی‏دانم، و یکی بگوید که: من می‏دانم، معلوم می‏شود که حق با اوست (چه، مفروض این است که باید یک نفر در میان ایشان باشد که آن را بداند و همه به جهل خویش معترف‏اند، مگر یک نفر که می‏گوید من آن را می‏دانم. و لهذا راوی قیمومیت علی علیه السلام را جزای شرط اختلاف قرار داد و به حضرت عرض کرد- در آنچه عرض می‏نمود- که:) هرگاه چنین باشد، پس من گواهی می‏دهم که علی علیه السلام قیّم قرآن بوده، و اطاعتش بر همه کس واجب و حجت خدا بوده بر مردم بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله، و هر چه در قرآن فرموده راست و درست است. حضرت فرمود که: «خدا تو را رحمت کند». «۱» (و کلینی رضی الله عنه در اینجا ذکر کرده آنچه را که در باب اضطرار خلق به سوی حجت ذکر کرده، و ترجمه آن مذکور شد؛ بدون زیاده و نقصان و لهذا حقیر در آنجا آن را ترجمه ننموده به آنجا حواله نمود، اما حدیث را تتمه هست که در آنجا ذکر نفرموده و در اینجا مذکور است و آن، این است که منصور می‏گوید). پس به خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم که: علی علیه السلام از دنیا نرفت تا آن‏که حجتی را بعد از خویش واگذاشت، چنانچه رسول خدا صلی الله علیه و آله واگذاشت و گواهی می‏دهم که: حجت خدا بر خلائق بعد از علی علیه السلام، حسن بن علی است و شهادت می‏دهم بر امام حسن که آن‏ __________________________________________________ (۱). همان گونه که مترجم-/ رحمه اللَّه-/ یادآوری کرده، از آغاز حدیث تا این بخش را به دلیل تکراری بودن، ترجمه نکرده، که از ترجمه همان حدیث به اینجا منتقل شد. حضرت از دنیا نرفت تا آن‏که حجتی را بعد از خود وا گذاشت، چنانچه پدر و جدش واگذاشتند، و گواهی می‏دهم که حجت خدا بعد از امام حسن علیه السلام، امام حسین علیه السلام است و اطاعت آن حضرت واجب بود. حضرت فرمود که: «تو را خدا رحمت کند». پس سر آن حضرت را بوسیدم و عرض کردم که: نیز گواهی می‏دهم بر حضرت امام حسین علیه السلام، که آن حضرت از دنیا نرفت تا آن‏که بعد از خود حجتی را واگذاشت، و آن حجت حضرت علی بن حسین علیه السلام است و اطاعت آن حضرت واجب بود. حضرت فرمود که: «خدا تو را رحمت کند». پس سر آن حضرت را بوسیدم و گفتم که: نیز شهادت می‏دهم بر حضرت علی بن الحسین علیهما السلام، که آن حضرت از دنیا نرفت تا آن‏که بعد از خود، حجتی را واگذاشت و آن حجت، حضرت ابو جعفر محمد بن علی علیه السلام است و اطاعت آن حضرت، واجب بود. فرمود: «خدا تو را رحمت کند». عرض کردم که: سر خویش را به من عطا فرما تا آن را ببوسم. حضرت خندید. عرض کردم که: خدا تو را به اصلاح آورد، به حقیقت دانستم که پدر تو از دنیا نرفت، تا واگذاشت حجتی را بعد از خود، چنانچه پدرش واگذاشت. و گواهی می‏دهم به خدا، که تویی حجت خدا و این‏که اطاعت تو واجب است. حضرت فرمود که: «باز ایست و ساکت شو، خدا تو را رحمت کند». عرض کردم که: سر خود را به من ده تا آن را ببوسم. پس سر آن حضرت را بوسیدم. حضرت خندید و فرمود که: «مرا از هر چه خواهی بپرس که بعد از امروز، هرگز تو را انکار نخواهم کرد» (که حق تو را نشناسم و استحقاق تو را ندانم که قابلیت جواب حق و صریح بدون تقیه داری و چیزی را از تو پنهان نمی‏دارم).