→ الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱، حدیث ۶۰۰
حدیث امام موسى کاظم (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ وَرِثُوا عِلْمَ النَّبِيِّ وَ جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَوْصِيَاءِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِم
کتاب الحجة · روایت شده از امام موسى کاظم عليه السلام
سند
محمد بن يحيي عن احمد بن ابي زاهر او غيره عن محمد بن حماد عن اخيه احمد بن حماد عن ابراهيم عن ابيه عن ابي الحسن الاول ع قال :
قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَخْبِرْنِي عَنِ اَلنَّبِيِّ ص وَرِثَ اَلنَّبِيِّينَ كُلَّهُمْ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ مِنْ لَدُنْ آدَمَ حَتَّى اِنْتَهَى إِلَى نَفْسِهِ قَالَ مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّاً إِلاَّ وَ مُحَمَّدٌ ص أَعْلَمُ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ إِنَ عِيسَى اِبْنَ مَرْيَمَ كَانَ يُحْيِي اَلْمَوْتَى بِإِذْنِ اَللَّهِ قَالَ صَدَقْتَ وَ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ كَانَ يَفْهَمُ مَنْطِقَ اَلطَّيْرِ وَ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ ص يَقْدِرُ عَلَى هَذِهِ اَلْمَنَازِلِ قَالَ فَقَالَ إِنَ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ قَالَ لِلْهُدْهُدِ حِينَ فَقَدَهُ وَ شَكَّ فِي أَمْرِهِ فَقََالَ مََا لِيَ لاََ أَرَى اَلْهُدْهُدَ أَمْ كََانَ مِنَ اَلْغََائِبِينَ حِينَ فَقَدَهُ فَغَضِبَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذََاباً شَدِيداً أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطََانٍ مُبِينٍ وَ إِنَّمَا غَضِبَ لِأَنَّهُ كَانَ يَدُلُّهُ عَلَى اَلْمَاءِ فَهَذَا وَ هُوَ طَائِرٌ قَدْ أُعْطِيَ مَا لَمْ يُعْطَ سُلَيْمَانُ وَ قَدْ كَانَتِ اَلرِّيحُ وَ اَلنَّمْلُ وَ اَلْإِنْسُ وَ اَلْجِنُّ وَ اَلشَّيَاطِينُ وَ اَلْمَرَدَةُ لَهُ طَائِعِينَ وَ لَمْ يَكُنْ يَعْرِفُ اَلْمَاءَ تَحْتَ اَلْهَوَاءِ وَ كَانَ اَلطَّيْرُ يَعْرِفُهُ وَ إِنَّ اَللَّهَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ اَلْجِبََالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ اَلْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ اَلْمَوْتىََ وَ قَدْ وَرِثْنَا نَحْنُ هَذَا اَلْقُرْآنَ اَلَّذِي فِيهِ مَا تُسَيَّرُ بِهِ اَلْجِبَالُ وَ تُقَطَّعُ بِهِ اَلْبُلْدَانُ وَ تُحْيَا بِهِ اَلْمَوْتَى وَ نَحْنُ نَعْرِفُ اَلْمَاءَ تَحْتَ اَلْهَوَاءِ وَ إِنَّ فِي كِتَابِ اَللَّهِ لآَيَاتٍ مَا يُرَادُ بِهَا أَمْرٌ إِلاَّ أَنْ يَأْذَنَ اَللَّهُ بِهِ مَعَ مَا قَدْ يَأْذَنُ اَللَّهُ مِمَّا كَتَبَهُ اَلْمَاضُونَ جَعَلَهُ اَللَّهُ لَنَا فِي أُمِّ اَلْكِتَابِ إِنَّ اَللَّهَ يَقُولُ وَ مََا مِنْ غََائِبَةٍ فِي اَلسَّمََاءِ وَ اَلْأَرْضِ إِلاََّ فِي كِتََابٍ مُبِينٍ ثُمَّ قَالَ ثُمَّ أَوْرَثْنَا اَلْكِتََابَ اَلَّذِينَ اِصْطَفَيْنََا مِنْ عِبََادِنََا فَنَحْنُ اَلَّذِينَ اِصْطَفَانَا اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَوْرَثَنَا هَذَا اَلَّذِي فِيهِ تِبْيَانُ كُلِّ شَيْءٍ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۲, ۱۹۹
ابراهیم از پدرش روایت کرده از ابو الحسن (امام کاظم ع) گوید: به او عرض کردم: قربانت به من خبر ده که پیغمبر وارث همه پیغمبران است؟ فرمود: آری، گفتم: از دوران آدم تا به خود آن حضرت برسد؟ فرمود: خدا هیچ پیغمبری مبعوث نکرده جز اینکه محمد از او اعلم است، گوید: گفتم: عیسی بن مریم مردهها را به اذن خدا زنده میکرد؟ فرمود: راست گفتی و سلیمان بن داود هم زبان پرندگان میدانست، رسول خدا (ص) هم دارای این مراتب بود؟ گوید: فرمود: به راستی سلیمان بن داود وقتی هدهد را گم کرد و در بارهاش به شک افتاد گفت (۲۰ سوره نمل): «چه شد مرا که هدهد را نمیبینم با اینکه غیبت کرده است» وقتی دید که حاضر نیست به او خشم کرد و گفت (۲۱ سوره نمل): «هر آینه او را شکنجه سختی دهم یا آنکه دلیل و عذر روشنی برای غیبت خود بیاورد» همانا به او خشم کرد برای آنکه رهنمای او بود برای آب.
بنا بر این به همین پرنده کوچک چیزی عطا شده بود که سلیمان (ع) نداشت و با اینکه باد و مورچه و انس و جن و شیاطین و سرکشان همه مطیع او بودند، آب را زیر هوا تشخیص نمیداد و آن پرنده تشخیص میداد، به راستی خدا در کتاب خود می فرماید (۳۰ سوره رعد): «اگر قرآن کوهها را به گردش آورد و زمین را به طی الارض درنوردد و مردهها را به سخن آرد».
ما وارث این قرآنیم که در آن است آنچه کوهها را به گردش آورد و کشورها را قطع مسافت کند و مردهها بدان زنده شوند، ما آب را زیر هوا بشناسیم، و به راستی در کتاب خدا آیاتی است که هر چه به وسیله آن خواسته شود به اذن خدا مجری گردد و با آنچه که خدا بدان اجازه داد و در کتب گذشتگان ثبت شده و خدا همه را در امّ الکتاب برای ما مقرر داشته، به راستی خدا فرماید (۷۵ سوره نمل): «هیچ نادیده نباشد جز آنکه در کتاب مبین باشد» سپس فرموده است (۲۹ سوره سبأ): «سپس به ارث دادیم کتاب را به آن کسانی که برگزیدیم از بندگان خود» مائیم که خدای عز و جل ما را برگزیده است و به ما به ارث داده این کتابی را که در آن شرح و
بیان هر چیزی است.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۱, ۳۲۷
ابراهیم گوید: پدرم گفت: بامام کاظم علیه السلام عرضکردم: قربانت گردم، بمن بفرمائید که: آیا پیغمبر ما صلّی اللَّه علیه و آله وارث تمام پیغمبران است؟ فرمود: آری، عرضکردم: از زمان آدم تا بخود آن حضرت برسد؟ فرمود: خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نفرمود، جز اینکه محمد صلّی اللَّه علیه و آله از او اعلم بود، عرضکردم: عیسی بن مریم مردگان را باذن خدا زنده میکرد، فرمود: راست گفتی و سلیمان هم نطق پرندگان را میفهمید و پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله هم بر این مراتب توانائی داشت، سپس فرمود: چون سلیمان شانه سر را حاضر نیافت و در امر او بشک افتاد، گفت: (۲۰ سوره ۲۷) «چرا شانه سر را نمیبینم مگر او غایب است؟ «پس بر او خشمگین شد و گفت، «او را عذابی سخت میکنم و یا سرش را میبرم و یا باید دلیل روشنی پیشم آرد» و خشم سلیمان بر شانه سر برای این بود که او سلیمان را بمحل آب راهنمائی میکرد، (موقعی که سلیمان و همراهانش بوسیله باد در هوا حرکت میکردند) خدا باین پرنده چیزی عطا کرده بود که بسلیمان عطا نفرموده بود، در صورتی که باد و مور و انس و جن و شیاطین و سرکشان مطیع او بودند ولی او جای آب را در زیر هوا نمیدانست و پرنده میدانست.
خدا در کتابش فرماید (۲۹ سوره ۱۳) «و اگر قرآنی باشد که کوهها با آن حرکت کنند یا زمین بدان شکافته شود [بوسیله آن طی الارض شود] یا مردگان بدان سخنگو شوند» ما وارث آن قرآنیم که آنچه کوهها بوسیله آن حرکت کند در آنست و بوسیله آن بکشورها مسافرت شود و مردگان بدان سخنگو شوند، ما آب را در زیر هوا تشخیص میدهیم و همانا در کتاب خدا آیاتی است که بوسیله آنها چیزی خواسته نشود جز اینکه خدا بآن اجازه دهد (هر دعائی از برکت آن آیات مستجاب شود) علاوه بر آنچه خدا برای پیغمبران گذشته اجازه فرموده است (علومی که بآنها عطا کرده است- مرآت-) همه اینها را خدا در قرآن برای ما مقرر فرموده است، همانا خدا میفرماید (۷۵ سوره ۲۷) «هیچ نهفتهای در آسمانها و زمین نیست، جز اینکه در کتابی آشکار است» و باز فرماید (۲۹ سوره ۳۴) «آنگاه این کتاب را بکسانی که از میان بندگان خود انتخاب کردهایم بارث دادیم» و مائیم کسانی که خدای عز و جل انتخابمان کرده و این کتاب را که بیان همه چیز در آنست بارثمان داده.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۱, ۷۲۵
محمد بن یحیی، از احمد بن ابی زاهر یا غیر او، از محمد بن حمّاد، از برادرش احمد بن حمّاد، از ابراهیم، از پدرش، از امام موسی کاظم علیه السلام روایت کرده است که گفت: به آن حضرت عرض کردم که: فدای تو گردم، مرا خبر ده از پیغمبر صلی الله علیه و آله که از همه پیغمبران میراث برد؟ فرمود: «آری». عرض کردم که: از نزد آدم تا آنکه به خودش منتهی شد؟ فرمود که: «خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نگردانید، مگر آنکه محمد صلی الله علیه و آله از او داناتر است».
راوی میگوید که: عرض کردم که: عیسی بن مریم، مردگان را به اذن خدا زنده میگردانید.
فرمود: «راست گفتی». و عرض کردم که: سلیمان بن داود گفتار مرغان را میفهمید. و آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله بر این مراتب قدرت داشت؟ حضرت فرمود که: «سلیمان بن داود در باب هدهد تکلّم نمود در هنگامی که او را نیافت و در کار آن شک داشت. «فَقالَ ما لِیَ لا أَرَی الْهُدْهُدَ أَمْ کانَ مِنَ الْغائِبِینَ» «۱»، یعنی: «پس سلیمان گفت: چیست مرا و مرا چه میشود که در میان مرغان هدهد را نمیبینم؟ (آیا به جهت ساتری چشم من به وی نمیافتد؟) یا هست از غایب شدگان؟» (که از نظر پنهان شده)، و در آن هنگام که او را نیافت و غیبت آن بر او متحقّق شد، و بر او خشم گرفت، پس فرمود: «لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذاباً شَدِیداً أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَیَأْتِیَنِّی بِسُلْطانٍ مُبِینٍ» «۲»، یعنی: «به خدا سوگند، هر آینه عذاب کنم او را عذابی سخت، یا او را سر برم، یا بیاورد مرا حجّتی روشن (که سبب غیبت او چه بوده)، تا باعث عذر او شود در غیبت».
و جز این نیست که سلیمان، خشم گرفت برای آنکه هدهد او را بر آب دلالت مینمود.
پس این هدهد مرغی است که خدا به او عطا فرموده بود آنچه را که به سلیمان عطا نفرموده بود، و حال آنکه باد و مورچه و آدمیان و جنّیان و شیاطین و همه سرکشان، او را فرمان میبردند، و آب را در زیر زمین نمیشناخت (و نمیدانست که آن در کجاست) و آن مرغ این را میشناخت. و به درستی که خدا در کتاب خویش میفرماید: «وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ کُلِّمَ بِهِ الْمَوْتی» «۳»، یعنی: «و اگر در عالم پارهای از قرآن باشد که کوهها به آن و خواندن آن بر آن، روان گردانیده شوند، بعد از کنده شدن از جای خویش، بر روی زمین، یا در هوا، یا شکافته شود زمین به واسطه آن و پاره پاره گردد، یا مردگان به تلاوت آن به سخن در آورده شوند، هر آینه این قرآن، خواهد بود» (به جهت عظمت محلّ و علوّ امر و جلالت قدری که دارد).
و به تحقیق که ما میراث بردیم این قرآن را که در آن است آنچه کوهها به سبب آن روان گردد، و شهرها به وساطت آن ویران شود، و مردگان به آن زنده شوند، و ما آب را در زیر زمین میشناسیم. و به درستی که در کتاب خدا آیاتی چند هست که هیچ کار مشکلی به استعانت به آن، اراده نمیشود مگر آنکه خدا به آن دستوری میدهد و آن را سهل و آسان میگرداند با آنچه که هست، که خدا به واسطه آن در حصول مشکلات اذن میدهد و آسان میسازد، از آنچه گذشتگان آن را نوشتهاند. که خدا آن را از برای ما قرار داده در اصل کتاب (که عبارت
__________________________________________________
(۱). نمل، ۲۰.
(۲). نمل، ۲۱.
(۳). رعد، ۳۱.
است از: لوح محفوظ، یا قرآن، یا سوره حمد). به درستی که خدا میفرماید: «وَ ما مِنْ غائِبَةٍ فِی السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِی کِتابٍ مُبِینٍ» «۱»، یعنی: «و نیست هیچ پوشیدهای که پوشیدگی و خفای آن بسیار و سخت باشد از حوادث و نوازل و غیر آن در آسمان و زمین، مگر آنکه در کتاب مبین است (که عبارت است از قرآن) و نوشتهای است روشن یا روشنکننده». بعد از آن فرمود که:
«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا» «۲»؛ پس ماییم آنان که خدای عزّوجل ما را برگزیده و به ما میراث داده، این کتابی را که در اوست بیان هر چیزی». __________________________________________________
(۱). نمل، ۷۵.
(۲). فاطر، ۳۲.
راویان