الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۰۵

قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۱۷ فرمود (امیر المؤمنین (ع): نفاق بر چهار ستون قرار دارد: بر هوس‏رانی و سهل انگاری و کینه‏توزی و طمع‏ورزی. هوس رانی بر چهار پره است: بر ستم و دست اندازی و شهوت رانی و سرکشی، هر که ستم کرد و شورید، گرفتاری‏های او بسیار باشد و از او کناره‏گیری شود و بر او بتوفند (بر زیان او کمک شود خ ل) و هر که دست اندازی و تجاوز کرد، از هلاکتها نیاساید و دلش درست نماند و از شهوت‏رانیها خوددار نباشد و هر که شهوت خود را تعدیل نکند، در بدمنشیها و بدمنشان اندر شود و هر که سرکشی کند از روی عمد و بی‏دلیل، خود را به گمراهی افکند. و سهل انگاری بر چهار پره است: بر فریب و آرزو و باد و بروت و تنبلی و این برای آن است که باد و بروت، راه حق را ببندد و تنبلی تقصیر در کردار به بار آرد تا مرگ برسد و اگر آرزو نباشد انسان اندازه کار و کردار خود را بداند و اگر انسان اندازه وضعی را که در آن است بداند و بفهمد، به ناگهان از هراس و ترس بمیرد، و فریب دست مرد را از کردار سودمند، کوتاه سازد. کینه‏ورزی بر چهار پره است: بر کبر و فخر و حمیّت و تعصّب، هر که کبر ورزد، به حق پشت دهد و هر که بر خود بنازد، نابکار گردد و هر که حمیّت کشد، به گناهان اندر شود و هر که تعصّب کشد، جور کند، و چه بد وضعی است وضعی که میان پشت کردن به حق و نابکاری و اصرار بر گناه و جور است در گذشت از صراط. و طمع بر چهار پره است: شادی و خوش‏گذرانی و لجبازی و فزون‏طلبی شادکامی بد است نزد خداوند، و خوش‏گذرانی سر بزرگی است، و لجبازی بلای کسی است که او را به کشیدن بار گناهان وادار می‏سازد، فزون‏طلبی سرگرمی و بازی و دلدادگی است و پذیرفتن به دل پستی است به جای آنچه که بهتر و خوب است. این است نفاق و ستون‏ها و پره‏هایش، و خدا بر بنده‏هایش‏ غالب است، نامش بلند است و وجهش والا است (وجه: ذات او یا آنکه مقصود، انبیاء و حجج او و یا دین او است- از مجلسی (ره) و زیبا و نیکو ساخته، هر چه را آفریده است دو دست جودش گشاده است و وسعت رحمتش همه چیز را فرا گرفته است، امر او عیان است و نورش تابان، برکتش در جریان است و حکمتش فروزان، کتابش پا برجا است و حجّتش پیروز و هویدا! دینش پاک و سلطنتش محکم و تابناک، سخنش حق و برجا و موازینش عادلانه و رسولانش رساننده بودند، بدکرداری را گناه شمرده و گناه را فتنه و فتنه را چرکینی و خوش کرداری را رضامندی دانسته و رضامندی را توبه و توبه را پاک‏کننده، پس هر که توبه کرد، به راه حق رفت و هر کس فتنه انگیخت، گمراه شد مادامی که به خدا بازگشت و به گناهش اعتراف نکرد، و دلیری نکند برابر خدا مگر هلاک‏شونده. خدا را باش خدا را باش، وه چه اندازه باب توبه به درگاهش وسیع است و رحمت مژدگانی و بردباریش بزرگ است، وه چه کیفر و دوزخ جانکاه است و ضربتش سخت است، هر که به فرمانبرش پیروز گردد و کرامتش به خود جلب کند و هر که در نافرمانیش در آید و بال نقمت او چشد و به همین زودی زود پشیمان گردد. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۰۷ (و هم امیر المؤمنین علیه السّلام) فرمود: و نفاق بر چهار ستون (استوار) است: بر هوی (و هوس) و سهل‏انگاری (در امر دین)، و خشم‏ورزی، و طمع. و هواپرستی بر چهار شعبه است: بر ستم، و زورگوئی و تجاوز، و شهوت رانی، و سرکشی، پس هر که ستم- کرد بلاها و گرفتاریهایش زیاد شود، و او را واگذارند و از کمک باو خودداری شود، و هر که تجاوز کند و زور بگوید از سختیها نیاساید، و دلش آرام نباشد، و از شهوترانیها خود داری نتواند، و هر که‏ شهوت خود را تعدیل نکند در پلیدیها فرو رود، و هر که سرکشی کند بدون برهان و از روی عمد خود را گمراه کند. و سهل انگاری بر چهار شعبه است: بر فریب (خوردن برحمت حق سبحانه و غفلت از شیطان)، و آرزو، و ترس و بیم (از غیر خدا) و امروز و فردا کردن، و این برای آنست که ترس و بیم (از غیر خدا) راه حق را ببندد، و امروز و فردا کردن موجب کوتاهی در عمل گردد تا (آنگاه که) مرگ او برسد، و اگر آرزو نباشد (شخص) بحساب خود برسد، و اگر حساب کار خود را بداند از هراس و ترس بمرگ ناگهانی بمیرد، (و فریب رحمت حق خوردن) دست انسان را از عمل کوتاه کند. مجلسی (ره) در شرح «حسب ما هو فیه ...» گوید : «حسب» بتحریک بمعنای رسیدن بحساب و اندازه و شماره و آنچه در آنست از عمر و عمل و این اشاره است بگفتار پیغمبر (ص) که فرمود: بحساب خودتان برسید پیش از آنکه بحساب شما برسند، تا آنکه گوید: و حاصل اینکه اگر آرزو و غفلتی که لازمه اوست در کار نبود بحساب عمر خود و آنچه از آن صرف کرده و گناهانی که کسب کرده میرسید، و میاندیشید که ممکن است بزودی مرگش فرا رسد و دست خالی از عمل و توشه بآخرت رود، و در باره سختیهای مرگ و هراسهای پس از آن و دشواریهای قیامت و کیفرهای سختی که در انتظار اوست اندیشه و تفکر میکرد، حقش این بود که از ترس و دهشت فجأه کند و ناگهان بمیرد چنانچه همام آنگاه که اوصاف مؤمنین را شنید ناگهان (بروی زمین افتاد) و جان داد، و این آرزو است که انسان را از تمام این افکار و اندیشه‏ها باز دارد، و از اینجا روشن شود که در مقداری از آرزو و غفلت حکمت نظام نوع انسان و بقاء عالم نهفته است ولی زیاده روی در آن موجب شقاوت- در آخرت گردد، برگردیم بدنباله حدیث که امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:). و خشم‏ورزی بر چهار شعبه است، بر کبر، و فخر (کردن بحسب و نسبت و غیر اینها). و حمیت (یعنی) نخوت و) غیرت، و تعصب (که هر دوی اینها دنباله کبر است)، پس هر که کبر ورزد بحق پشت کند، و هر که فخر کند (و بر خود بنازد) نافرمانی کرده (یا دروغ گفته و خلاف کرده) و هر که حمیت کشد بگناهان اصرار ورزد (و بواسطه حمیت بنظائر فحاشی و آدمکشی و جنایات دیگر دچار گردد) و هر که تعصب او را فرا گیرد ستم کند (یا از راه راست منحرف شود)، پس چه بد چیز است خشم‏ورزی که میان پشت کردن بحق و نافرمانی و اصرار بر گناه و انحراف از راه راست قرار گرفته است. (این معنی بنا بر توضیحی است که آخر حدیث بیاید). و طمع بر چهار شعبه است: شادی و شادکامی و تبختر، و سرسختی، و فزون‏طلبی، پس شادی نزد خداوند خوش نیست (و بد است) و شادکامی و تبختر خود پسندی است، و سر سختی بلائی است که اگر کسی دچار شد او را بکشیدن بار گناهان وادار میسازد، و فزون‏طلبی (و برتری‏جوئی) بازی و سرگرمی و (موجب) باز داشتن دل (از یاد خدای تعالی) است و پذیرفتن چیزیست (یعنی دنیا و سرگرمیهای آن) بجای آنچه بهتر است (یعنی آخرت و نعمتهای آن) می‏باشد. پس این بود نفاق و ستونها و شعبه‏های آن، و خداوند بر تمام بندگان خود غالب است، نامش بلند و ذاتش والا است، و زیبا و نیکو ساخته است خلقت هر چیز را، دو دست جودش گشاده است، و رحمتش همه چیز را فرا گرفته، امر او عیان و نورش تابان است، برکتش بسیار و حکمتش نورانی است، کتابش پا برجا و حجتش پیروز و هویدا است، دینش پاک، و سلطنتش محکم و پیروز است، سخنش حق، و موازینش عادلانه و رسولانش رساننده بودند. بدکرداری را گناه دانسته، و گناه را فتنه، فتنه را چرکی شرده، و کار نیک را بازگشت دانسته، و بازگشت را توبه، و توبه را پاک کنده قرار داده، پس هر که توبه کند براه راست هدایت یافته، و هر که گرفتار فتنه شود گمراه شده تا مادامی که بخدا بازگشت نکند و بگناهش اعتراف ننماید، بر خدا دلیری نکند مگر هلاک‏شونده. از خدا بترسید، از خدا بترسید! که چه اندازه باب توبه و رحمت و بشارت و بردباری بزرگ در درگاهش و وسیع است، و چه اندازه سخت است آن شکنجه‏ها و دوزخ و سختگیری او، پس هر که باطاعتش دست یابد کرامتش را بخود جلب کند، و هر که در نافرمانیش در آید ناگواری و سختی پاداش کیفر او را چشد و بزودی زود روز پشیمانیش فرا رسد. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۱۴۵ و کلینی رضی الله عنه فرموده است که: آن حضرت فرمود: «و نفاق، بر چهار ستون بنا شده: بر هوا، و هُوَینا؛ یعنی خواهش نفس و آنچه آسان ترک باشد «۴»، و حفیظه؛ یعنی خشم گرفتن و ننگ و عار داشتن، و طمع. پس هوا، بر چهار شعبه است: بر بغی و عدوان و شهوت و طغیان. پس هر که بغی و ستم کند، سختی‏ها و بدی‏های او بسیار شود، و (دنیا) از لوث وجودش خالی گردد، و ستمدیده بر او یاری داده شود. و هر که تعدّی کند و از حدّ درگذرد، از بدی‏های او ایمن نتوان بود، (یا از بدی‏های خویش ایمن نباشد و حوادث زمانه به او رسد) و دلش سالم نباشد، و مالک نفس خود نشود از خواهش‏های آن. و هر که نفس خود را در شهوت‏ها میل ندهد «۵»، در پلیدی‏ها فرو رود. و هر که طغیان کند از روی عمد، گمراه شود، بی‏آنکه حجّتی داشته باشد. __________________________________________________ (۴). هُوَیْنا- به ضمّ هاء-، تصغیر «هوُنی‏» است که مؤنّث «أَهْوَن» به معنی آسان‏تر است. (۵). در متن عربی «یعذل» به معنای سرزنش است ولی گویی نسخه مترجم «یعدل» بوده که یکی از معانی آن میل وانحراف است. و هُوَیْنا و آنچه آسان ترک باشد، بر چهار شعبه است: بر فریفتگی و غفلت و امیدواری و ترسیدن و دفع الوقت. و اینک، به جهت آن است که ترس، این کس را از حق برمی‏گرداند، و دفع الوقت، موجب تفریط و کوتاهی کردن در عمل می‏شود، تا وقتی که مرگ بر او وارد شود. و اگر امیدواری نبود، آدمی حسب آنچه را که او در آن است، می‏دانست، و اگر حسب آنچه را که او در آن است، می‏دانست، به مرگ ناگهانی می‏مرد، به جهت هول و ترس. و غفلت و فریفتگی، مرد را از عمل منع می‏کند (و چنان می‏کند که دستش به آن نرسد). و حفیظه، بر چهار شعبه است: بر تکبّر و فخر و حمیّت و عصبیّت پس هر که تکبّر ورزد، از حقّ رو بگرداند و به آن پشت کند. و هر که فخر کند و بنازد، نابکار گردد. و هر که حمیّت داشته باشد، بر گناه اصرار کند. و هر که عصبیّت او را فرا گیرد، از راه راست میل کند. پس بد امری است، امری که در میان پشت کردن از حق و نابکاری و اصرار بر گناه و میل کردن از راه راست باشد، که خالی نباشد از یکی از اینها. و طمع، بر چهار شعبه است: فرح و مرح (یعنی شادی و شدّت شادی و نشاط و خرّمی)، و لجاجت و تکاثر؛ (یعنی ستیزه و مفاخرت بر یکدیگر، بر بسیاری قبیله و عشیره). و فرح، در نزد خدای عز و جل مکروه و ناخوش است، و مرح، تکبّر است، و لجاجت و ستیزه، بلاء و زحمت است از برای کسی که ناچار کند او را به سوی برداشتن گناهان، و تکاثر و مفاخرت، بازی و بازیچه و باعث مشغول شدن دِل، و بَدَل کردن آن چیزی است که آن فروتر و زبون‏تر است به چیزی که آن بهتر و نیکوتر است. پس آنچه مذکور شد، نفاق و ستون‏ها و شعبه‏های آن است. و خدای عز و جل قاهر و غالب است بر بالای بندگان خویش (یعنی بر همه کس غالب است، و هیچ‏کس بر او غلبه نتواند کرد)، ذکر آن جناب برتر، و ذات مقدّسش بزرگوارتر از آن است که کسی درک آن تواند کرد. و نیکو گردانید هر چیزی را که آفرید، و دست‏هایش گشاده (که کنایه است از جود و بخشش). و رحمتش هر چیزی را فرا گرفته، و امرش ظاهر و هویدا، و نورش تابان و درخشان، و برکتش سرریز، و حکمتش روشن گردیده، و کتابش شاهد و رقیب بر سایر کتاب‏ها، و حجّتش راست و برپا، و دینش خالص، و سلطانش قوی، و سخنش ثابت شده، و ترازوهای عدلش راست ایستاده (که حیف و میلی در آن نیست)، و رسولان او تبلیغ رسالتش کردند؛ پس بدی را گناه قرار داده، و گناه را فتنه، و فتنه را چرکی‏ و کثافت، و خوبی را رضاجویی گردانیده، و رضاجویی را توبه، و توبه را طهور و آلت پاکی قرار داده؛ پس هر که توبه کند، راه راست یابد. و هر که فریفته شود، گمراه شود، مادامی که به سوی خدای عز و جل بازگشت و توبه نکند، و به گناه خود اعتراف و اقرار ننماید. و بر خدای عز و جل هلاک نمی‏شود، مگر کسی که فی‏الحقیقه هالک باشد. از خدا بترسید و فضل او را امید دارید؛ پس چه بسیار گشاده است آنچه در نزد او است، از توبه و رحمت و بشارت و بردباری بزرگ. و چه بند سختی است آنچه در نزد او است، از بندها و دوزخ و گرفتن سخت، که در نهایت سختی است؛ پس هر که به طاعت آن جناب فیروزی یابد، کرامت او را در نزد خود کشد. و هر که در معصیتش داخل شود، وبال سختی و عقوبتش را بچشَد، و از پس اندک زمانی، هر آینه پشیمان خواهند گردید».