الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۷۷

عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد عن ابيه عن هارون بن الجهم عن المفضل عن سعد عن ابي جعفر ع قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۸۹ از سعد، از امام باقر (ع)، فرمود: دلها چهارند دلی که در آن نفاق و ایمان است و دلی که وارونه است و دلی که چرکین و زنگ زده است، و دلی فروزنده و پاک، من گفتم: دل فروزنده کدام است؟ فرمود: به مانند چراغی در آن است، و اما دلی که چرکین و زنگ زده و مطبوع است دل منافق است، و دل فروزنده دل مؤمن است، اگر به او بدهد، شکر کند و اگر گرفتارش کند، صبر کند، و دل وارونه دل مشرک است. سپس این آیه را خواند (۲۲ سوره ملک): «آیا کسی که نگونسار راه رود بر چهره خود راهبرتر است یا کسی که راستا به راه راست می‏رود» و اما آن دلی که ایمان و نفاق در آن به هم آمیخته است مردمی بودند در طائف (گاهی مؤمن و گاهی کافر) و هر کدام در حال نفاق مرگش می‏رسید هلاک بود و اگر در وضع ایمان مرگش می‏رسید نجات داشت. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۵۲ سعد از امام باقر علیه السّلام حدیث کند که فرمود: همانا دلها چهار (گونه) اند: دلی که در آن نفاق و ایمانست، و دلی که وارونه است، و دلی که مهر خورده است (و از چرک و زنگ روی آن پوشیده است)، و دلی که تابناک و پاکیزه است، من عرضکردم: تابناک کدام است؟ فرمود: آنکه چون چراغی در آن است، و اما دل مهر خورده آن دل منافق است، و اما دل تابناک آن دل مؤمن است، که اگر خدا باو بدهد شکر کند، و اگر گرفتارش کند صبر کند، و اما وارونه آن دل مشرک است، سپس این آیه را خواند: «آیا آن کس که نگونسار بر روی خویش راه رود راهنمون‏تر است یا آن کس که میرود استوار بر راهی راست؟» (سوره ملک آیه ۲۲) و اما آن دلی که در آن ایمان و نفاق (هر دو) هست (دل) آن مردمی است که در شهر طائف بودند (و گاهی مؤمن و گاهی منافق بودند) پس هر کدام در حال نفاق مرگش فرا میرسید (از لحاظ ایمان) هلاک بود، و اگر در حال ایمان اجلش میرسید رستگار بود. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۲۰۷ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند، از احمد بن محمد بن خالد، از پدرش، از هارون بن جهم، از مفضّل، از ابن سعد، از امام محمد باقر علیه السلام که فرمود: «دل‏ها بر چهار قسم است: یکی دلی است که در آن نفاق و ایمان است، و دویم دلی است که سرنگون [است‏]، و سیم دلی است مُهر بر آن زده شده، و چهارم دلی است أَزْهَرْ و أَجْرَدْ». عرض کردم که: ازهر چیست؟ فرمود که: «در آن، مانند شکل چراغ است». «۱» تتمّه حدیث، «امّا آن دلی که بر آن مُهر زده شده، دل منافق است. و امّا دل روشن، دل مؤمن است که اگر خدا به او عطا فرماید، شکر کند، و اگر او را مبتلی گرداند، صبر کند. و امّا دل سرنگون، دل مشرک است» پس این آیه را خواند که: «أَ فَمَنْ یَمْشِی مُکِبًّا عَلی‏ وَجْهِهِ أَهْدی‏ أَمَّنْ یَمْشِی سَوِیًّا عَلی‏ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» «۲»؛ «و امّا دلی که در آن ایمان و نفاق است، ایشان، گروهی‏اند که در طائف بودند. پس اگر دریابد یکی از ایشان را اجَلَشْ؛ یعنی مرگ به او برسد بر حالت نفاقش، هلاک گردد، و اگر او را بر ایمانش دریابد، نجات یابد». __________________________________________________ (۱). و ازهر، به معنی روشن است و روشن‏کننده، و ماه و سفیدی روی، از کرم و جوانمردی. و اجرد، به معنی بی‏موی و بی‏گیاه است. در اینجا کنایه است از سادگی و صافی دل. (مترجم) (۲). ملک، ۲۲. آیا کسی که افتان و خیزان بر صورتش راه می‏رود، رهیافته‏تر است، یا آن که راست قامت و بر راه راست‏می‏رود؟ (مترجم)