الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۱۴۷۹

علي بن ابراهيم عن ابيه و عده من اصحابنا عن سهل بن زياد و محمد بن يحيي عن احمد بن محمد جميعا عن ابن محبوب عن محمد بن النعمان الاحول عن سلام بن المستنير قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۴۹۱ از سلام بن مستنیر، گوید: من خدمت امام باقر (ع) بودم که حمران بن اعین بر او وارد شد و چیزهائی از او پرسید و چون خواست برخیزد، به امام باقر (ع) گفت: من به شما گزارش می‏دهم (خدا عمر شما را پاینده دارد و ما را به وجود شما بهره‏مند سازد) که ما خدمت شما می‏رسیم و از نزد شما بیرون نمی‏روم تا دل ما نرم می‏شود و نفوس تسلّی و آرامش یابد از این دنیا و بر ما خوار و آسان شود آنچه که از مال و دارائی در دست مردم است سپس از نزد شما که بیرون می‏رویم پیش مردم و تجّار، دنیا دوست می‏شویم؟ گوید: امام باقر (ع) در پاسخ فرمود: همانا این دلها است که گاهی سخت و سرکش باشند و گاهی هموار و راهوار، سپس امام باقر (ع) فرمود: اما یاران محمد (ص) گفتند: یا رسول اللَّه! ما از نفاق بر خود ترس داریم، فرمود: پیغمبر (ص) فرمود که: چرا از آن ترس دارید؟ گفتند: تا در خدمت شما هستیم و شما به ما یاد آوری می‏کنید و ما را به آخرت تشویق می‏کنید، از خدا می‏ترسیم و دنیا را فراموش می‏کنیم و در آن بی‏رغبت می‏شویم تا آنجا که گویا آخرت را به چشم خود می‏نگریم و هم بهشت و دوزخ را تا نزد شما هستیم و چون از نزد شما بیرون می‏رویم و در این خانه‏های خود در می‏آئیم و بوی فرزندان می‏شنویم و نان‏خوران و خانواده را می‏نگریم نزدیک است از آن حالی که در خدمت شما داشتیم برگردیم و تا آنجا که گویا هیچ عقیده و ایمانی نداریم، آیا شما هم از اینکه این تغییر وضع، نفاق باشد، بر ما ترس دارید؟ رسول خدا (ص) در پاسخ آنها فرمود: هرگز، این بددلیها نیرنگ‏های شیطان است که به وسیله آنها شماها را به دنیا تشویق می‏کند، به خدا سوگند اگر شما بر همان حالی که برای خود شرح دادید پیوسته می‏ماندید، هر آینه فرشته‏ها با شما دست می‏دادند و به روی آب راه می‏رفتید و اگر نبود که شما گناه می‏کنید و از خدا آمرزش می‏خواهید هر آینه خدا خلقی را می‏آفرید تا گناه کنند و سپس از خدا آمرزش خواهند و خدا آنها را بیامرزد، به راستی مؤمن فتنه پذیر و بسیار توبه است، آیا نشنیدی گفتار خدا عز و جل را (۲۲۲ سوره بقره): «راستی خدا دوست دارد توّابین را و دوست دارد پاکیزه‏شوندگان را» و فرموده است (۳ سوره هود): «از پروردگار خود آمرزش خواهید و به او بازگشت کنید». مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۴, ۱۵۳ سلام بن مستنیر گوید: من در خدمت حضرت باقر علیه السّلام بودم که حمران بن اعین (یکی از اصحاب آن حضرت) وارد شد، و از چیزهائی از آن حضرت پرسید، پس همین که خواست برخیزد بامام باقر عرضکرد: من شما را آگاه کنم- خداوند عمر شما را دراز کند و ما را بوجود شما بهره‏مند سازد- که ما خدمت شما میرسیم و از نزد شما بیرون نمیرویم تا اینکه (در نتیجه) دلهای ما نرم شود، و جانهای ما از (نداشتن) این دنیا تسلی یابد، و آن چه از این اموال و دارائی که در دست مردم است بر ما خوار و پست شود، سپس از نزد شما بیرون رویم و همین که (دوباره) پیش مردم و تجار رویم دنیا را دوست بداریم؟ (این چگونه است؟) گوید: آن حضرت علیه السّلام فرمود: همانا اینها دلهاست که گاهی سخت شود، و گاهی هموار و آسان. سپس فرمود: هر آینه یاران محمد (ص) عرضکردند: ای رسول خدا ما بر نفاق از خودمان ترسناکیم؟ فرمود: چرا از آن می‏ترسید؟ عرضکردند: هنگامی که نزد شما هستیم و شما ما را متذکر کنید؟ و بآخرت تشویق‏ کنید، از خدا می‏ترسیم و در دنیا را (یکسره) فراموش کنیم و در آن بی‏رغبت شویم تا آنجا که گویا آن حضرت را بچشم خود ببینیم و بهشت و دوزخ را (بنگریم) و چون از خدمت شما برویم و داخل این خانه‏ها گردیم، و بوی فرزندان را بشنویم و زنان و خاندان را بنگریم از آن حالی که نزد شما داشتیم برگردیم بحدی که گویا ما هیچ نداشته‏ایم (و شما را ندیده و خدمت شما نبوده‏ایم و آن حال قبلی را نداشته‏ایم) آیا شما از این که این تغییر حالت نفاق باشد بر ما میترسید؟ رسول خدا (ص) بآن‏ها فرمود: هرگز (این نفاق نیست)، اینها وسوسه‏های شیطانیست که شما را بدنیا تشویق کند، بخدا سوگند اگر شما بهمان حالی که بآن خودتان را توصیف کردید میماندید هر آینه فرشتگان دست در دست شما میگذاردند (و بدون وسیله) روی آب راه میرفتید، و اگر نبود که شما گناه میکنید سپس از خدا آمرزش (آن گناه را) خواهید هر آینه خداوند خلقی می‏آفرید تا گناه کنند و سپس از خدا آمرزش خواهند و خداوند آنها را بیامرزد، و براستی مؤمن در گناه افتد (یا بامتحان در گناه گرفتار شود) و بسیار توبه کند، آیا نشنیده‏ای گفتار خدای عز و جل را (که فرماید:) «همانا خداوند دوست دارد توبه‏کنندگان را و دوست دارد پاکیزه‏جویان را» (سوره بقره آیه ۲۲۲) و (نیز) فرماید: «و آمرزش خواهید از پروردگار خویش سپس بازگشت کنید بسوی او» (سوره هود آیه ۹۰). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۴, ۲۰۹ علی بن ابراهیم، از پدرش روایت کرده است و چند نفر از اصحاب ما، از سهل بن زیاد و محمد بن یحیی، از احمد بن محمد، و همه از ابن محبوب، از محمد بن نعمان احول، از سلام بن مستنیر که گفت: در نزد امام محمد باقر علیه السلام بودم که حمران بن اعین بر آن حضرت داخل شد و او را از چیزی چند سؤال کرد؛ پس چون حمران خواست که برخیزد، به حضرت باقر علیه السلام عرض کرد که: تو را خبر می‏دهم، خدا بقای تو را از برای ما طولانی کند! و ما را به وجود ذی‏جود تو بهره‏مند گرداند! که ما به خدمت تو می‏آییم، بعد از آن، از نزد تو بیرون نمی‏رویم، مگر آنکه دل‏های ما نرم باشد، و نفس‏های ما از دنیا راضی و قانع، و دوستی آن به دنیا تمام و زائل، و آنچه در دست‏های مردمان است از این مال‏ها، بر ما سهل و آسان باشد. بعد از آن، از پیش تو بیرون می‏رویم، و چون با مردم و تاجران محشور می‏شویم، دنیا را دوست می‏داریم. سلام می‏گوید که: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «جز این نیست که این دل‏ها، دلی چند است، که یک مرتبه سخت و دشوار می‏شود، و یک مرتبه نرم و هموار می‏گردد». بعد از آن، حضرت باقر علیه السلام فرمود: «بدان و آگاه باش! که اصحاب محمد صلی الله علیه و آله عرض کردند که: یا رسول اللَّه! ما بر خود از نفاق می‏ترسیم». حضرت فرمود که: «پیغمبر فرمود: چرا از این می‏ترسید؟ عرض کردند که: چون در نزد تو باشیم، و تو ما را پند دهی و ما را خواهان خوبی و راغب در آن سازی، بترسیم، و دنیا را فراموش کنیم، و زاهد شویم که هیچ رغبت‏ هیچ رغبت در آن نداشته باشیم، تا به حدّی که گویا ما معاینةً «۱» آخرت و بهشت و دوزخ را می‏بینیم. امّا در حالی که نزد تو باشیم، و چون از نزد تو بیرون رویم، و در این خانه‏ها داخل شویم، و فرزندان خود را ببوییم و عیال و اهل خود را ببنیم، نزدیک می‏شود که بگردیم از آن حالتی که در نزد تو بر آن بودیم، و به مرتبه‏ای می‏رسد که گویا ما بر چیزی از آن حالت نبوده‏ایم. آیا پس می‏ترسی بر ما از آنکه این حال، نفاق باشد؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله به ایشان فرمود: نه، چنین است. به درستی که اینها گام‏های شیطان است که شما را در دنیا راغب می‏گرداند. به خدا سوگند که اگر همیشه بر آن حالتی باشید که خویشتن را به آن وصف کرده [اید]، فرشتگان با شما مصافحه کنند، و بر روی آب راه روید، و اگر نه این بود که شما گناه می‏کردید، پس از خدا طلب آمرزش می‏نمودید، هر آینه خدا خلقی را می‏آفرید تا گناه کنند، بعد از آن، از خدا آمرزش طلبند تا ایشان را بیامرزد. به درستی که مؤمن در گناه واقع می‏شود، و توبه می‏کند. آیا قول خدای عز و جل را نشنیده‏ای که می‏فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ» «۲»؛ یعنی: «به درستی که خدا دوست می‏دارد توبه‏کنندگان را، و دوست می‏دارد پاکیزگان را از کارهای بد». و فرموده است که: «اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ» «۳»؛ یعنی: استغفار کنید و آمرزش خواهید از پروردگار خود. پس باز گردید به سوی او و توبه کنید». __________________________________________________ (۱). یعنی به عیان. (۲). بقره، ۲۲۲. (۳). هود، ۳.