الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۶۶

عده من اصحابنا عن سهل بن زياد و محمد بن يحيي عن احمد بن محمد جميعا عن ابن محبوب عن علي بن رياب عن حمران بن اعين عن ابي جعفر ع قال سمعته يقول :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۸۷ حمران بن اعین گوید: شنیدم امام باقر (ع) می‏فرمود: ایمان چیزی است که در دل جا کند و بنده را به خدا عز و جل بکشاند و طاعت و تسلیم به امر خدا هم مصدق او باشد و اسلام گفتار و کردار ظاهری است که جمع مردم بر آنند از همه دستجات و مسلمین و به وسیله همین اسلام ظاهری است که جانها محفوظ است و میراث اجراء می‏شود و زناشوئی روا است و اتفاق دارند بر نماز و زکاة و روزه و حج و به همین جهت از کفر بیرونند و به ایمان نسبت دارند اسلام شریک و ملازم ایمان نیست ولی ایمان شریک و ملازم اسلام است و این هر دو در گفتار و کردار با هم جمع می‏شوند چنانچه خانه کعبه در مسجد است ولی همه مسجد در خانه کعبه نیست و همچنین ایمان شریک و ملازم اسلام و در حریم اسلام است ولی اسلام شریک و ملازم ایمان نیست و خدا عز و جل هم فرموده است (۱۴ سوره حجرات): «اعراب گفتند ما ایمان آوردیم بگو ایمان نیاوردید بگوئید مسلمان شدیم و هنوز ایمان در دلتان در نیامده است» فرموده: خدا عز و جل راست‏ترین گفتار است، گفتم: آیا برای مؤمن فضلی است بر مسلم در چیزی از فضائل و احکام و حدود و جز آنها؟ فرمود: نه، آنها در این باره یکسانند ولی مؤمن به مسلم برتری دارد در کردارش و تقربی که به خدا عز و جل جوید، گفتم: مگر نیست که خدا عز و جل فرماید (۱۶۰ سوره انعام): «هر که حسنه آورده ده برابر دارد» و تو معتقدی که همه اتفاق دارند بر نماز و زکاة و روزه و حج با مؤمن؟ فرمود: مگر نیست که خدا عز و جل فرماید (۲۴۵ سوره‏ بقره): «بیفزاید برایش برابرهای بسیار» پس مؤمنان باشند که خدا عز و جل برایشان حسنات را چند برابر کند برای هر حسنه هفتاد برابر، این است فضل مؤمن و بیفزاید خدا به حسنات او به اندازه درجه ایمانش برابرهای بسیار و خدا با مؤمن هر چه خوبی خواهد کند، گفتم: بفرمائید هر که در اسلام در آید، در ایمان وارد نیست؟ فرمود: نه، ولی نسبت به ایمان دارد و از کفر رسته است و من برای تو مثلی بیاورم که فضل ایمان را بر اسلام بفهمی، اگر تو دیدی مردی در مسجد الحرام است، گواهی می‏دهی که او را در خانه کعبه دیدی؟ گفتم: این برای من جائز نیست، فرمود: اگر مردی را در خانه کعبه دیدی، گواهی دهی که وارد مسجد الحرام شده؟ گفتم: آری، فرمود: این چگونه است؟ گفتم: او نتواند وارد کعبه شود تا در مسجد در آید، فرمود: درست فهمیدی و خوب گفتی، سپس فرمود: ایمان و اسلام هم چنین است. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۴۲ امام باقر علیه السّلام میفرمود: ایمان آنست که در دل مستقر شود. و بنده را بسوی خدای عز و جل کشاند، و اطاعت خدا و گردن نهادن بفرمانش مصدق آن باشد، ولی اسلام گفتار و کردار ظاهری است که تمام فرق و جماعات مردم آن را دارند، و بوسیله آن جانها محفوظ ماند و میراث پرداخت شود و زناشوئی روا گردد، و بر نماز و زکاة و روزه و حج اتفاق و اجتماع کنند، و بدان سبب از کفر خارج گشته، بایمان منصوب گردند، و اسلام شریک ایمان نیست، ولی ایمان با اسلام شریک گردد، و در گفتار (شهادتین) و کردار (عمل بمقررات دین) هر دو گرد آیند (یعنی چنین کسی هم مؤمن است و هم مسلمان) چنان که کعبه در مسجد الحرام است، ولی مسجد الحرام در کعبه نیست، همچنین ایمان شریک اسلامست، ولی اسلام شریک ایمان نیست. و خدای عز و جل فرماید: «اعراب گفتند: ایمان آوردیم، بگو ایمان نیاوردید. بلکه بگوئید اسلام آوردیم، در صورتی که هنوز ایمان در دلهایتان نفوذ نکرده است.» و سخن خدای عز و جل راست‏ترین سخن است. عرضکردم: آیا مؤمن را بر مسلمان نسبت بفضائل (بخششها و مواهب دنیوی) و احکام و حدود و چیزهای دیگر فضیلتی هست؟ فرمود: نه، هر دو نسبت باین امور یکسانند، لیکن فضیلت مؤمن بر مسلم نسبت باعمال آنها و موجبات تقربی است که بسوی خدای عز و جل دارند. عرضکردم: مگر خدای عز و جل نمیفرماید: «هر کس حسنه‏ای آورد، ده برابر آن پاداش دارد؟ ۱۶۰ سوره ۶» در صورتی که عقیده شما این بود که مسلمان با مؤمن نسبت بنماز و زکاة و روزه و حج یک حکم دارد. فرمود: مگر خدای عز و جل نمیفرماید: «خدای برای او چندین برابر بیشتر کند» مؤمنینند که خدای عز و جل حسناتشان را چند برابر کند، هر حسنه‏ئی را هفتاد برابر، این است فضیلت مؤمن (بر مسلم) و نیز خدا باندازه درستی ایمانش، حسنات او را چند برابر زیاد کند، و نسبت بمؤمنین هر خیری که خواهد روا دارد. عرضکردم: بفرمائید: اگر کسی وارد اسلام شود، مگر نه اینست که وارد ایمان هم شده است؟ فرمود: نه، بلکه منسوب بایمان گشته و از کفر خارج شده است، اکنون برایت مثلی میزنم تا فضیلت ایمان را بر اسلام بفهمی: بمن بگو اگر مردی را در میان مسجد الحرام ببینی، شهادت میدهی که او را در کعبه دیده‏ئی؟ عرضکردم: این شهادت برایم روا نیست، فرمود: اگر مردی را در میان کعبه ببینی، گواهی دهی که او داخل مسجد الحرام گشته است؟ عرضکردم: آری، فرمود: چگونه چنین شد؟ گفتم: زیرا او داخل کعبه نمیشود، جز اینکه داخل مسجد الحرام شود، فرمود: درست فهمیدی و نیکو گفتی: سپس فرمود ایمان و اسلام هم چنین‏اند. (تا کسی شهادتین نگوید باعتقاد قلبی و عمل بمقررات دینی نرسد). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۷۵ چند نفر از اصحاب ما روایت کرده‏اند، از سهل بن زیاد و محمدّ بن یحیی، از احمد بن محمد، هر دو از ابن‏محبوب، از علی بن رئاب، از حمران بن اعین، از امام محمد باقر علیه السلام که گفت: شنیدم از آن حضرت که می فرمود: «ایمان، چیزی است که در دل استقرار دارد و آن را به سوی خدای عز و جل می‏کشاند و به او می‏رساند، و عمل کردن به طاعت خدا و تسلیم کردن امر ما «۱» آن را تصدیق می‏کند. و اسلام، چیزی است که ظاهر باشد از گفتار یا کردار، و آن همان است که جماعت مردمان برآنند از همه فرقه‏های اسلام، و به آن خون‏ها از ریختن باز داشته شده، و میراث‏ها بر آن جاری گردید، و نکاح جواز به هم رسانیده، و همه فرق اسلام اجتماع کردند بر نماز و زکات و روزه و حجّ، و به همین، از کفر بیرون رفتند، و به ایمان تصدیقی منسوب شدند. ولیکن اسلام با ایمان شرکت ندارد، و ایمان با اسلام شرکت دارد، و هر دو در گفتار و کردار جمع می‏شوند، چنانچه خانه کعبه در مسجد الحرام واقع شده، و مسجدالحرام در خانه کعبه نیست، و همچنین ایمان شریک اسلام است، و اسلام شریک ایمان نیست. و خدای عز و جل فرموده است: «قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمانُ فِی قُلُوبِکُمْ» «۲»؛ پس قول خدای عز و جل از همه قول‏ها راست‏تر است». عرض کردم: پس آیا مؤمن را بر مسلمان هیچ زیادتی هست در باب چیزی از فضیلت‏های نفسانی و احکام شرعیّه و حدود آن و غیر اینها؟ فرمود: «نه، بلکه مؤمن و مسلم در این باب، جاری مجرای یک نفرند و حکم یک کس دارند، ولیکن مؤمن را بر مسلمان زیادتی هست در باب اعمالی که به جا می‏آورد، و آنچه به واسطه آن به سوی خدای عز و جل تقرّب می‏جویند». عرض کردم: آیا خدای عز و جل نمی فرماید: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها» «۳»؛ یعنی: «هر که بیاورد خصلت نیکی را، پس از برای او است ده برابر آن». و تو فرمودی و ادّعا نمودی که‏ __________________________________________________ (۱). در هر دو نسخه «امر ما» آمده، اما متن حدیث «أمره» به معانی «امر او» است. (۲). حجرات، ۱۴. (۳). انعام، ۱۶۰. ایشان با مؤمن بر نماز و زکات و روزه و حج اجتماع دارند. فرمود: «آیا خدای عز و جل نفرموده است که: «فَیُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثِیرَةً» «۱». و مؤمنان، به خصوص آنان‏اند که خدای عز و جل حسنات و خوبی‏های ایشان را مضاعف می‏گرداند، و هر حسنه‏ای از ایشان را هفتاد چندان می‏سازد؛ پس این زیادتی مؤمن است بر مسلمان، و فضیلتی است که مؤمن دارد. و خدای- تعالی- از برایش زیاد می‏کند در حسناتی که دارد، به اندازه صحّت ایمانش، اضعاف بسیار، و خدا با مؤمنان آنچه خواهد از خوبی می‏کند». عرض کردم: مرا خبر ده که آیا کسی که در اسلام داخل شده، داخل در ایمان نیست؟ فرمود: «نه، ولیکن چنین کسی منسوب به ایمان شده و از کفر بیرون رفته است، و زود باشد که از برایت مثلی بزنم که به واسطه آن زیادتی ایمان را بر اسلام تعقّل کنی و بفهمی. مرا خبر ده که اگر مردی را در مسجدالحرام دیدی، آیا چنان است که شهادت دهی که تو او را در خانه کعبه دیده‏ای؟» عرض کردم: این شهادت از برای من جائز نیست. فرمود: «پس اگر مردی را در خانه کعبه دیدی، آیا شاهد می‏باشی که او در مسجدالحرام داخل شده؟» عرض کردم: آری. فرمود: «این امر چگونه می‏شود؟» عرض کردم: آنکه در خانه کعبه است، به دخول کعبه معظّمه نمی‏رسد، تا آنکه داخل مسجدالحرام شود. فرمود: «درست یافتی و خوب گفتی». بعد از آن فرمود: «همچنین است ایمان و اسلام». __________________________________________________ (۱). بقره، ۲۴۵.