سَأَلْتُهُ عَنِ اَلْإِيمَانِ وَ اَلْإِسْلاَمِ قُلْتُ لَهُ أَ فَرْقٌ بَيْنَ اَلْإِسْلاَمِ وَ اَلْإِيمَانِ قَالَ فَأَضْرِبُ لَكَ مَثَلَهُ قَالَ قُلْتُ أَوْرِدْ ذَلِكَ قَالَ مَثَلُ اَلْإِيمَانِ وَ اَلْإِسْلاَمِ مَثَلُ اَلْكَعْبَةِ اَلْحَرَامِ مِنَ اَلْحَرَمِ قَدْ يَكُونُ فِي اَلْحَرَمِ وَ لاَ يَكُونُ فِي اَلْكَعْبَةِ وَ لاَ يَكُونُ فِي اَلْكَعْبَةِ حَتَّى يَكُونَ فِي اَلْحَرَمِ وَ قَدْ يَكُونُ مُسْلِماً وَ لاَ يَكُونُ مُؤْمِناً وَ لاَ يَكُونُ مُؤْمِناً حَتَّى يَكُونَ مُسْلِماً قَالَ قُلْتُ فَيُخْرِجُ مِنَ اَلْإِيمَانِ شَيْءٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَيُصَيِّرُهُ إِلَى مَا ذَا قَالَ إِلَى اَلْإِسْلاَمِ أَوِ اَلْكُفْرِ وَ قَالَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً دَخَلَ اَلْكَعْبَةَ فَأَفْلَتَ مِنْهُ بَوْلُهُ أُخْرِجَ مِنَ اَلْكَعْبَةِ وَ لَمْ يُخْرَجْ مِنَ اَلْحَرَمِ فَغَسَلَ ثَوْبَهُ وَ تَطَهَّرَ ثُمَّ لَمْ يُمْنَعْ أَنْ يَدْخُلَ اَلْكَعْبَةَ وَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً دَخَلَ اَلْكَعْبَةَ فَبَالَ فِيهَا مُعَانِداً أُخْرِجَ مِنَ اَلْكَعْبَةِ وَ مِنَ اَلْحَرَمِ وَ ضُرِبَتْ عُنُقُهُ
ترجمه
کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۹۳
از سماعة بن مهران گوید: از او ایمان و اسلام را پرسیدم، گفتم: میان اسلام و ایمان فرقی هست؟ فرمود: من مثلش را برای تو بزنم؟
گوید به او گفتم: بیاور آن، فرمود: مثل ایمان و اسلام چون کعبة الحرام است نسبت به حرم، گاهی در حرم است و در کعبه نیست و در کعبه نباشد تا آنکه در حرم باشد و گاهی مسلمان باشد
و مؤمن نیست و مؤمن نباشد تا مسلمان باشد، گوید: گفتم: چیزی از ایمان بیرون برد؟ فرمود: آری، گفتم: او را به کجا برد؟ فرمود: به اسلام یا کفر و فرمود: اگر مردی در خانه کعبه در آید و بیاختیار بشاشد، از کعبهاش بیرون کنند ولی از حرمش بیرون نکنند جامهاش بشوید و تطهیر کند و مانعش نشوند که به کعبه در آید و اگر مردی در خانه کعبه رود و از روی عناد در آن بشاشد از کعبه و حرم هر دو بیرون شود و گردنش را بزنند.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۴۵
سماعة بن مهران گوید: از امام سؤال کردم: آیا میان اسلام و ایمان فرقی است؟! فرمود:
مثلش را برایت بزنم؟ عرضکردم: بیان فرمائید.
فرمود: مثل ایمان و اسلام مثل کعبة الحرام است با حرم مکه، گاهی انسان در حرم است و در کعبه نیست، ولی در کعبه نمیباشد، جز اینکه در حرم باشد، همچنین گاهی انسان مسلمان است و مؤمن نیست ولی مؤمن نباشد، جز آنکه مسلمان باشد.
عرضکردم: چیزی هست که انسان را از ایمان خارج کند؟ فرمود: آری، عرضکردم: او را (که از ایمان خارج کرد) بکجا میبرد؟ فرمود: بسوی اسلام یا کفر. و فرمود: اگر مردی وارد کعبه شود و ناگاه بولش بریزد، از کعبه بیرون رود، ولی از حرم بیرون نرود و جامهاش را بشوید و تطهیر کند، آنگاه دخولش در کعبه مانعی ندارد، ولی اگر مردی داخل کعبه شود و از روی عناد و ستیزه در آنجا بول کند، از کعبه و حرم اخراج شده، گردنش زده شود.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۷۹
چند نفر از اصحاب ما روایت کردهاند، از احمد بن محمد، از عثمان بن عیسی، از سماعة بن مهران که گفت: سؤال کردم او را از ایمان و اسلام، و به او عرض کردم: آیا در میانه اسلام و ایمان فرقی هست؟ فرمود: «آیا از برایت مَثَل آن را بیان کنم؟» راوی میگوید:
عرض کردم: آن مثل را ایراد فرما. فرمود: «مَثَل ایمان و اسلام، مثل خانه کعبه محرّمه است نسبت به حرم. گاه است که کسی در حرم میباشد و در خانه کعبه نمیباشد؛ و در کعبه نمیباشد تا آنکه در حرم باشد. و گاه است که کسی مسلمان میباشد و مؤمن نمیباشد، تا آنکه مسلمان باشد». سماعه میگوید: عرض کردم: چیزی این کس را از ایمان بیرون میبرد؟
فرمود: «آری». عرض کردم: پس او را به سوی چه چیزی میکشاند؟ فرمود: «به سوی اسلام یا کفر». و فرمود: «اگر مردی داخل خانه کعبه شود و بولش از او رها شود، او را از خانه کعبه بیرون میکنند، و از حرم بیرون نمیکنند؛ پس جامه خود را میشوید و خود را پاک میکند.
بعد از آن، کسی او را از داخل شدن در خانه کعبه منع نمیکند. و اگر مردی داخل خانه کعبه شود و از روی عناد در آن بول کند، او را از خانه کعبه و از حرم بیرون میکنند و گردنش را میزنند».