الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۷۸

بعض اصحابنا عن علي بن العباس عن علي بن ميسر عن حماد بن عمرو النصيبي قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۱۲۹ از حماد بن عمرو نصیبی، گوید: مردی از دانشمند (ع) پرسید، گفت: أیا عالم به من خبر بده که کدام کارها نزد خدا بهتر است؟ فرمود: آنچه کرداری پذیرفته نشود جز با آن، گفت: آن چیست؟ فرمود: ایمان به خدا که بالاترین کارها است در پایه خود و از همه بهره‏ورتر و شرافتمندتر است؟ گفتم: بفرمائید که ایمان گفتار است و کردار یا همان گفتار تنها است؟ فرمود: همه ایمان کردار است و گفتار هم برخی از آن کردار است، این از طرف خدا مقرر است در قرآنش، آن را بیان کرده بطور واضح و روشن و دلیلش ثابت است، قرآن بدان گواه است و به آن دعوت کند، گفتم: آن را برایم شرح بده تا بفهمم، فرمود: ایمان حالاتی است و درجاتی و طبقاتی و منازلی، یکی از آن در نهایت درستی و دیگری در نهایت کاستی و سومی در حال رجحان و فزایش، گفتم: ایمان درست و کاست دارد و بیش و کم می‏شود؟ فرمود: آری، گفتم: چگونه؟ فرمود: به راستی خدا تبارک و تعالی ایمان را بر اعضاء تن آدمی‏زاده فرض کرده است و بر آن پخش کرده و توزیع نموده هیچ عضوی ندارند جز آنکه بر یک وظیفه ایمانی گماشته شده است جز وظیفه‏ای که عضو دیگر دارد. از آن جمله است دلش که با آن خردمندی کند و بفهمد و بداند و آن فرمانده تن او است که هیچ عضوی کاری نکند و نرود و نیاید جز به فرمان او و از آن جمله است دو دستش که با آنها بکوبد و دو پایش که با آنها راه برود و فرجش که با آن عمل جنسی کند و زبانش که گویا به قرآن گردد و گواه او باشد بدان (در اینجا نزدیک دو سطر از عبارت حدیث که در حدیث اول گذشت، افتاده و ممکن است به زور این عبارت را درست دانست، از مجلسی ره) و دو چشمش که با آنها بیند و دو گوشش که با آنها شنود و فرض شده است بر دل جز آنچه فرض شده است بر زبان و فرض است بر زبان جز آنچه فرض است بر دو چشم و فرض است بر دو چشم جز آنچه فرض است بر گوش و فرض است بر گوش جز آنچه فرض است بر دو دست و فرض است بر دو دست جز آنچه فرض است بر دو پا و فرض است بر دو پا جز آنچه فرض است بر فرج و فرض است بر فرج جز آنچه فرض است بر چهره، اما آنچه از ایمان که بر دل فرض است اقرار است و معرفت و تصدیق و تسلیم و عهده‏داری و رضایت به این که نیست شایسته ستایش جز خدا، یگانه است و شریک ندارد، یکتا است، بی‏نیاز است همسری و فرزندی نگرفته است و به این که محمد (ص) بنده و رسول او است. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۶۴ مردی از عالم علیه السّلام (که گویا مقصود موسی بن جعفر علیه السّلام است) پرسید که: ای عالم! بمن بفرما: چه عملی نزد خدا بهتر است؟ فرمود: چیزی که هیچ عملی بدون آن پذیرفته نگردد: آن مرد گفت: آن چیست؟ ایمان بخداست که از همه اعمال درجه‏اش بالاتر و بهره‏اش روشن‏تر [بلندتر] و مقامش شریفتر است. عرضکردم: بمن بفرما آیا ایمان گفتار و کردارست یا گفتار بدون کردار؟ فرمود: ایمان تمامش کردار است و گفتار برخی از آن کردار است، مطابق فریضه‏ای که از خدا رسیده و در کتابش بیان فرموده که نورش روشن است و حجتش پا برجا، و قرآن بآن گواهی دهد و بسوی آن دعوت کند. عرضکردم: این را برایم توضیح فرما تا بفهمم، فرمود: ایمان را حالات و درجات و طبقات و مراتبی است، برخی از آن تمامست و بنهایت کمال رسیده و برخی از آن ناقص است و بنهایت نقصان رسیده و برخی از آن زیادتیش رجحان دارد. عرضکردم: ایمان هم تمام و زیاد و کم می‏شود؟ فرمود: آری. عرضکردم: چگونه؟ فرمود: خدای تبارک و تعالی ایمان را بر اعضاء بنی آدم واجب ساخته و قسمت نموده و پخش کرده است و هیچ عضوی نیست، جز اینکه وظیفه ایمانیش غیر از وظیفه عضو دیگر است، یکی از اعضاء قلب انسانست که با آن تعقل و درک و فهم میکند و آن امیر بدن اوست که اعضاء دیگرش جز با رأی و فرمان او در کاری ورود و خروج نمیکنند. و یکی دو دست اوست که آنها را دراز میکند و دو پای او که با آنها راه میرود و فرجش که شهوت جنسی از ناحیه اوست و زبانش که قرآن [نامه اعمالش‏] بآن گویاست و بر آن گواهی دهد (اختلال این عبارت برای اینست که دو سطر از روایت در اینجا افتاده است، بحدیث اول باب رجوع شود) و دو چشمش که با آنها میبیند و دو گوشش که با آنها میشنود. بر دل واجب شده غیر از آنچه بر زبان واجب گشته و بر زبان واجب آمده غیر از آنچه بر چشمها واجب گردیده و بر چشمها واجب گشته غیر از آنچه بر گوش واجب شده و بر گوش واجب گردیده غیر از آنچه بر دستها واجب آمده و بر دستها واجب گشته غیر از آنچه بر پاها واجب شده و بر پاها واجب گردیده غیر از آنچه بر فرج واجب آمده و بر فرج واجب آمده غیر از آنچه بر چهره واجب گشته است. اما- آنچه از ایمان بر دل واجب آمده اقرار و معرفت و تصدیق و ثبات و رضایت به اینست که جز خدای یگانه، بی‏شریک، فرد، بی‏نیاز که همسر و فرزندی نگرفته، شایسته پرستشی نیست و اینکه محمد صلی اللَّه علیه و آله بنده و رسول او است. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۱۲۷ بعضی از اصحاب ما، از علی بن عبّاس، از علی بن یسرّ، از حمادّ بن عثمان یا حمّاد بن عمرو نصیبی روایت کرده است که گفت: مردی از امام جعفر صادق علیه السلام سؤال نمود و عرض کرد: ای عالم! مرا خبر ده که کدام یک از عمل‏ها در نزد خدا بهتر است؟ فرمود: «آنچه خدا هیچ عملی را قبول نمی‏فرماید، مگر به آن». سائل عرض کرد: آن چه چیز است؟ فرمود: «ایمان به خدا، که آن درجه‏اش از همه عمل‏ها بالاتر، و بهره‏اش از آنها بلندتر، و منزله‏اش از آنها بزرگوارتر است». من عرض کردم: مرا خبر ده از ایمان، که آیا گفتار و کردار است، یا گفتاری است بی‏کردار؟ و فرمود: «ایمان، همه آن کردار است، و گفتار، پاره‏ای از آن کردار است به وجوبی که از جانب خدا است، و آن را در کتاب خویش بیان فرموده، و نور آن روشن و حجّت آن ثابت است، و کتاب خدا به آن گواهی می‏دهد و به سوی آن می‏خواند». به آن حضرت عرض کردم که: این را از برای من وصف کن تا من آن را بفهمم. فرمود: «ایمان، حالت‏ها و درجه‏ها و طبقه‏ها و منزل‏ها است؛ پس بعضی از آن، ایمانی است تمام که تمامیّت آن به انتها رسیده، و پاره‏ای از آن، ایمانی است ناتمام که ناتمامی آن به انتها رسیده، و برخی از آن، ایمانی است زائد که زیادتی آن افزونی دارد». عرض کردم: ایمان، تمام می‏باشد و زیاد و کم می‏شود؟ فرمود: «آری». عرض کردم: این چگونه است؟ فرمود: «به درستی که خدای- تبارک و تعالی- ایمان را بر همه اعضای فرزندان آدم واجب گردانیده، و آن را بر آنها قسمت فرموده، و بر آنها تفریق نموده؛ پس هیچ عضوی از اعضای ایشان نیست، مگر آنکه از جانب ایمان گماشته است بر چیزی، که غیر از آن چیزی است که عضو دیگر که مانند آن است بر آن گماشته شده؛ پس از جمله آن اعضا، دل او است که به آن درمی‏آید و دانش به هم می‏رساند و می‏فهمد، و آن پادشاه بدن او است که همه این اعضا در چیزی وارد نمی‏شوند و از چیزی به آن نمی‏گردند، مگر از رأی و فرمانی که از او ناشی شده باشد. و از جمله آنها دست‏های او است که به آنها سخت می‏گیرد، و پای‏های او است که به آنها می‏رود، و فرج او است که جماع کردن از جانب آن است، و زبان او است که نوشته را به آن می‏گوید و به آن بر اینها گواهی می‏دهد، و چشم‏های او است که به آنها می‏بیند، و گوش‏های او است که به آنها می‏شنود. و بر دل واجب ساخته، غیر از آنچه بر زبان واجب‏ ساخته، و بر زبان واجب ساخته، غیر از آنچه بر چشم‏ها واجب ساخته، و بر چشم‏ها واجب ساخته، غیر از آنچه بر گوش واجب ساخته، و بر گوش واجب ساخته، غیر از آنچه بر دست‏ها واجب ساخته، و بر دست‏ها واجب ساخته، غیر از آنچه بر پای‏ها واجب ساخته، و بر پای‏ها واجب ساخته، غیر از آنچه بر فرج واجب ساخته، و بر فرج واجب ساخته، غیر از آنچه بر رو واجب ساخته. و امّا آنچه بر دل واجب ساخته از ایمان، اقرار و معرفت و تسلیم و تصدیق و اعتقاد و رضا است به اینکه خدایی نیست، مگر خدا، در حالتی که تنها است و او را شریکی نیست، و یگانه و پناه نیازمندان است، و هیچ زن و فرزندی را فرا نگرفته، و آنکه محمد صلی الله علیه و آله بنده و رسول او است». «۱» __________________________________________________ (۱). و مخفی نماند که این حدیث صدر حدیثی است که پیش از این مذکور شد، و چون فی‏الجمله اختلافی در میانه آنها بود، لهذا حواله ننمود. (مترجم)